Cá thòi lòi là một trong những loài cá lạ nhất thế giới, sở hữu khả năng sống lưỡng thê kỳ lạ khiến cả giới khoa học phải kinh ngạc. Loài cá này không chỉ là biểu tượng đặc trưng của vùng Đất Mũi Cà Mau mà còn được tạp chí National Geographic và Tổ chức Sinh vật thế giới vinh danh là một trong 6 sinh vật “kỳ lạ nhất hành tinh”. Với hình thù độc đáo cùng tập tính sinh hoạt đặc biệt, cá thòi lòi đã trở thành niềm tự hào của hệ sinh thái rừng ngập mặn Việt Nam.
Hành trình khám phá cá lạ nhất thế giới
Đặc điểm sinh học độc đáo của cá thòi lòi
Cá thòi lòi thuộc họ cá bống trắng, phân bố chủ yếu ở khu vực cửa sông, hạ lưu sông và vùng biển nước lợ tại các nước nhiệt đới. Phạm vi sinh sống của chúng trải dài từ Seychelles, Ấn Độ, Bangladesh, Australia đến Đông Nam Á, bao gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Điều khiến cá thòi lòi trở thành cá lạ nhất thế giới chính là khả năng sống lưỡng thê – vừa sống dưới nước vừa di chuyển trên cạn.
Hệ thống hô hấp đặc biệt của cá thòi lòi cho phép chúng có thể thở trên cạn bằng phổi, còn khi ở dưới nước thì sử dụng mang để hô hấp. Cơ thể của chúng được trang bị đầy đủ kỹ năng sinh tồn: biết bơi, biết bò, biết đi, biết leo cây, biết đào hang và thậm chí có thể nhảy lên đến hơn 60cm. Nhờ vào hệ cơ săn chắc được rèn luyện qua quá trình di chuyển đa dạng, thịt cá thòi lòi có độ dai và vị ngọt đặc trưng.
Hành vi sinh hoạt kỳ lạ của cá lạ nhất thế giới
Có thể bạn quan tâm: Cá Lưỡi Trâu Sống: Đặc Điểm, Cách Nuôi & Mô Hình Kinh Doanh Hiệu Quả
Sự kỳ lạ của cá thòi lòi không chỉ dừng lại ở khả năng hô hấp đặc biệt mà còn thể hiện qua hành vi sinh hoạt độc đáo. Chúng có thể di chuyển trên mặt bùn với tốc độ gần như chạy, tận dụng các vây ngực khỏe mạnh để bò trên cạn. Khi di chuyển trên cạn, cá thòi lòi thường gập người lại rồi bật mạnh vây ngực để lao về phía trước, tạo nên hình ảnh vừa hài hước vừa ấn tượng.
Vào ban ngày, cá thòi lòi thường ẩn náu trong các hang đào sẵn, chỉ chui ra kiếm ăn khi thủy triều rút. Ban đêm, khi bị ánh đèn soi vào, chúng sẽ nằm yên bất động, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân bắt chúng. Loài cá này có tính háu ăn mạnh mẽ, sẵn sàng cắn câu khi thấy mồi trước mặt.
Đặc sản ẩm thực từ cá lạ nhất thế giới
Giá trị ẩm thực đặc biệt
Có thể bạn quan tâm: Cá Lưỡi Trâu Sông: Loài Cá Đặc Sản Miền Tây Và Những Điều Bạn Cần Biết
Thịt cá thòi lòi không có vị tanh như các loài cá nước ngọt thông thường, ngược lại còn có vị ngọt tự nhiên và độ chắc thịt vượt trội. So với các loại cá như lóc, trê, chép, thịt cá thòi lòi được đánh giá là ngon hơn hẳn. Tại Cà Mau, cá thòi lòi đã trở thành nguyên liệu chế biến nhiều món ăn đặc sản nổi tiếng, trong đó phải kể đến cá thòi lòi nướng muối ớt và cá thòi lòi kho tiêu.
Để có được hương vị thơm ngon nhất, người ta thường chọn cá thòi lòi ở vùng đầm lầy nước mặn, có trọng lượng từ 100gr trở lên. Đặc biệt, những con cá nặng từ 300gr trở lên mới là loại ngon nhất, và trọng lượng này chỉ có ở vùng Đất Mũi Cà Mau mới tìm thấy được.
Các món ăn đặc sản chế biến từ cá thòi lòi
Có thể bạn quan tâm: Cá Lưỡi Búa Nước Ngọt: Loài Cá Kỳ Lạ Và Những Điều Thú Vị
Có rất nhiều cách để chế biến cá thòi lòi thành những món ăn hấp dẫn: xào sả ớt, kho tiêu, chiên xù, nấu mẻ, nấu canh chua, hấp cách thủy cuốn bánh tráng rau sống. Tuy nhiên, hai cách chế biến được ưa chuộng nhất và giữ được hương vị nguyên bản của cá chính là nướng muối ớt và nướng mọi.
Quy trình chế biến cá thòi lòi nướng muối ớt khá cầu kỳ. Đầu tiên, cá phải được làm sạch nhớt bằng giấm hoặc muối, sau đó bỏ ruột. Hỗn hợp ướp cá bao gồm: hành tím, sả băm nhuyễn, tương ớt, ớt khô, dầu ăn, dầu hào, mật ong, nước mắm, đường, tiêu xay, màu điều và bột ngọt. Tất cả được đảo đều và ướp cá trong 15-20 phút cho ngấm đều gia vị.
Có thể bạn quan tâm: Cá Lăng Ở Đâu? Sống Ở Đâu? Khu Vực Phân Bố Phổ Biến Nhất
Khi nướng trên bếp than khoảng 15-20 phút, cá sẽ chuyển sang màu vàng pha đỏ hấp dẫn. Trong quá trình nướng, cần liên tục phết hỗn hợp nước ướp lên hai mặt cá để cá không bị khét và ngấm đều gia vị. Cá chín sẽ có lớp da cháy đen, khi tách ra sẽ lộ ra phần thịt cá trắng tinh, tỏa mùi thơm lừng khó cưỡng.
Món cá thòi lòi kho tiêu cũng không kém phần hấp dẫn. Cá sau khi làm sạch được ướp khoảng 15 phút cùng nước mắm, tóp mỡ, đường, hành băm nhuyễn, tiêu và bột ngọt. Việc kho cá trên bếp than nhỏ lửa sẽ giúp cá thấm đều gia vị, khi nước gần cạn thì cho thêm hành lá xắt nhỏ là có thể thưởng thức được.
Phương pháp đánh bắt cá lạ nhất thế giới
Các kỹ thuật đánh bắt truyền thống
Người dân Đất Mũi đã phát triển nhiều phương pháp đánh bắt cá thòi lòi phù hợp với đặc điểm sinh học của loài cá này. Cách phổ biến nhất là dùng cần câu nhỏ, tìm đến các bãi sông để câu. Với bản tính háu ăn, cá thòi lòi sẽ cắn câu ngay khi thấy mồi trước mặt. Kỹ thuật câu này thường được thực hiện vào ban ngày.
Vào ban đêm, người ta thường dùng phương pháp soi đèn. Khi ánh đèn pha chiếu thẳng vào mắt cá thòi lòi, chúng sẽ nằm yên bất động, tạo điều kiện dễ dàng để người dân bắt chúng. Đây là phương pháp vừa hiệu quả vừa thú vị, thu hút nhiều du khách muốn trải nghiệm.
Công cụ đánh bắt đặc biệt
Ở vùng Cà Mau, phương pháp đánh bắt hiệu quả nhất là dùng sà di (còn gọi là hom). Công cụ này được làm bằng lá dừa nước, có hình dạng tựa như chiếc lọp, được đặt ở miệng hang cá. Khi cá thòi lòi chui ra khỏi hang để lên mặt đất kiếm ăn, chúng sẽ bị mắc kẹt trong hom.
Phương pháp này đặc biệt hiệu quả vì cá thòi lòi có tập tính đào hang để làm nơi trú ẩn. Chúng thường ở trong hang vào ban ngày và chỉ chui ra khi trời tối hoặc khi thủy triều rút. Việc đặt hom ở miệng hang là cách tận dụng triệt để tập tính tự nhiên của loài cá này.
Nỗ lực bảo tồn cá lạ nhất thế giới
Thực trạng khai thác quá mức
Trước đây, việc tìm mua vài kilogram cá thòi lòi to ngon (khoảng 300gr/con trở lên) rất dễ dàng tại các chợ vùng ven biển. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, số lượng cá thòi lòi trong tự nhiên đã giảm mạnh do bị khai thác quá mức. Nguyên nhân chính là do cá thòi lòi đã trở thành đặc sản không chỉ ở Cà Mau hay miền Tây Nam bộ mà còn được tiêu thụ rộng rãi ở các tỉnh thành khác trên cả nước.
Điều đáng lo ngại là cá thòi lòi là loài cá tự nhiên chưa thể lai giống và nuôi nhân tạo như các loài hải sản khác. Việc chỉ khai thác trong tự nhiên mà không có biện pháp tái tạo nguồn giống khiến số lượng cá thòi lòi ngày càng khan hiếm.
Dự án bảo tồn và phát triển
Trước thực trạng trên, năm 2020, UBND huyện Ngọc Hiển đã đề xuất Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau nghiên cứu giải pháp ứng dụng công nghệ để khôi phục, bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá thòi lòi. Mục đích của dự án là xác định cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng quy trình nuôi thương phẩm và sản xuất giống cá thòi lòi.
Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Cà Mau, ông Phan Tấn Thanh, cho biết: “Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt và chủ trì dự án khôi phục bảo tồn phát triển nguồn lợi cá thòi lòi trên địa bàn tỉnh. Hiện Bộ đang phối hợp hoàn tất các thủ tục và trực tiếp ký kết với Viện Thủy sản Nha Trang để triển khai thực hiện.”
Sau khi nhân giống thành công, Viện Thủy sản Nha Trang sẽ tiến hành thực nghiệm trên địa bàn tỉnh Cà Mau và bàn giao công nghệ nhân giống cá thòi lòi cho tỉnh. Đây là một nỗ lực lớn nhằm bảo tồn loài cá lạ nhất thế giới này, đồng thời đảm bảo nguồn cung cấp cá thòi lòi cho ngành ẩm thực đặc sản.
Cá thòi lòi khô – Đặc sản xa xỉ
Quy trình làm khô cá thòi lòi
Ngoài các món tươi, cá thòi lòi còn được chế biến thành món khô để có thể vận chuyển đi xa mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng. Quy trình làm khô cá thòi lòi khá cầu kỳ, cần từ 4-5kg cá tươi mới làm được 1kg cá khô. Tuy nhiên, thành phẩm lại vô cùng hấp dẫn với độ dai và ngọt vượt trội.
Cá khô thòi lòi sau khi nướng chín sẽ càng dai và ngọt hơn, hoàn toàn mất mùi tanh của cá. Món ăn này đã trở thành đặc sản được tiêu thụ trong và ngoài nước, thể hiện giá trị kinh tế cao cho người dân vùng ven biển.
Giá trị kinh tế của đặc sản cá khô
Hiện nay, 1kg khô cá thòi lòi có giá từ 500.000 đến 600.000 đồng/kg, đây là mức giá khá cao so với các loại khô cá thông thường khác. Tuy nhiên, với hương vị đặc biệt và giá trị dinh dưỡng cao, món ăn này vẫn được người tiêu dùng ưa chuộng.
Sự khan hiếm của nguyên liệu cá thòi lòi tươi cùng với quy trình chế biến cầu kỳ đã góp phần làm tăng giá trị kinh tế của món đặc sản này. Việc phát triển nghề làm khô cá thòi lòi không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần quảng bá ẩm thực đặc sản của vùng Đất Mũi đến với du khách trong và ngoài nước.
Cá thòi lòi thực sự xứng đáng với danh hiệu cá lạ nhất thế giới. Không chỉ sở hữu những đặc điểm sinh học độc đáo, loài cá này còn mang lại giá trị ẩm thực và kinh tế to lớn cho vùng đất Cà Mau. Việc bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá thòi lòi là trách nhiệm chung của cả cộng đồng, nhằm giữ gìn một phần di sản thiên nhiên quý giá của Việt Nam. Để tìm hiểu thêm về các loài sinh vật độc đáo khác, mời bạn tham khảo các bài viết khác tại hanoizoo.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 15, 2025 by Thanh Thảo
