Cá betta và cá phượng (hay cá bảy màu) là hai loài cá cảnh nước ngọt phổ biến trong giới thủy sinh. Mặc dù có nhiều điểm tương đồng về kích thước nhỏ, màu sắc sặc sỡ và được nuôi làm cảnh, nhưng chúng thuộc hai loài hoàn toàn khác nhau với những đặc điểm sinh học, tập tính và cách chăm sóc riêng biệt. Việc phân biệt chính xác giữa hai loài cá này rất quan trọng để đảm bảo chúng được chăm sóc đúng cách, tạo điều kiện sống phù hợp và tránh nhầm lẫn khi mua bán.
Có thể bạn quan tâm: Mồi Câu Lăng Xê Cá Rô Phi: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z
Tóm tắt nhanh về hai loài cá
Đặc điểm cơ bản:
- Cá betta (Cá chọi): Còn gọi là cá xiêm, có tên khoa học là Betta splendens. Nổi tiếng với tính hiếu chiến, đặc biệt là giữa các cá thể đực. Có khả năng hô hấp qua da và mang, có thể sống trong môi trường nước tù đọng.
- Cá phượng (Cá bảy màu): Có tên khoa học là Poecilia reticulata. Là loài cá hiền lành, sống theo đàn. Sinh sản nhanh, dễ thích nghi với nhiều môi trường nước khác nhau.
Đặc điểm hình thái và ngoại hình
Cá betta: Vẻ đẹp kiêu hãnh và uy nghi
Cá betta có thân hình thon dài, dẹp hai bên. Chiều dài trung bình khi trưởng thành từ 5-7 cm. Điểm đặc biệt nhất của cá betta là vây và đuôi phát triển mạnh mẽ, buông rủ như dải lụa khi bơi lội.
Các đặc điểm nhận dạng chính:
- Vây lưng (dorsal fin): Dài và rộng, có hình tam giác hoặc hình tròn tùy theo giống
- Vây đuôi (caudal fin): Rất phát triển, có nhiều dạng như đuôi quạt, đuôi cờ, đuôi voan, đuôi tim
- Vây ngực (pectoral fins): Nhỏ, nằm ở hai bên
- Vây bụng (ventral fins): Dài, mảnh như hai sợi chỉ
- Màu sắc: Rất đa dạng, từ các màu đơn sắc như đỏ, xanh, trắng, vàng đến các màu kim loại, ánh kim, đổi màu
Cá betta trống thường có màu sắc sặc sỡ hơn, vây dài và mỏng hơn so với cá mái. Cá mái thường có màu sắc nhạt hơn, vây ngắn và thân hình mập mạp hơn.
Cá phượng: Sự nhỏ nhắn và rực rỡ
Cá phượng có thân hình nhỏ nhắn hơn cá betta, chiều dài trung bình từ 3-4 cm. Cơ thể dẹp hai bên nhưng không thon dài bằng cá betta.
Đặc điểm hình thái nổi bật:
- Vây lưng: Nhỏ, có hình tam giác, thường có màu sắc sặc sỡ
- Vây đuôi: Rộng, xòe ra hai bên, có nhiều màu sắc và hoa văn khác nhau
- Vây bụng và vây ngực: Nhỏ, không phát triển mạnh
- Màu sắc: Cực kỳ đa dạng, có thể có nhiều màu trên cùng một cơ thể, tạo thành các hoa văn phức tạp
Cá phượng trống có màu sắc sặc sỡ và đuôi lớn hơn cá mái. Cá mái thường có màu sắc nhạt hơn, thân hình mập mạp hơn do mang thai.
Phân loại và các giống phổ biến
Các giống cá betta phổ biến
1. Cá betta Halfmoon (đuôi tròn)
- Đuôi xòe ra 180 độ khi bơi, tạo thành hình bán nguyệt
- Màu sắc thường là các màu đơn sắc như đỏ, xanh, trắng, đen
- Được ưa chuộng vì vẻ đẹp cân đối và uy nghi
2. Cá betta Crowntail (đuôi vua)
- Đuôi có các tia vây dài, thò ra ngoài màng vây như vương miện
- Có nhiều màu sắc khác nhau
- Được đánh giá cao về tính thẩm mỹ độc đáo
3. Cá betta Veiltail (đuôi voan)
- Đuôi dài, buông rủ xuống như dải voan
- Dễ nuôi, thích hợp cho người mới bắt đầu
- Có nhiều màu sắc sặc sỡ
4. Cá betta Siamese Fighting Fish
- Là giống betta truyền thống
- Có tính hiếu chiến mạnh mẽ
- Thường được sử dụng trong các cuộc thi chọi cá
Các giống cá phượng phổ biến
1. Cá phượng Fancy Guppy
- Có đuôi lớn, màu sắc sặc sỡ
- Được lai tạo nhiều giống khác nhau
- Phổ biến trong các bể thủy sinh
2. Cá phượng Endler’s Guppy
- Kích thước nhỏ hơn cá phượng thông thường
- Màu sắc rực rỡ, đặc biệt ở cá trống
- Dễ sinh sản và phát triển
3. Cá phượng Full Red
- Toàn thân màu đỏ
- Được ưa chuộng vì màu sắc đẹp mắt
- Cần chăm sóc cẩn thận để duy trì màu sắc
4. Cá phượng Koi
- Có màu sắc giống như cá koi
- Thường có các đốm trắng, đỏ, đen trên thân
- Được đánh giá cao về tính thẩm mỹ
Tính cách và tập tính sinh hoạt
Có thể bạn quan tâm: Nên Nuôi Cá Bảy Màu Ở Đâu? Môi Trường Sống Lý Tưởng Nhất
Cá betta: Tính hiếu chiến và lãnh thổ
Tính cách đặc trưng:
- Rất hiếu chiến, đặc biệt là giữa các cá thể đực
- Có tính lãnh thổ mạnh, không thích sống chung với cá khác cùng loài
- Có thể sống đơn độc trong các bể nhỏ
- Thích nơi có nhiều thực vật thủy sinh để ẩn nấp
Tập tính sinh hoạt:
- Thường bơi ở tầng nước giữa và trên
- Có khả năng hô hấp qua da, có thể sống trong môi trường nước tù đọng
- Có thể nhảy lên mặt nước để hít thở không khí
- Có thể sống trong các bể nhỏ, nhưng cần đảm bảo chất lượng nước
Cá phượng: Tính hiền lành và sống theo đàn
Tính cách đặc trưng:
- Rất hiền lành, không hung dữ
- Sống theo đàn, thích có bạn bè cùng loài
- Có thể sống chung với nhiều loài cá khác
- Không có tính lãnh thổ mạnh
Tập tính sinh hoạt:
- Thường bơi ở tầng nước giữa
- Cần không gian sống rộng rãi để bơi lội
- Thích nơi có thực vật thủy sinh để ẩn nấp và sinh sản
- Cần nước sạch để phát triển tốt
Môi trường sống và điều kiện nuôi dưỡng
Điều kiện nuôi cá betta
Nhiệt độ nước:
- Lý tưởng: 24-28°C
- Tối thiểu: 22°C
- Tối đa: 30°C
Độ pH:
- Lý tưởng: 6.5-7.5
- Chấp nhận được: 6.0-8.0
Độ cứng nước:
- Lý tưởng: 5-15 dGH
Kích thước bể nuôi:
- Tối thiểu: 5 lít cho 1 cá betta
- Lý tưởng: 10-20 lít
- Cần có nắp đậy để tránh cá nhảy ra ngoài
Thiết bị cần thiết:
- Lọc nước: Có thể dùng lọc nhỏ hoặc không cần lọc nếu thay nước thường xuyên
- Sưởi: Cần thiết nếu nhiệt độ phòng dưới 22°C
- Đèn: Không bắt buộc nhưng giúp cá phát triển tốt hơn
- Thực vật thủy sinh: Giúp cá ẩn nấp và giảm stress
Điều kiện nuôi cá phượng
Nhiệt độ nước:
- Lý tưởng: 22-26°C
- Tối thiểu: 20°C
- Tối đa: 28°C
Độ pH:
- Lý tưởng: 7.0-7.5
- Chấp nhận được: 6.8-8.5
Độ cứng nước:
- Lý tưởng: 10-20 dGH
Kích thước bể nuôi:
- Tối thiểu: 20 lít cho 6-8 cá phượng
- Lý tưởng: 40-60 lít
- Cần có nắp đậy để tránh cá nhảy ra ngoài
Thiết bị cần thiết:
- Lọc nước: Bắt buộc để duy trì chất lượng nước
- Sưởi: Cần thiết nếu nhiệt độ phòng dưới 20°C
- Đèn: Giúp thực vật thủy sinh phát triển
- Thực vật thủy sinh: Rất quan trọng cho cá ẩn nấp và sinh sản
Chế độ dinh dưỡng và cách cho ăn
Chế độ ăn của cá betta
Thực đơn tự nhiên:
- Thức ăn sống: Artemia (ấu trùng tôm), giun chỉ, daphnia
- Thức ăn tươi: Tép nhỏ, thịt tôm xay
- Thức ăn viên: Viên chuyên dụng cho cá betta
Cách cho ăn:
- Số lần: 1-2 lần/ngày
- Lượng thức ăn: Bằng kích thước mắt cá
- Thời gian ăn: 2-3 phút
- Tần suất: Không nên cho ăn quá no, có thể nhịn ăn 1 ngày/tuần
Lưu ý quan trọng:
- Cá betta có dạ dày nhỏ, không nên cho ăn quá nhiều
- Nên thay đổi thực đơn để cung cấp đầy đủ dinh dưỡng
- Vớt thức ăn thừa sau khi cho ăn để tránh làm bẩn nước
Chế độ ăn của cá phượng
Thực đơn tự nhiên:
- Thức ăn sống: Artemia, giun chỉ, daphnia
- Thức ăn viên: Viên nhỏ chuyên dụng cho cá nhỏ
- Thức ăn khô: Bột, vụn
- Thức ăn tự nhiên: Rong rêu, tảo
Cách cho ăn:
- Số lần: 2-3 lần/ngày
- Lượng thức ăn: Nhỏ, phù hợp với kích thước miệng cá
- Thời gian ăn: 3-5 phút
- Tần suất: Có thể cho ăn hàng ngày
Lưu ý quan trọng:
- Cá phượng ăn ít nhưng cần ăn nhiều lần trong ngày
- Nên cho ăn đa dạng để cá phát triển tốt
- Vớt thức ăn thừa sau khi cho ăn
Sinh sản và sinh trưởng
Cá betta: Quá trình sinh sản đặc biệt
Đặc điểm sinh sản:
- Đực xây tổ bọt trên mặt nước bằng nước bọt và bọt khí
- Quá trình ve vãn: Cá đực uốn éo, xòe vây để thu hút cá mái
- Giao phối: Cá mái đẻ trứng, cá đực hứng trứng bằng miệng
- Ấp trứng: Cá đực nhả bọt và trứng vào tổ bọt, bảo vệ trứng và cá con
Điều kiện sinh sản:
- Nhiệt độ: 26-28°C
- Nước sạch: Cần thay nước thường xuyên
- Khu vực yên tĩnh: Tránh làm phiền cá trong quá trình sinh sản
- Dinh dưỡng: Cá bố mẹ cần được nuôi dưỡng tốt
Chăm sóc cá con:
- Thức ăn: Bột vi sinh, rotifer, artemia nauplii
- Nước: Cần sạch, ấm, pH ổn định
- Bảo vệ: Cá đực có thể ăn cá con, cần tách ra sau khi nở
Cá phượng: Sinh sản nhanh và dễ dàng
Đặc điểm sinh sản:
- Đẻ con (không đẻ trứng)
- Thời gian mang thai: 21-30 ngày
- Số lượng con: 20-100 con/lần
- Có thể sinh sản quanh năm
Điều kiện sinh sản:
- Nhiệt độ: 24-26°C
- Nước sạch: Cần lọc nước tốt
- Thực vật thủy sinh: Giúp cá con ẩn nấp
- Dinh dưỡng: Cá mẹ cần được nuôi dưỡng tốt
Chăm sóc cá con:
- Thức ăn: Bột vi sinh, artemia nauplii
- Nước: Cần sạch, ấm, pH ổn định
- Khu vực an toàn: Cần có thực vật thủy sinh để cá con ẩn nấp
- Tách cá bố mẹ: Tránh cá lớn ăn cá con
Bệnh thường gặp và cách phòng trị
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Nuôi Cá Vàng Trong Thùng Xốp Đơn Giản Tại Nhà
Bệnh thường gặp ở cá betta
1. Bệnh烂 vây (Fin Rot)
- Nguyên nhân: Vi khuẩn Flexibacter columnaris
- Triệu chứng: Vây bị mủn, trắng đục ở mép vây
- Điều trị: Dùng kháng sinh, muối tắm, thay nước thường xuyên
2. Bệnh đục mắt (Cloudy Eye)
- Nguyên nhân: Nước bẩn, chấn thương
- Triệu chứng: Mắt cá bị trắng đục
- Điều trị: Thay nước, dùng thuốc chuyên dụng
3. Bệnh nấm (Fungal Infection)
- Nguyên nhân: Nấm thủy mi
- Triệu chứng: Bông trắng mọc trên thân, vây
- Điều trị: Dùng thuốc chống nấm, thay nước
4. Bệnh sán da (Ich/White Spot)
- Nguyên nhân: Ký sinh trùng Ichthyophthirius multifiliis
- Triệu chứng: Chấm trắng trên thân, cá cọ vào vật cứng
- Điều trị: Tăng nhiệt độ nước, dùng muối, thuốc chuyên dụng
Bệnh thường gặp ở cá phượng
1. Bệnh sán da (Ich)
- Nguyên nhân: Ký sinh trùng Ichthyophthirius multifiliis
- Triệu chứng: Chấm trắng trên thân
- Điều trị: Tăng nhiệt độ nước, dùng muối, thuốc chuyên dụng
2. Bệnh nấm
- Nguyên nhân: Nấm thủy mi
- Triệu chứng: Bông trắng trên thân
- Điều trị: Dùng thuốc chống nấm
3. Bệnh đường tiêu hóa
- Nguyên nhân: Ăn thức ăn ôi thiu, nước bẩn
- Triệu chứng: Bụng phình to, lờ đờ, không ăn
- Điều trị: Ngừng cho ăn 2-3 ngày, dùng kháng sinh
4. Bệnh do ký sinh trùng
- Nguyên nhân: Ký sinh trùng đơn bào
- Triệu chứng: Cá gầy yếu, lờ đờ
- Điều trị: Dùng thuốc đặc trị
Cách phân biệt cá betta và cá phượng qua 5 tiêu chí
1. Hình dáng cơ thể
Cá betta:
- Thân hình thon dài, dẹp hai bên
- Chiều dài 5-7 cm khi trưởng thành
- Vây và đuôi phát triển mạnh mẽ
- Vây bụng dài như hai sợi chỉ
Cá phượng:
- Thân hình nhỏ nhắn, dẹp hai bên
- Chiều dài 3-4 cm khi trưởng thành
- Vây và đuôi ngắn hơn
- Vây bụng nhỏ, không phát triển
2. Màu sắc và hoa văn
Cá betta:
- Màu sắc thường là các màu đơn sắc
- Có thể có màu kim loại, ánh kim
- Ít có hoa văn phức tạp
- Màu sắc ổn định theo thời gian
Cá phượng:
- Màu sắc cực kỳ đa dạng trên cùng một cơ thể
- Có nhiều hoa văn phức tạp
- Có thể có nhiều màu sắc kết hợp
- Màu sắc có thể thay đổi theo thời gian
3. Tính cách và hành vi
Cá betta:
- Hiếu chiến, đặc biệt là cá đực
- Có tính lãnh thổ mạnh
- Không thích sống chung với cá cùng loài
- Có thể sống đơn độc
Cá phượng:
- Hiền lành, không hung dữ
- Sống theo đàn
- Có thể sống chung với nhiều loài cá
- Không có tính lãnh thổ mạnh
4. Khả năng sinh sản
Cá betta:
- Đẻ trứng
- Cá đực xây tổ bọt và ấp trứng
- Thời gian sinh sản dài
- Số lượng trứng ít hơn
Cá phượng:
- Đẻ con
- Thời gian mang thai ngắn
- Sinh sản nhanh, dễ dàng
- Số lượng con nhiều
5. Điều kiện nuôi dưỡng
Cá betta:
- Có thể sống trong bể nhỏ 5-10 lít
- Có thể không cần lọc nước
- Thích nước tĩnh
- Có thể sống trong môi trường nước tù đọng
Cá phượng:
- Cần bể lớn hơn 20-40 lít
- Bắt buộc cần lọc nước
- Thích nước sạch
- Không thích nước tù đọng
Lỗi thường gặp khi nuôi cá betta và cá phượng
Sai lầm khi nuôi cá betta
1. Nuôi nhiều cá betta đực trong một bể
- Hậu quả: Cá đánh nhau, bị thương, chết
- Cách khắc phục: Nuôi riêng lẻ hoặc chỉ nuôi 1 đực với vài cá mái
2. Nuôi trong bình thủy tinh nhỏ không có sưởi
- Hậu quả: Cá dễ bị bệnh, chết do nhiệt độ thấp
- Cách khắc phục: Dùng bể lớn hơn 5 lít, có sưởi
3. Không thay nước thường xuyên
- Hậu quả: Nước bẩn, cá bị bệnh
- Cách khắc phục: Thay 30-50% nước mỗi tuần
4. Cho ăn quá nhiều
- Hậu quả: Cá bị béo phì, nước bẩn
- Cách khắc phục: Cho ăn đúng lượng, đúng giờ
Sai lầm khi nuôi cá phượng
1. Nuôi trong bể quá nhỏ
- Hậu quả: Cá không phát triển, dễ bị bệnh
- Cách khắc phục: Dùng bể lớn hơn 20 lít, có lọc
2. Không dùng lọc nước
- Hậu quả: Nước bẩn nhanh, cá dễ bị bệnh
- Cách khắc phục: Dùng lọc nước phù hợp
3. Nuôi quá nhiều cá trong một bể
- Hậu quả: Thiếu oxy, cá stress, dễ bị bệnh
- Cách khắc phục: Tính toán số lượng cá phù hợp với kích thước bể
4. Không thay nước thường xuyên
- Hậu quả: Nước bẩn, cá bị bệnh
- Cách khắc phục: Thay 20-30% nước mỗi tuần
Mẹo chăm sóc cá betta và cá phượng khỏe mạnh
Có thể bạn quan tâm: Ngâm Chân Cá Rỉa: Toàn Cảnh Lợi Ích, Rủi Ro & Lựa Chọn Thay Thế An Toàn
Mẹo chăm sóc cá betta
1. Chọn bể nuôi phù hợp
- Dùng bể thủy tinh trong suốt để dễ quan sát
- Có nắp đậy để tránh cá nhảy ra ngoài
- Diện tích đáy tối thiểu 20x20cm
2. Cung cấp nơi ẩn nấp
- Dùng thực vật thủy sinh thật hoặc giả
- Dùng hang đá, ống trang trí
- Giúp cá giảm stress
3. Theo dõi sức khỏe thường xuyên
- Quan sát hành vi ăn uống
- Kiểm tra vây, mắt, thân cá
- Phát hiện bệnh sớm để điều trị kịp thời
4. Tạo môi trường phong phú
- Dùng thực vật thủy sinh
- Thêm trang trí bể
- Thay đổi vị trí trang trí định kỳ
Mẹo chăm sóc cá phượng
1. Nuôi theo đàn
- Nuôi ít nhất 6-8 con cùng lúc
- Tỷ lệ 2-3 cá mái với 1 cá trống
- Giúp cá bớt stress, phát triển tốt hơn
2. Duy trì chất lượng nước tốt
- Dùng lọc nước phù hợp
- Thay nước định kỳ
- Kiểm tra các thông số nước thường xuyên
3. Cung cấp chế độ ăn đa dạng
- Kết hợp thức ăn sống, khô, viên
- Bổ sung rau củ luộc chín
- Không cho ăn quá no
4. Kiểm soát số lượng cá
- Cá phượng sinh sản nhanh
- Cần kiểm soát số lượng để tránh quá tải bể
- Có thể tặng hoặc bán cá con
Cách chọn mua cá betta và cá phượng khỏe mạnh
Tiêu chí chọn cá betta
1. Ngoại hình
- Vây: Không bị rách, mủn
- Mắt: Sáng, không bị đục
- Thân: Không bị lồi lõm bất thường
- Da: Sáng bóng, không có đốm trắng
2. Hành vi
- Bơi lội: Nhanh nhẹn, linh hoạt
- Ăn uống: Háu ăn, phản ứng nhanh
- Hô hấp: Bình thường, không khó thở
- Tương tác: Có thể phản ứng khi có người lại gần
3. Nguồn gốc
- Mua ở cửa hàng uy tín
- Quan sát cá trong bể: Không có cá chết, nước trong
- Hỏi về chế độ chăm sóc: Cách cho ăn, thay nước
Tiêu chí chọn cá phượng
1. Ngoại hình
- Vây: Không bị rách, mủn
- Mắt: Sáng, không bị đục
- Thân: Không bị lồi lõm bất thường
- Màu sắc: Sặc sỡ, tươi tắn
2. Hành vi
- Bơi lội: Nhanh nhẹn, linh hoạt
- Ăn uống: Háu ăn, phản ứng nhanh
- Hô hấp: Bình thường
- Sống theo đàn: Không tách biệt khỏi đàn
3. Nguồn gốc
- Mua ở cửa hàng uy tín
- Quan sát cá trong bể: Không có cá chết, nước trong
- Hỏi về chế độ chăm sóc: Cách cho ăn, thay nước
Giá cả và nơi mua cá betta, cá phượng
Giá cá betta
Cá betta thường:
- Giá: 20.000-50.000 VNĐ/con
- Nguồn: Các cửa hàng cá cảnh, chợ cá
Cá betta giống đẹp:
- Giá: 50.000-150.000 VNĐ/con
- Nguồn: Các cửa hàng chuyên về cá betta
Cá betta đột biến, hiếm:
- Giá: 200.000-500.000 VNĐ/con hoặc cao hơn
- Nguồn: Các trại cá chuyên nghiệp, đấu giá
Giá cá phượng
Cá phượng thường:
- Giá: 2.000-5.000 VNĐ/con
- Nguồn: Các cửa hàng cá cảnh, chợ cá
Cá phượng giống đẹp:
- Giá: 10.000-30.000 VNĐ/con
- Nguồn: Các cửa hàng chuyên về cá phượng
Cá phượng đột biến, hiếm:
- Giá: 50.000-200.000 VNĐ/con
- Nguồn: Các trại cá chuyên nghiệp
Nơi mua uy tín
Hà Nội:
- Chợ cá Hoàng Hoa Thám: Nhiều cửa hàng, giá cả cạnh tranh
- Các cửa hàng trên phố Huế, Lò Đúc: Chất lượng tốt, nhiều lựa chọn
- Các trại cá ngoại thành: Giá tốt, cá khỏe mạnh
TP.HCM:
- Chợ cá Hoàng Mai: Nhiều lựa chọn, giá cả đa dạng
- Các cửa hàng trên đường Nguyễn Văn Cừ: Chất lượng cao
- Các trại cá ở các tỉnh lân cận: Giá tốt, cá khỏe mạnh
Kết luận
Phân biệt cá betta và cá phượng không khó nếu bạn biết các đặc điểm nhận dạng chính. Cá betta có thân hình thon dài, vây đuôi phát triển mạnh, tính hiếu chiến, thích sống đơn độc và có thể sống trong bể nhỏ. Cá phượng có thân hình nhỏ nhắn, màu sắc sặc sỡ, tính hiền lành, sống theo đàn và cần bể lớn hơn để phát triển.
Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loài cá này giúp bạn:
- Chọn được loài cá phù hợp với không gian sống và sở thích
- Chăm sóc đúng cách theo nhu cầu riêng của từng loài
- Tạo điều kiện sống tốt nhất cho cá phát triển khỏe mạnh
- Tránh được các sai lầm thường gặp khi nuôi cá
Dù bạn chọn nuôi cá betta hay cá phượng, hanoizoo.com tin rằng với kiến thức đầy đủ và sự chăm sóc tận tâm, bạn sẽ có những chú cá khỏe mạnh, xinh đẹp làm đẹp cho không gian sống của mình.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 11, 2025 by Thanh Thảo
