Từ đầu năm 2011 đến tháng 8/2014, nghề nuôi cá sặc bổi ở Đồng bằng sông Cửu Long từng là “cơn sốt” với nhiều nông dân. Giá cá lúc đó luôn ở mức cao, có thời điểm lên đến 90.000 đồng/kg (kích cỡ 6 – 7 con/kg). Với mức giá này, người nuôi lãi ít nhất cũng từ 7.000 đồng/kg. Nếu so sánh với cá tra và nhiều loại thủy sản khác, đây là mức lời cực kỳ hấp dẫn, trong khi thời gian nuôi chỉ dài hơn cá tra khoảng 1 tháng. Chính lợi nhuận hấp dẫn này đã khiến nhiều nông dân nuôi cá tra thua lỗ tìm cách chuyển đổi sang nuôi cá sặc bổi để “gỡ nghèo”, và không ít người đã thành công.
Có thể bạn quan tâm: Nuôi Cá Rồng Theo Phong Thủy: Mở Cánh Cửa Hấp Dẫn Của Tài Lộc & May Mắn
Tổng quan về nghề nuôi cá sặc bổi ở Đồng bằng sông Cửu Long
Nuôi cá sặc bổi là một nghề truyền thống ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt phát triển mạnh tại các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ. Cá sặc bổi là một loại cá nước ngọt, thịt trắng, dai và thơm ngon, được ưa chuộng trong ẩm thực Nam Bộ. Ngoài việc cung cấp cá tươi, cá sặc bổi còn là nguyên liệu chính để làm khô cá – một đặc sản nổi tiếng của vùng.
Từ thú nuôi nhỏ lẻ đến phong trào nuôi ồ ạt
Ban đầu, nuôi cá sặc bổi chỉ là hình thức nhỏ lẻ trong các ao nhà, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên. Tuy nhiên, khi giá cá tăng cao, phong trào nuôi ồ ạt đã diễn ra. Nhiều nông dân sẵn sàng thuê ao, hầm nuôi cá tra (đã bị bỏ trống) để chuyển sang nuôi cá sặc bổi. “Đây chính là nguyên nhân làm cho nghề nuôi cá sặc bổi lâm vào tình trạng mất kiểm soát như con cá tra trước đây. Bởi, tập quán của nông dân ĐBSCL là ‘thấy người ta ăn khoai thì vác mai đi đào’, nên ai cũng chạy lo vốn, thuê hầm nuôi cá để nuôi cá sặc bổi, trong khi đầu ra cứ giao cho thương lái” – một nông dân nuôi cá sặc bổi ở huyện An Phú chia sẻ.
Mô hình ứng dụng khoa học công nghệ
Nhận thấy tiềm năng và nhu cầu phát triển nghề nuôi cá sặc bổi, ngành Nông nghiệp tỉnh An Giang đã chủ động nghiên cứu và xây dựng mô hình “Ứng dụng khoa học công nghệ phát triển nuôi cá sặc bổi” ở huyện An Phú từ năm 2011. Trên phương diện kỹ thuật, mô hình này rất thành công với các chỉ số về con giống, mức tăng trưởng và tỷ lệ chuyển hóa thức ăn (FCR) đều đạt yêu cầu.
Tuy nhiên, mô hình này chỉ dừng lại ở khâu nuôi, trong khi thị trường tiêu thụ lại bị bỏ ngỏ. Đây là một điểm yếu nghiêm trọng, bởi vì dù kỹ thuật nuôi có tiên tiến đến đâu, nếu không có thị trường tiêu thụ ổn định thì nghề nuôi cũng khó có thể phát triển bền vững.
Có thể bạn quan tâm: Nuôi Cá Rồng Ngoài Trời: Từ A-z Kỹ Thuật, Lưu Ý & Tiêu Chuẩn Hồ Hoàn Hảo
Thời kỳ bội thu và những hệ lụy
Giai đoạn hoàng kim (2011 – 2014)
Giai đoạn từ 2011 đến tháng 8/2014 được coi là thời kỳ hoàng kim của nghề nuôi cá sặc bổi. Giá cá luôn ở mức cao, có lúc lên đến 90.000 đồng/kg. Với mức giá này, người nuôi lãi ít nhất cũng từ 7.000 đồng/kg. So với cá tra và nhiều loại thủy sản khác, mức lời này cực kỳ hấp dẫn.
Ưu điểm của nuôi cá sặc bổi so với cá tra:
- Thời gian nuôi ngắn hơn (khoảng 1 tháng)
- Không cần bơm nước liên tục hàng ngày như cá tra
- Chi phí nuôi thấp hơn
- Lợi nhuận cao hơn
Phong trào nuôi ồ ạt và hệ quả
Khi giá cá tăng cao, phong trào thuê ao nuôi cá sặc bổi đã dấy lên mạnh mẽ. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất kiểm soát. Nhiều nông dân chạy theo phong trào mà không có kế hoạch sản xuất và tiêu thụ rõ ràng.
“Thấy người ta nuôi cá sặc bổi lời to, ai cũng muốn thử. Nhưng ít ai nghĩ đến việc khi cả vùng cùng nuôi thì ai sẽ mua?” – một nông dân nuôi cá sặc bổi ở huyện Thoại Sơn chia sẻ.
Có thể bạn quan tâm: Nuôi Cá Rồng Dễ Hay Khó? Cẩm Nang Chi Tiết Từ A-z Cho Người Mới Bắt Đầu
Bế tắc đầu ra và khó khăn hiện tại
Giá cá rớt mạnh từ tháng 8/2014
Từ tháng 8/2014 đến nay, nuôi cá sặc bổi bắt đầu rơi vào khủng hoảng. Giá cá rớt mạnh khiến nhiều người “lao đao”. Hiện nay, thương lái đến An Giang chủ yếu tìm mua cá lớn để bán vào các nhà hàng, tiệm cơm, quán ăn hoặc chợ đầu mối Bình Điền, cá chợ, làm khô… chứ không mua cá nhỏ.
Diễn biến giá cá sặc bổi:
- Trước đây: 70.000 – 90.000 đồng/kg (kích cỡ 6 – 7 con/kg)
- Hiện nay: 40.000 – 50.000 đồng/kg (kích cỡ 6 – 7 con/kg)
- Cá kích cỡ 10 con/kg: 24.000 – 25.000 đồng/kg, thậm chí thấp hơn
- Nhiều nơi không có người mua hoặc mua thiếu nợ
Những chiêu lừa đảo trong thu mua cá
Trong bối cảnh khó khăn, một số người có ý đồ xấu đã lợi dụng tình hình để lừa đảo nông dân. Họ thuê xe hơi đắt tiền, ăn mặc sang trọng, nói năng từ tốn, tìm đến các ao hầm nuôi cá sặc bổi để trả giá mua cá cao hơn thị trường, trả tiền một ít, bắt cá rồi thiếu nợ, sau đó trốn đi mất.
Đây là một thực trạng đáng buồn, cho thấy sự thiếu minh bạch trong thị trường thu mua cá sặc bổi và sự dễ bị lợi dụng của nông dân khi không có hợp đồng, không có sự bảo vệ từ các cơ quan chức năng.
Biện pháp “chữa cháy” của người nuôi
Trước tình hình giá cá rớt mạnh và không có người mua, nhiều hộ nuôi cá sặc bổi đã phải áp dụng các biện pháp “chữa cháy”:
- Nuôi giãn, nuôi thưa: Giảm mật độ nuôi để giảm chi phí thức ăn
- Giảm khẩu phần ăn: Cho ăn mỗi ngày chỉ 1 lần (thay vì mỗi ngày 3 lần như trước đây)
- Chờ giá: Không thu hoạch, chờ giá cá tăng trở lại
Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời và không thể kéo dài mãi. Việc nuôi cá lâu ngày sẽ làm tăng chi phí, đồng thời cá lớn quá cỡ sẽ khó bán hơn.
Nghịch lý: Cá rớt giá, khô cá lại tăng giá
Sự chênh lệch giá cả đáng kinh ngạc
Có thể bạn quan tâm: Nuôi Cá Rồng Trong Ao: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A Đến Z
Một nghịch lý đáng chú ý trong ngành nuôi cá sặc bổi là dù cá nguyên liệu rớt giá nhưng giá khô cá sặc bổi lại không giảm mà tiếp tục tăng mạnh.
Diễn biến giá:
- Cá nguyên liệu: 40.000 – 50.000 đồng/kg
- Khô cá sặc bổi: 230.000 – 240.000 đồng/kg (kích cỡ 5 – 6 con/kg)
Nếu tính tỷ lệ chế biến khô, cứ 1,7 – 1,8 kg cá tươi chế biến được 1kg khô (loại một nắng), thì mức lời của người bán khô là quá cao, trong khi người nuôi cá sặc bổi lại không “sống” được với nghề này.
Ai là người hưởng lợi?
Rõ ràng, người hưởng lợi nhiều nhất từ nghề nuôi cá sặc bổi không phải là người nuôi cá mà là các cơ sở chế biến và kinh doanh khô cá. Họ mua cá nguyên liệu với giá rẻ, chế biến thành khô và bán với giá cao gấp 4-5 lần.
Điều này đặt ra câu hỏi về sự công bằng trong chuỗi giá trị của nghề nuôi cá sặc bổi. Người nuôi cá là người chịu nhiều rủi ro nhất (rủi ro về dịch bệnh, thời tiết, giá cả) nhưng lại là người hưởng lợi ít nhất.
Giải pháp phát triển bền vững nghề nuôi cá sặc bổi
1. Xây dựng chuỗi liên kết sản xuất
Để phát triển bền vững nghề nuôi cá sặc bổi, cần xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ:
- Liên kết 4 nhà: Doanh nghiệp – Nhà nước – Nhà khoa học – Nông dân
- Hợp đồng sản xuất: Ký kết hợp đồng giữa doanh nghiệp và nông dân về giá cả, chất lượng, số lượng
- Bảo hộ sản xuất: Doanh nghiệp cam kết bao tiêu sản phẩm cho nông dân
2. Đa dạng hóa thị trường tiêu thụ
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, cần đa dạng hóa thị trường tiêu thụ:
- Phát triển thị trường nội địa: Mở rộng bán cá tươi tại các siêu thị, chợ đầu mối
- Xuất khẩu: Tìm kiếm thị trường xuất khẩu cá tươi và khô cá
- Chế biến sâu: Đầu tư vào các nhà máy chế biến để tăng giá trị sản phẩm
3. Ứng dụng khoa học công nghệ
Tiếp tục ứng dụng khoa học công nghệ trong nuôi cá sặc bổi:
- Cải tiến giống: Chọn lọc và lai tạo giống cá có năng suất cao, chất lượng tốt
- Quản lý môi trường: Ứng dụng công nghệ xử lý nước, kiểm soát môi trường ao nuôi
- Thức ăn công nghiệp: Phát triển thức ăn công nghiệp chuyên dụng cho cá sặc bổi
4. Hỗ trợ từ Nhà nước
Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ nghề nuôi cá sặc bổi:
- Hỗ trợ vốn: Cho vay vốn ưu đãi để đầu tư vào nuôi cá
- Hỗ trợ kỹ thuật: Tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật nuôi cá
- Hỗ trợ thị trường: Xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường tiêu thụ
- Bảo vệ quyền lợi nông dân: Xử lý nghiêm các hành vi lừa đảo trong thu mua cá
5. Tổ chức lại sản xuất
Cần tổ chức lại sản xuất theo hướng:
- Hợp tác xã: Thành lập các hợp tác xã nuôi cá để cùng nhau sản xuất, tiêu thụ
- Liên kết vùng: Các hộ nuôi cá trong cùng một khu vực liên kết với nhau để cùng nhau giải quyết vấn đề
- Sản xuất theo mùa vụ: Không nuôi ồ ạt cùng một lúc mà nuôi theo mùa vụ để đảm bảo nguồn cung ổn định
6. Nâng cao chất lượng sản phẩm
Chất lượng là yếu tố then chốt để phát triển bền vững:
- An toàn thực phẩm: Đảm bảo cá nuôi không có dư lượng kháng sinh, hóa chất
- Chứng nhận chất lượng: Đạt các chứng nhận như VietGAP, GlobalGAP
- Thương hiệu: Xây dựng thương hiệu cá sặc bổi để tăng giá trị sản phẩm
Kinh nghiệm nuôi cá sặc bổi hiệu quả
1. Chọn giống và mật độ nuôi
- Chọn giống: Chọn cá giống khỏe mạnh, không dị tật, kích cỡ đồng đều
- Mật độ nuôi: Tùy thuộc vào diện tích ao, điều kiện nuôi mà chọn mật độ phù hợp (thông thường 20-30 con/m²)
2. Quản lý môi trường ao nuôi
- Chất lượng nước: Theo dõi và điều chỉnh pH, độ trong, hàm lượng oxy hòa tan
- Vệ sinh ao: Thường xuyên vệ sinh ao, thay nước định kỳ
- Sục khí: Sử dụng máy sục khí để đảm bảo hàm lượng oxy hòa tan trong nước
3. Cho ăn và chăm sóc
- Thức ăn: Sử dụng thức ăn công nghiệp chuyên dụng hoặc thức ăn tự nhiên
- Lượng thức ăn: Cho ăn theo nhu cầu của cá, không cho ăn quá nhiều
- Thời gian cho ăn: Cho ăn 2-3 lần/ngày, vào buổi sáng và chiều
4. Phòng và trị bệnh
- Phòng bệnh: Sử dụng vôi bột để diệt khuẩn, định kỳ bổ sung vitamin và khoáng chất
- Theo dõi sức khỏe: Thường xuyên theo dõi hoạt động, ăn uống của cá để phát hiện bệnh sớm
- Xử lý khi cá bị bệnh: Cách ly cá bị bệnh, sử dụng thuốc theo hướng dẫn của cán bộ thú y
5. Thu hoạch
- Thời điểm thu hoạch: Khi cá đạt kích cỡ thương phẩm (6-10 con/kg)
- Phương pháp thu hoạch: Dùng lưới kéo hoặc tháo cạn nước ao
- Bảo quản sau thu hoạch: Bảo quản cá trong nước đá để giữ độ tươi ngon
Lời kết
Nghề nuôi cá sặc bổi ở Đồng bằng sông Cửu Long đã trải qua những thăng trầm, từ thời kỳ bội thu đến lúc bế tắc đầu ra. Để phát triển bền vững nghề này, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các bên: doanh nghiệp, nhà nước, nhà khoa học và nông dân.
Cái khó của việc phát triển nuôi cá sặc bổi hiện nay là đầu ra. Nông dân chỉ biết nuôi đạt năng suất và chất lượng cao, trong khi đầu ra hoàn toàn giao cho thương lái quyết định. Vì vậy, Nhà nước cần có giải pháp hỗ trợ về mặt thị trường để nghề nuôi cá sặc bổi phát triển ổn định và bền vững.
hanoizoo.com hy vọng rằng với những thông tin và giải pháp được chia sẻ trong bài viết này, nghề nuôi cá sặc bổi sẽ sớm vượt qua khó khăn và phát triển bền vững, mang lại cuộc sống ổn định cho bà con nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 10, 2025 by Thanh Thảo
