Bị chó cắn nhẹ có thể khiến bạn chủ quan, nhưng ngay cả những vết trầy xước nhỏ cũng có thể là con đường lây truyền virus dại nguy hiểm. Bài viết này cung cấp hướng dẫn toàn diện về cách sơ cứu tại chỗ, xử trí vết thương đúng cách, và các biện pháp phòng ngừa bệnh dại hiệu quả, giúp bạn bảo vệ bản thân và người thân một cách tốt nhất.
Có thể bạn quan tâm: Tiêm Ngừa Chó Cắn Bao Nhiêu Mũi?
Tóm tắt các bước xử trí khi bị chó cắn nhẹ
- Rửa vết thương ngay lập tức: Dùng xà phòng và nước sạch (tốt nhất là nước ấm) xả mạnh trong ít nhất 15 phút để loại bỏ virus dại và vi khuẩn.
- Sát khuẩn vết thương: Dùng dung dịch sát khuẩn như cồn 70%, cồn i-ốt hoặc Povidone để khử trùng.
- Không tự ý khâu kín vết thương: Tránh làm kín môi trường cho virus phát triển. Nếu cần, để bác sĩ xử lý.
- Đến cơ sở y tế ngay: Được bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương, tư vấn tiêm vắc-xin phòng dại và/hoặc huyết thanh kháng dại.
- Theo dõi con chó gây cắn: Nếu có thể, theo dõi con chó trong 10 ngày. Nếu chó có biểu hiện bất thường hoặc không theo dõi được, cần tiêm phòng đầy đủ.
- Tiêm phòng vắc-xin phòng dại: Tuân thủ lịch tiêm do bác sĩ chỉ định, không được bỏ liều.
Mức độ nguy hiểm của vết cắn nhẹ từ chó
Virus dại – Kẻ thù đáng sợ
Virus dại (Rabies virus) là tác nhân gây bệnh dại ở người và động vật có vú. Nó lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh, thường là qua vết cắn hoặc vết cào. Điều đáng sợ nhất là bệnh dại gần như 100% tử vong sau khi các triệu chứng xuất hiện. Cho đến nay, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nào có thể cứu sống bệnh nhân đã lên cơn dại.
Vì sao vết cắn nhẹ cũng nguy hiểm?
Nhiều người cho rằng chỉ những vết cắn sâu, chảy máu nhiều mới nguy hiểm. Quan niệm này hoàn toàn sai lầm. Virus dại có thể xâm nhập vào cơ thể qua bất kỳ vết trầy xước, vết rách nhỏ nào trên da, thậm chí là vết liếm trên vùng da có vết thương hở. Một vết cắn nhẹ, chỉ để lại vết xước đỏ, cũng đủ để nước bọt của con chó mang virus dại tiếp xúc với các mô dưới da và bắt đầu quá trình lây nhiễm.
Thời gian ủ bệnh khó lường
Thời gian ủ bệnh dại ở người thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thỉnh thoảng có thể lên tới hơn một năm. Điều này khiến người bị cắn dễ dàng chủ quan, cho rằng “không sao” và bỏ qua việc tiêm phòng. Tuy nhiên, một khi virus đã di chuyển đến hệ thần kinh trung ương và triệu chứng xuất hiện (sợ nước, sợ gió, rối loạn thần kinh), thì mọi biện pháp điều trị đều trở nên vô nghĩa.
Các mức độ tổn thương khi bị chó cắn và cách xử trí tương ứng
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại các vết thương do động vật cắn thành ba cấp độ, dựa trên đó sẽ có hướng xử trí và tiêm phòng phù hợp.
Mức độ I: Không có nguy cơ
- Đặc điểm: Động vật chỉ cào, liếm lên da lành, không có vết thương hở.
- Xử trí: Không cần tiêm vắc-xin phòng dại. Chỉ cần rửa sạch vùng da tiếp xúc bằng xà phòng và nước.
Mức độ II: Có nguy cơ trung bình
Có thể bạn quan tâm: Chó Alaska Giá Bao Nhiêu Tiền? Bảng Giá Chi Tiết Và Hướng Dẫn Chọn Mua
- Đặc điểm: Vết cắn, cào nông, không chảy máu hoặc chảy máu ít; vết liếm lên da có vết thương hở.
- Xử trí:
- Bắt buộc: Rửa và sát khuẩn vết thương kỹ lưỡng tại nhà như hướng dẫn ở phần trên.
- Bắt buộc: Đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc-xin phòng dại. Việc có cần tiêm huyết thanh kháng dại hay không phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ và tình trạng con vật.
Mức độ III: Có nguy cơ cao
- Đặc điểm: Vết cắn, cào sâu, rách da, chảy máu; nhiều vết thương; vết thương ở vùng đầu, mặt, cổ, bàn tay, bộ phận sinh dục (những vùng gần hệ thần kinh trung ương).
- Xử trí:
- Bắt buộc: Rửa và sát khuẩn vết thương kỹ lưỡng.
- Bắt buộc: Đến cơ sở y tế ngay lập tức.
- Bắt buộc: Tiêm vắc-xin phòng dại và huyết thanh kháng dại (hoặc globulin miễn dịch người) theo chỉ định của bác sĩ. Việc tiêm huyết thanh là cực kỳ quan trọng để trung hòa virus ngay tại vị trí vết thương, ngăn chặn virus di chuyển vào hệ thần kinh.
Hướng dẫn sơ cứu tại chỗ: Làm gì ngay sau khi bị chó cắn nhẹ
Bước 1: Rửa vết thương dưới vòi nước chảy
Đây là bước quan trọng nhất và cần được thực hiện ngay lập tức trong vòng vài phút sau khi bị cắn.
- Chuẩn bị: Dùng nước sạch (nước máy, nước đun sôi để nguội) và xà phòng (xà phòng tắm, xà phòng giặt đều được).
- Thao tác: Xả nước trực tiếp lên vết thương. Dùng tay xoa xà phòng tạo bọt và chà xát mạnh trong ít nhất 15 phút. Động tác chà xát mạnh giúp loại bỏ phần lớn virus dại và vi khuẩn bám trên da và trong lòng vết thương.
- Lưu ý: Không nên dùng nước quá nóng hoặc quá lạnh. Nước ấm là lý tưởng nhất.
Bước 2: Sát khuẩn vết thương
Sau khi đã rửa sạch bằng xà phòng và nước, cần sát khuẩn để diệt các vi sinh vật còn sót lại.
- Chọn dung dịch: Dùng cồn 70 độ, cồn i-ốt, hoặc dung dịch Povidone-Iodine.
- Thao tác: Nhúng bông gòn hoặc gạc sạch vào dung dịch, sau đó lau nhẹ nhàng lên toàn bộ vết thương và vùng da xung quanh. Để dung dịch tự khô, không cần rửa lại bằng nước.
Bước 3: Che phủ vết thương
- Dùng gạc vô trùng hoặc băng dính y tế để che phủ vết thương, tránh bụi bẩn và vi khuẩn xâm nhập.
- Không nên tự ý dùng các loại thuốc mỡ, thuốc nam, hoặc bất kỳ chất gì khác bôi lên vết thương trước khi đến gặp bác sĩ, vì có thể gây kích ứng hoặc làm vết thương khó xử lý hơn.
Bước 4: Đến cơ sở y tế
Dù vết cắn có vẻ nhẹ, bạn vẫn phải đến cơ sở y tế (trạm y tế, phòng khám, bệnh viện) càng sớm càng tốt để được bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương và tư vấn phác đồ tiêm phòng phù hợp. Không nên tự chẩn đoán và tự điều trị tại nhà.
Tiêm phòng vắc-xin và huyết thanh kháng dại
Lịch tiêm vắc-xin phòng dại
Hiện nay, có hai phác đồ tiêm vắc-xin phòng dại phổ biến được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo:
- Phác đồ 5 liều (Intramuscular – IM): Tiêm vào cơ delta cánh tay. Lịch tiêm là vào các ngày: 0, 3, 7, 14 và 28. Đây là phác đồ truyền thống, an toàn và dễ thực hiện.
- Phác đồ 4 liều (Intradermal – ID): Tiêm vào lớp biểu bì, lượng vắc-xin ít hơn, tiết kiệm chi phí. Lịch tiêm là vào các ngày: 0, 3, 7 và 28.
Bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ phù hợp dựa trên mức độ vết thương, thể trạng người bệnh và loại vắc-xin sẵn có. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ lịch tiêm, không được bỏ liều nào.
Khi nào cần tiêm huyết thanh kháng dại?
Có thể bạn quan tâm: Dấu Hiệu Chó Bị Dại: Nhận Biết Sớm, Xử Lý Đúng Để Bảo Vệ Bản Thân Và Cộng Đồng
Huyết thanh kháng dại (hoặc Globulin miễn dịch người – HRIG) chứa các kháng thể chống virus dại, có tác dụng trung hòa virus ngay lập tức tại vị trí vết thương, tạo ra một “hàng rào miễn dịch” tức thì trong khi vắc-xin chưa kịp phát huy tác dụng (vắc-xin cần khoảng 7-10 ngày mới bắt đầu sinh kháng thể).
Chỉ định tiêm huyết thanh:
- Tất cả các trường hợp mức độ III (vết cắn sâu, nhiều vết thương, vết thương ở vùng nguy hiểm).
- Một số trường hợp mức độ II nhưng có nguy cơ cao (ví dụ: bị chó hoang cắn, không biết rõ tình trạng tiêm phòng của chó).
Cách tiêm: Huyết thanh được tiêm quanh và dưới đáy vết thương để trung hòa virus tại chỗ. Phần huyết thanh còn dư (nếu có) sẽ được tiêm bắp ở cơ khác (không tiêm cùng lúc với vắc-xin tại vị trí tiêm).
Các loại vắc-xin phòng dại hiện nay
Có nhiều loại vắc-xin phòng dại được sử dụng tại Việt Nam, đều là vắc-xin bất hoạt (virus đã bị giết chết), an toàn và hiệu quả cao. Một số loại phổ biến:
- Vắc-xin phòng dại Verorab (Pháp)
- Vắc-xin phòng dại Abhayrab (Ấn Độ)
- Vắc-xin phòng dại KCV (Hàn Quốc)
Lưu ý: Các vắc-xin này đều không thể thay thế cho huyết thanh kháng dại. Chúng có tác dụng kích thích cơ thể tự sản sinh kháng thể, nhưng cần thời gian.
Cách xử lý vết thương theo từng tình huống cụ thể
Trường hợp 1: Chó cắn nhẹ, chỉ trầy xước, không chảy máu
- Đánh giá: Đây là mức độ II. Vẫn có nguy cơ lây nhiễm dại.
- Xử trí:
- Rửa vết thương kỹ bằng xà phòng và nước chảy trong 15 phút.
- Sát khuẩn bằng cồn hoặc Povidine.
- Đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc-xin phòng dại. Nếu không theo dõi được con chó (chó hoang, chó chạy mất) thì cần tiêm vắc-xin đầy đủ.
Trường hợp 2: Chó cắn nhẹ, có vết rách da nhưng không chảy máu
- Đánh giá: Vết thương đã rách da, nguy cơ cao hơn. Cần được đánh giá bởi bác sĩ.
- Xử trí:
- Rửa vết thương kỹ bằng xà phòng và nước chảy trong 15 phút.
- Sát khuẩn.
- Không tự ý khâu kín vết thương. Để vết thương hở giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng kỵ khí.
- Đến cơ sở y tế ngay để bác sĩ xử trí vết thương và tư vấn tiêm phòng.
Trường hợp 3: Chó cắn nhẹ nhưng có chảy máu ít
- Đánh giá: Có chảy máu, dù ít, cũng cần được xử trí cẩn thận.
- Xử trí:
- Cầm máu nhẹ nhàng bằng gạc sạch, ấn nhẹ lên vết thương.
- Sau khi máu ngừng chảy, tiến hành rửa vết thương kỹ bằng xà phòng và nước chảy trong 15 phút.
- Sát khuẩn.
- Đến cơ sở y tế để được băng bó và tư vấn tiêm phòng.
Theo dõi con chó gây cắn và các biện pháp phòng ngừa
Theo dõi con chó trong 10 ngày
- Nếu con chó là chó nhà, đã tiêm phòng dại đầy đủ và trong 10 ngày sau khi cắn, chó vẫn khỏe mạnh bình thường, thì nguy cơ lây dại là rất thấp. Tuy nhiên, bạn vẫn nên tiêm vắc-xin phòng dại theo hướng dẫn của bác sĩ. Trong một số phác đồ, nếu chó khỏe mạnh sau 10 ngày, có thể ngừng tiêm các mũi vắc-xin còn lại.
- Nếu trong 10 ngày, chó có biểu hiện bất thường (liệt, điên cuồng, sợ nước, chết), hoặc chó chạy mất, chó hoang không theo dõi được, thì bắt buộc phải tiêm vắc-xin và/hoặc huyết thanh đầy đủ.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh dại
Có thể bạn quan tâm: Bị Chó Cắn Xước Nhẹ Ở Chân Có Sao Không? Phân Tích Chuyên Sâu Về Nguy Cơ & Cách Xử Lý
- Tiêm phòng vắc-xin cho chó, mèo: Đây là biện pháp phòng bệnh dại hiệu quả nhất. Đảm bảo vật nuôi của bạn được tiêm phòng dại định kỳ hàng năm.
- Tránh tiếp xúc với động vật hoang dã: Không nên vuốt ve, cho ăn hoặc trêu chọc các loài động vật hoang dã như dơi, cáo, chồn, sóc…
- Giáo dục trẻ em: Hướng dẫn trẻ cách chơi an toàn với chó mèo, tránh trêu chọc, giật đuôi, tai… Khi chó đang ăn, đang ngủ hoặc có con nhỏ, không nên lại gần.
- Tiêm phòng trước phơi nhiễm (Pre-exposure Prophylaxis – PrEP): Dành cho những người có nguy cơ cao phơi nhiễm với virus dại (nhân viên thú y, kiểm lâm, du khách đến vùng có nguy cơ cao…). PrEP gồm 3 mũi tiêm vào các ngày 0, 7 và 21 hoặc 28. Nếu đã tiêm PrEP mà bị phơi nhiễm, người đó chỉ cần tiêm 2 mũi tăng cường (vào ngày 0 và 3) thay vì cả phác đồ dài hạn, và không cần tiêm huyết thanh.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Bị chó cắn nhẹ, không chảy máu có cần tiêm vắc-xin không?
Có. Dù không chảy máu, chỉ là vết trầy xước, vẫn thuộc mức độ II và có nguy cơ lây nhiễm dại. Bạn cần đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc-xin phòng dại.
Bị chó cắn nhẹ, chó đã tiêm phòng dại thì có sao không?
Việc chó đã tiêm phòng dại làm giảm đáng kể nguy cơ, nhưng không loại trừ hoàn toàn khả năng lây nhiễm. Vẫn cần thực hiện các bước sơ cứu và đến cơ sở y tế để được tư vấn. Nếu chó khỏe mạnh trong 10 ngày, bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ tiêm phòng.
Bị chó cắn nhẹ, đã qua 1 tuần có cần tiêm vắc-xin không?
Vẫn cần. Virus dại có thời gian ủ bệnh dài, việc tiêm vắc-xin muộn vẫn có thể cứu sống bạn nếu virus chưa kịp xâm nhập hệ thần kinh. Tuy nhiên, càng tiêm sớm thì hiệu quả càng cao. Không nên trì hoãn.
Bị chó cắn nhẹ có cần tiêm uốn ván không?
Có thể cần. Việc tiêm phòng uốn ván phụ thuộc vào tình trạng miễn dịch của bạn (đã tiêm đủ liều vắc-xin uốn ván trong bao lâu) và mức độ vết thương. Bác sĩ sẽ là người quyết định có cần tiêm uốn ván hay không.
Nên đến đâu để tiêm vắc-xin phòng dại?
Bạn có thể đến các cơ sở y tế công lập như:
- Trung tâm Y tế Dự phòng
- Bệnh viện Nhiệt đới
- Bệnh viện đa khoa có khoa truyền nhiễm
- Một số trung tâm tiêm chủng dịch vụ uy tín
Tại Hanoi Zoo, chúng tôi không cung cấp dịch vụ tiêm chủng, nhưng chúng tôi luôn sẵn sàng chia sẻ kiến thức về các loài động vật, bao gồm cả chó, để bạn có thể hiểu rõ hơn về hành vi của chúng và cách phòng tránh các tai nạn không đáng có.
Lưu ý quan trọng: Bài viết này cung cấp thông tin mang tính chất tham khảo và giáo dục. Trong mọi trường hợp bị chó cắn, dù nhẹ hay nặng, biện pháp an toàn và hiệu quả nhất là đến ngay cơ sở y tế để được các bác sĩ chuyên khoa đánh giá và xử trí kịp thời. Đừng để sự chủ quan khiến bạn phải trả giá bằng tính mạng.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
