Viêm não truyền nhiễm là một trong những bệnh nguy hiểm nhất đối với chó và có thể lây sang người. Hướng dẫn tiêm phòng dại cho chó là kiến thức cần thiết mà mọi chủ nuôi vật nuôi cần nắm vững. Bài viết này cung cấp thông tin khoa học, chi tiết và thực tiễn về việc tiêm phòng dại cho chó, giúp bảo vệ sức khỏe cho cả thú cưng và cộng đồng.
Có thể bạn quan tâm: Mục Lục
Tóm tắt các bước tiêm phòng dại cho chó
- Chuẩn bị sức khỏe cho chó trước khi tiêm: kiểm tra thể trạng, không tiêm cho chó ốm yếu
- Chọn loại vaccine phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của chó
- Thực hiện tiêm phòng tại cơ sở thú y uy tín hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ thú y
- Theo dõi phản ứng sau tiêm trong 24-48 giờ
- Ghi chép lịch tiêm và lịch tiêm nhắc lại định kỳ
Tại sao cần tiêm phòng dại cho chó
Bệnh dại là gì và mức độ nguy hiểm
Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Lyssavirus gây ra, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương của động vật có vú, bao gồm cả chó và người. Virus này lây truyền chủ yếu qua nước bọt khi bị động vật mắc bệnh cắn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh dại gây tử vong gần 100% nếu không được điều trị kịp thời sau phơi nhiễm.
Chó là vật chủ chính và nguồn lây nhiễm dại quan trọng nhất cho con người, chiếm khoảng 99% các ca lây truyền từ động vật sang người trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, mặc dù tỷ lệ mắc bệnh dại ở người đã giảm đáng kể trong những năm gần đây nhờ các chương trình tiêm phòng, nhưng vẫn còn những trường hợp tử vong do bệnh dại xảy ra, đặc biệt ở các vùng nông thôn.
Tác động đến sức khỏe cộng đồng
Việc tiêm phòng dại cho chó không chỉ bảo vệ bản thân vật nuôi mà còn góp phần quan trọng vào việc kiểm soát và loại trừ bệnh dại trong cộng đồng. Khi tỷ lệ tiêm phòng dại ở chó đạt trên 70% trong cộng đồng, nguy cơ lây truyền bệnh dại sang người sẽ giảm đáng kể. Đây là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất so với việc điều trị bệnh dại ở người.
Các loại vaccine phòng dại cho chó
Vaccine bất hoạt
Vaccine bất hoạt là loại vaccine phổ biến nhất hiện nay, được sản xuất bằng cách nuôi cấy virus dại trong phòng thí nghiệm rồi làm mất hoạt tính của virus bằng hóa chất hoặc nhiệt độ. Loại vaccine này an toàn, ít gây tác dụng phụ và có hiệu quả bảo vệ cao. Các hãng sản xuất vaccine dại cho chó phổ biến bao gồm: Nobivac Rabies, Vanguard, Recombitek, và nhiều loại vaccine khác được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cấp phép lưu hành.
Vaccine sống giảm độc lực
Loại vaccine này sử dụng virus dại còn sống nhưng đã được làm giảm độc lực. Tuy nhiên, loại vaccine này ít được sử dụng hơn do nguy cơ tái tạo độc lực và các phản ứng phụ có thể xảy ra. Các chuyên gia thú y thường khuyến cáo sử dụng vaccine bất hoạt để đảm bảo an toàn tối đa cho vật nuôi.
Vaccine kết hợp
Một số loại vaccine phòng dại được kết hợp với các vaccine phòng các bệnh khác như care, parvo, viêm gan truyền nhiễm, parainfluenza… giúp giảm số lần tiêm cho chó và thuận tiện hơn cho chủ nuôi. Tuy nhiên, việc sử dụng vaccine kết hợp cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm chủng và chỉ định của bác sĩ thú y.
Lịch tiêm phòng dại cho chó chuẩn
Chó con (puppy)
Đối với chó con, thời điểm tiêm phòng dại lần đầu tiên thường là khi chó được 12 tuần tuổi (3 tháng tuổi). Trước thời điểm này, chó con có thể đã nhận được kháng thể từ sữa mẹ, nhưng lượng kháng thể này sẽ giảm dần theo thời gian. Việc tiêm phòng quá sớm có thể không hiệu quả do kháng thể từ mẹ vẫn còn trong cơ thể chó con.
Sau khi tiêm mũi đầu tiên, cần tiêm nhắc lại sau 21-28 ngày để đảm bảo đáp ứng miễn dịch đầy đủ. Một số loại vaccine yêu cầu chỉ tiêm một mũi duy nhất trong năm đầu, nhưng vẫn cần tiêm nhắc lại hàng năm để duy trì miễn dịch.
Chó trưởng thành
Chó trưởng thành chưa từng tiêm phòng dại cần được tiêm một mũi vaccine dại. Sau đó, tiêm nhắc lại định kỳ hàng năm hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất vaccine. Một số loại vaccine hiện đại có thể kéo dài thời gian bảo vệ lên đến 3 năm, nhưng việc tiêm nhắc lại hàng năm vẫn được khuyến cáo để đảm bảo an toàn.
Chó đã từng tiêm phòng
Đối với chó đã từng tiêm phòng dại, cần tiêm nhắc lại đúng lịch. Không nên để quá hạn tiêm nhắc vì hiệu lực bảo vệ của vaccine sẽ giảm dần theo thời gian. Nên ghi chép lịch tiêm chủng cẩn thận và đặt lịch hẹn với bác sĩ thú y để đảm bảo không bỏ sót các mũi tiêm nhắc.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Huấn Luyện Chó Phú Quốc Đi Vệ Sinh Đúng Chỗ
Chuẩn bị trước khi tiêm phòng
Kiểm tra sức khỏe tổng quát
Trước khi tiêm phòng, cần đảm bảo chó đang trong tình trạng sức khỏe tốt. Không nên tiêm vaccine cho chó đang ốm, sốt, bị tiêu chảy, nôn mửa hoặc có các dấu hiệu bất thường khác. Nên đưa chó đến cơ sở thú y để bác sĩ kiểm tra sức khỏe toàn diện trước khi tiêm phòng.
Tẩy giun định kỳ
Việc tẩy giun cho chó nên được thực hiện trước khi tiêm phòng khoảng 1-2 tuần. Ký sinh trùng đường ruột có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của chó, làm giảm hiệu quả của vaccine. Chó sạch giun sán sẽ có phản ứng miễn dịch tốt hơn sau khi tiêm phòng.
Vệ sinh cá nhân
Nên tắm rửa sạch sẽ cho chó trước khi tiêm phòng để loại bỏ bụi bẩn, bã nhờn và các tác nhân gây dị ứng có thể ảnh hưởng đến da tại vị trí tiêm. Tuy nhiên, không nên tắm cho chó trong vòng 3-5 ngày sau khi tiêm phòng để tránh nhiễm lạnh và giảm stress cho vật nuôi.
Quy trình tiêm phòng dại
Chuẩn bị dụng cụ và vaccine
Trước khi tiêm, cần chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ cần thiết bao gồm: kim tiêm vô trùng, bông gòn, cồn iốt, và vaccine được bảo quản đúng cách (thường là ở nhiệt độ 2-8°C). Vaccine cần được lắc đều trước khi sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Vị trí tiêm
Vị trí tiêm vaccine phòng dại thường là dưới da ở vùng gáy hoặc mặt trong đùi sau. Bác sĩ thú y sẽ chọn vị trí tiêm phù hợp tùy thuộc vào kích thước và độ tuổi của chó. Việc tiêm dưới da giúp vaccine được hấp thu chậm hơn, tạo phản ứng miễn dịch tốt hơn so với tiêm bắp.
Kỹ thuật tiêm
Kỹ thuật tiêm cần được thực hiện bởi bác sĩ thú y có chuyên môn. Trước khi tiêm, cần sát trùng vùng da tại vị trí tiêm bằng cồn iốt. Sau đó, dùng ngón tay nâng nhẹ lớp da lên tạo thành một “tam giác”, đưa kim tiêm vào góc da và bơm từ từ lượng vaccine theo đúng liều lượng quy định. Không nên tiêm quá nhanh để tránh gây đau và tổn thương mô.
Theo dõi sau tiêm phòng
Phản ứng tại chỗ tiêm
Sau khi tiêm, một số chó có thể xuất hiện các phản ứng nhẹ tại vị trí tiêm như sưng đỏ, đau nhẹ hoặc một cục nhỏ dưới da. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể và thường tự hết trong vòng vài ngày. Không nên massage hoặc chà xát mạnh vào vị trí tiêm.
Phản ứng toàn thân
Một số phản ứng toàn thân nhẹ có thể xảy ra như: mệt mỏi, biếng ăn, sốt nhẹ, ủ rũ trong 24-48 giờ đầu sau tiêm. Những triệu chứng này thường tự hết mà không cần điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, cần đưa chó đến cơ sở thú y để được kiểm tra và điều trị kịp thời.
Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
Một số dấu hiệu cần lưu ý và đưa chó đến cơ sở thú y ngay lập tức bao gồm: nôn mửa nhiều lần, tiêu chảy, khó thở, sưng mặt, phù mí mắt, ngất xỉu, co giật hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nghiêm trọng nào khác. Đây có thể là dấu hiệu của phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) và cần được cấp cứu kịp thời.
Chăm sóc chó sau tiêm phòng
Chế độ dinh dưỡng
Có thể bạn quan tâm: Găng Tay Chải Lông Rụng Chó Mèo: Hướng Dẫn Sử Dụng Và Vệ Sinh Đúng Cách
Sau khi tiêm phòng, nên cho chó ăn các thức ăn dễ tiêu, giàu dinh dưỡng để hỗ trợ hệ miễn dịch. Có thể bổ sung các thực phẩm chức năng tăng cường miễn dịch theo chỉ định của bác sĩ thú y nếu cần thiết. Đảm bảo chó có đủ nước uống và không bị thiếu nước.
Hạn chế vận động mạnh
Trong 24-48 giờ đầu sau tiêm, nên hạn chế cho chó vận động mạnh, chạy nhảy nhiều để tránh gây đau và tổn thương tại vị trí tiêm. Nên để chó nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, thoáng mát và tránh các yếu tố gây stress.
Theo dõi sát sao
Chủ nuôi cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của chó trong những ngày đầu sau tiêm phòng. Ghi nhận các triệu chứng bất thường nếu có và liên hệ với bác sĩ thú y để được tư vấn kịp thời. Việc theo dõi kỹ lưỡng giúp phát hiện sớm các phản ứng phụ và xử lý kịp thời.
Các lưu ý quan trọng khi tiêm phòng dại
Không tiêm cho chó mang thai
Không nên tiêm vaccine phòng dại cho chó đang mang thai, đặc biệt trong 3 tuần đầu và 3 tuần cuối của thai kỳ. Vaccine có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi hoặc gây sảy thai. Nên tiêm phòng trước khi phối giống hoặc sau khi chó đã sinh và cai sữa cho con.
Không tiêm cho chó đang cho con bú
Tương tự như chó mang thai, chó đang cho con bú cũng nên tránh tiêm vaccine trừ khi thật sự cần thiết. Nếu bắt buộc phải tiêm, cần tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để lựa chọn loại vaccine an toàn và theo dõi sát sao tình trạng của cả mẹ và chó con.
Không tiêm cho chó đang điều trị bệnh
Chó đang được điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch, corticosteroid hoặc các bệnh lý mãn tính khác không nên tiêm vaccine. Hệ miễn dịch của chó lúc này đang bị suy yếu, việc tiêm vaccine có thể không hiệu quả hoặc gây ra các phản ứng phụ nghiêm trọng.
Xử lý khi bỏ sót mũi tiêm
Trường hợp bỏ sót mũi tiêm nhắc lại
Nếu do quên hoặc lý do nào đó mà chó bỏ sót mũi tiêm nhắc lại, không nên lo lắng quá mức. Cần liên hệ với bác sĩ thú y để được tư vấn lịch tiêm bù phù hợp. Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm bù một mũi vaccine và có thể cần tiêm thêm mũi thứ hai sau 21-28 ngày để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.
Không tự ý tiêm bù tại nhà
Tuyệt đối không tự ý mua vaccine về tiêm cho chó tại nhà khi bỏ sót mũi tiêm. Việc tiêm vaccine cần được thực hiện bởi người có chuyên môn và trong điều kiện vô trùng. Tiêm vaccine không đúng cách có thể gây nhiễm trùng, phản ứng phụ nghiêm trọng hoặc không hiệu quả.
Chi phí tiêm phòng dại cho chó
Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí
Chi phí tiêm phòng dại cho chó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: loại vaccine sử dụng, cơ sở thú y thực hiện tiêm, khu vực địa lý, và các dịch vụ đi kèm. Vaccine dại đơn lẻ thường có giá dao động từ 80.000 – 200.000 đồng/mũi tiêm. Các loại vaccine kết hợp phòng nhiều bệnh có thể có giá cao hơn.
Tiêm phòng định kỳ có lợi ích kinh tế
Mặc dù chi phí tiêm phòng định kỳ có thể là gánh nặng với một số chủ nuôi, nhưng so với chi phí điều trị khi chó bị bệnh hoặc nguy cơ lây nhiễm sang người, việc tiêm phòng định kỳ là lựa chọn kinh tế và an toàn hơn nhiều. Ngoài ra, một số địa phương có tổ chức các chiến dịch tiêm phòng miễn phí hoặc với chi phí thấp cho cộng đồng.
Các biện pháp phòng ngừa dại khác
Có thể bạn quan tâm: Giống Chó Mèo Vùng Cao: Đặc Điểm, Phân Loại Và Bí Mật Sinh Thái
Kiểm soát chó thả rông
Bên cạnh việc tiêm phòng, việc kiểm soát chó thả rông cũng là một biện pháp quan trọng để phòng ngừa bệnh dại. Chó thả rông có nguy cơ cao bị các động vật mắc bệnh cắn và lây nhiễm virus dại. Nên dắt chó đi dạo bằng dây xích và tránh để chó tiếp xúc với các động vật lạ.
Giáo dục cộng đồng
Tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc tiêm phòng dại cho chó là yếu tố then chốt trong công tác phòng chống bệnh dại. Người dân cần được cung cấp thông tin đầy đủ về lợi ích của việc tiêm phòng, các biện pháp phòng ngừa và cách xử lý khi bị chó cắn.
Xử lý khi bị chó cắn
Nếu bị chó cắn, cần rửa sạch vết thương bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 15 phút, sau đó sát trùng bằng cồn iốt hoặc povidine. Không nên tự ý băng kín vết thương. Cần đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm phòng dại kịp thời, đặc biệt nếu không rõ tình trạng tiêm phòng của con chó đã cắn.
Luật pháp và quy định về tiêm phòng dại
Quy định của pháp luật Việt Nam
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chủ nuôi chó, mèo bắt buộc phải tiêm phòng dại định kỳ hàng năm. Việc không tiêm phòng dại cho vật nuôi có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 90/2017/NĐ-CP và các văn bản pháp luật liên quan. Ngoài ra, các địa phương có thể có các quy định cụ thể riêng về quản lý và tiêm phòng dại cho vật nuôi.
Giấy chứng nhận tiêm phòng
Sau khi tiêm phòng, cơ sở thú y sẽ cấp giấy chứng nhận tiêm phòng dại cho chó. Giấy chứng nhận này có giá trị trong 1 năm và cần được lưu giữ cẩn thận. Một số địa phương yêu cầu chủ nuôi xuất trình giấy chứng nhận tiêm phòng khi đăng ký giấy phép nuôi chó hoặc khi tham gia các hoạt động cộng đồng.
Câu hỏi thường gặp về tiêm phòng dại
Tiêm phòng dại có an toàn không?
Tiêm phòng dại cho chó là an toàn khi được thực hiện đúng cách và bởi người có chuyên môn. Các phản ứng phụ thường nhẹ và tự hết trong thời gian ngắn. Lợi ích của việc tiêm phòng vượt xa so với nguy cơ có thể xảy ra.
Tiêm phòng dại có hiệu quả ngay lập tức không?
Vaccine phòng dại không có tác dụng ngay lập tức. Cơ thể chó cần thời gian từ 7-14 ngày để tạo ra kháng thể bảo vệ. Do đó, không nên để chó tiếp xúc với các động vật lạ hoặc nguy cơ lây nhiễm trong thời gian này.
Chó đã tiêm phòng dại có còn nguy cơ mắc bệnh không?
Mặc dù vaccine phòng dại có hiệu quả bảo vệ cao (trên 95%), nhưng không phải là 100%. Tuy nhiên, chó đã tiêm phòng nếu có bị nhiễm virus dại, bệnh thường diễn biến nhẹ hơn và có tỷ lệ sống sót cao hơn so với chó chưa tiêm phòng.
Có cần tiêm phòng dại cho chó già không?
Chó già vẫn cần tiêm phòng dại định kỳ vì hệ miễn dịch của chúng có thể suy giảm theo tuổi tác. Việc tiêm phòng giúp duy trì miễn dịch và bảo vệ chó trước nguy cơ mắc bệnh.
Kết luận
Hướng dẫn tiêm phòng dại cho chó là kiến thức quan trọng mà mọi chủ nuôi vật nuôi cần nắm vững. Việc tiêm phòng định kỳ không chỉ bảo vệ sức khỏe cho bản thân chó mà còn góp phần quan trọng vào việc kiểm soát và loại trừ bệnh dại trong cộng đồng. Hanoi Zoo luôn đồng hành cùng bạn trong việc nâng cao nhận thức về sức khỏe vật nuôi và bảo vệ sự an toàn cho cộng đồng. Hãy tiêm phòng dại cho chó đúng lịch và đầy đủ để cùng chung tay loại trừ bệnh dại tại Việt Nam.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 2, 2025 by Thanh Thảo
