Hoạt động của cá – một chủ đề tưởng chừng chỉ thuộc về thế giới tự nhiên, nhưng thực tế lại đang bị chi phối mạnh mẽ bởi những quyết sách, quy hoạch và biến chuyển của con người. Từ những bến cá tự phát hàng chục năm tuổi đến các cảng cá hiện đại được đầu tư bài bản, câu chuyện về sự di dời, tái cơ cấu và phát triển ngành thủy sản không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là hành trình tìm lại trật tự, vệ sinh và bền vững cho một trong những ngành kinh tế trọng điểm của nước ta. Bài viết này sẽ đưa độc giả đi sâu vào từng khía cạnh của “hoạt động của cá”, từ góc nhìn kinh tế, xã hội đến môi trường và quy hoạch.
Có thể bạn quan tâm: Men Tiêu Hóa Cho Tôm Cá: Bí Mật Tối Ưu Hiệu Quả Nuôi Thủy Sản
Tổng quan về “hoạt động của cá” trong bối cảnh hiện đại
Hoạt động của cá không đơn thuần là quá trình sinh trưởng, di cư hay kiếm ăn của loài thủy sản. Trong xã hội hiện đại, khái niệm này đã được mở rộng để bao gồm toàn bộ chuỗi giá trị từ khai thác, vận chuyển, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ. Mỗi giai đoạn trong chuỗi này đều để lại dấu ấn nhất định lên đời sống con người và hệ sinh thái.
Tại Việt Nam, nghề cá từ lâu đã là nguồn sống của hàng triệu ngư dân ven biển. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng dân số, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao, “hoạt động của cá” đang đứng trước nhiều thách thức lớn. Những bến cá tự phát, chợ cá ven đường, hay các điểm tập kết hải sản nhỏ lẻ mọc lên như nấm sau mưa, mang lại thu nhập trước mắt nhưng lại tiềm ẩn nhiều hệ lụy về lâu dài.
Từ bến cá tự phát đến cảng cá hiện đại: Bài học từ Cam Ranh
Có thể bạn quan tâm: Gỗ Trang Trí Hồ Cá: Lựa Chọn Tối Ưu Cho Thế Giới Dưới Nước Của Bạn
Bến cá Lăng Ông – Hành trình của một thời kỳ
Bến cá Lăng Ông tại phường Cam Lợi, TP. Cam Ranh là một ví dụ điển hình cho sự hình thành và phát triển của các điểm tập kết hải sản tự phát. Được hình thành từ mấy chục năm về trước, bến cá này không chỉ là nơi neo đậu, tránh trú bão cho tàu thuyền mà còn là điểm tập kết, trao đổi và buôn bán hải sản sôi động. Đối với 53 hộ dân sống靠 bến, đây là nguồn thu nhập chính, là mạch sống duy trì cuộc sống hàng ngày.
Tuy nhiên, khi thời gian trôi qua, những bất cập dần lộ rõ. Việc hoạt động không theo quy hoạch khiến công tác quản lý trở nên khó khăn. Vấn đề an toàn thực phẩm trở thành nỗi lo thường trực khi hải sản được buôn bán ngay trên bờ, giữa trời nắng, không có hệ thống bảo quản lạnh. Chất thải từ hoạt động sơ chế, làm sạch cá tích tụ, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái vịnh Cam Ranh – một trong những vịnh biển đẹp nhất Việt Nam.
Không chỉ vậy, tình trạng mất an ninh trật tự cũng diễn ra thường xuyên. Năm 2012, chính quyền địa phương đã phải thành lập “Tổ tự quản Bến cá Lợi Thủy” để ngăn chặn nạn trộm cắp, tranh giành địa bàn. Dù ban đầu mang lại hiệu quả nhất định, nhưng về lâu dài, mô hình này không thể giải quyết được gốc rễ của vấn đề.
Cảng cá Đá Bạc – Bước chuyển mình tất yếu
Trước thực trạng đó, việc di dời 53 hộ dân từ Bến cá Lăng Ông về Cảng cá Đá Bạc là một quyết sách mang tính bước ngoặt. Cảng cá Đá Bạc không phải là công trình ngẫu hứng. Nó nằm trong Dự án Cảng cá động lực thuộc Trung tâm Nghề cá lớn Khánh Hòa, được đầu tư bài bản từ năm 2018 với kinh phí lên tới hàng trăm tỷ đồng. Các hạng mục như bến liền bờ, hệ thống cấp điện chiếu sáng, kè bờ, nhà bảo vệ, hệ thống cấp thoát nước… đều được xây dựng theo tiêu chuẩn hiện đại.
Việc đưa các hộ dân về đây không chỉ đơn thuần là thay đổi vị trí buôn bán. Đó là cả một quá trình tái cơ cấu ngành thủy sản, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Tại cảng cá mới, các điều kiện về vệ sinh, bảo quản, quản lý đều được đảm bảo. Người dân không còn phải lo lắng về việc bị mất trộm hay tranh giành chỗ ngồi. Họ được bố trí vị trí buôn bán ổn định, được hưởng lợi từ cơ sở hạ tầng đồng bộ.
Những hệ lụy khi “hoạt động của cá” thiếu quy hoạch
Áp lực lên hệ sinh thái
Khi các điểm buôn bán hải sản mọc lên tự phát, hệ sinh thái vùng ven biển phải gánh chịu hậu quả nặng nề. Chất thải hữu cơ từ việc làm sạch, đánh vảy, mổ cá được xả thẳng ra môi trường mà không qua xử lý. Lâu ngày, nguồn nước bị ô nhiễm, tảo nở hoa, cá chết hàng loạt. Mùi hôi thối bốc lên không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân xung quanh mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học.
Có thể bạn quan tâm: Gốm Trang Trí Bể Cá: Lựa Chọn Hoàn Hảo Cho Không Gian Sống Động Dưới Nước
Ngoài ra, việc khai thác thủy sản quá mức để đáp ứng nhu cầu buôn bán cũng là một nguyên nhân dẫn đến suy kiệt nguồn lợi biển. Các ngư dân vì muốn có nhiều hàng để bán đã sử dụng các ngư cụ có tính huỷ diệt như lưới điện, thuốc nổ… Điều này vi phạm nghiêm trọng quy định về bảo vệ nguồn lợi thủy sản và khiến cho “hoạt động của cá” trong tự nhiên bị xáo trộn.
Rủi ro về an toàn thực phẩm
Một trong những hệ lụy nghiêm trọng nhất của việc buôn bán hải sản tự phát là mất an toàn thực phẩm. Hải sản là loại thực phẩm dễ hư hỏng, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam. Nếu không được bảo quản ở nhiệt độ thích hợp, vi khuẩn sẽ sinh sôi nhanh chóng, gây ngộ độc cho người sử dụng.
Tại các bến cá tự phát, rất ít hộ dân có điều kiện đầu tư tủ lạnh, kho đông. Hải sản sau khi đánh bắt được bày bán ngay trên nền đất, che chắn tạm bợ. Trong quá trình vận chuyển từ tàu vào bờ, chất lượng sản phẩm đã phần nào bị suy giảm. Đến khi đến tay người tiêu dùng, khó có thể đảm bảo được độ tươi ngon và an toàn.
Gánh nặng cho công tác quản lý nhà nước
Sự tồn tại của các điểm buôn bán hải sản tự phát khiến công tác quản lý của chính quyền địa phương trở nên phức tạp. Việc kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, thu thuế… đều gặp khó khăn. Các hộ dân buôn bán tự do, không đăng ký kinh doanh, không có mã số thuế, dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước.
Hơn nữa, khi các bến cá tự phát hoạt động, nó vô hình trung tạo ra một “vùng xám” pháp lý. Những hành vi vi phạm như buôn lậu, vận chuyển hàng cấm, sử dụng hóa chất bảo quản trái phép… có điều kiện nảy sinh và phát triển. Lực lượng chức năng dù có ý thức quản lý nhưng cũng khó lòng bao quát hết được.
Giải pháp phát triển “hoạt động của cá” bền vững
Quy hoạch lại hệ thống cảng cá, bến cá
Bài học từ Cam Ranh cho thấy, quy hoạch là yếu tố then chốt để phát triển ngành thủy sản một cách bền vững. Thay vì để các bến cá mọc lên tự phát, nhà nước cần có chiến lược quy hoạch lại toàn bộ hệ thống cảng cá, bến cá trên cả nước. Những cảng cá hiện có cần được nâng cấp, mở rộng. Những cảng cá mới cần được xây dựng ở những vị trí chiến lược, có đầy đủ cơ sở hạ tầng đồng bộ.
Việc quy hoạch không chỉ đơn thuần là xác định vị trí. Nó còn bao gồm việc xác định quy mô, năng lực tiếp nhận, các dịch vụ hỗ trợ đi kèm như sửa chữa tàu thuyền, cung cấp nhiên liệu, nước ngọt, đá lạnh… Có như vậy, cảng cá mới thực sự trở thành trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá, đáp ứng được mọi nhu cầu của ngư dân.
Ứng dụng công nghệ trong quản lý và truy xuất nguồn gốc
Công nghệ là chìa khóa để hiện đại hóa “hoạt động của cá”. Trong thời đại 4.0, việc ứng dụng công nghệ thông tin, IoT, blockchain trong quản lý cảng cá, truy xuất nguồn gốc hải sản là điều hoàn toàn khả thi. Mỗi con cá, mỗi mẻ hàng khi được đưa vào cảng đều được dán mã QR, ghi nhận thông tin về thời gian đánh bắt, ngư trường, phương tiện đánh bắt, người đánh bắt…
Những thông tin này sẽ được cập nhật liên tục trên hệ thống, giúp cho cơ quan quản lý dễ dàng kiểm soát, đồng thời người tiêu dùng cũng có thể tra cứu được nguồn gốc sản phẩm mình đang sử dụng. Điều này không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn giúp xây dựng niềm tin đối với người tiêu dùng, đặc biệt là khi sản phẩm hướng đến xuất khẩu.
Có thể bạn quan tâm: Cá Bê Vàng: Hướng Dẫn Chăm Sóc Loài Cá Cảnh Biển Hài Hòa & Dễ Nuôi
Nâng cao nhận thức và đào tạo nghề cho ngư dân
Ngư dân là chủ thể trực tiếp tham gia vào “hoạt động của cá”. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức và đào tạo nghề cho họ là vô cùng quan trọng. Các chương trình tập huấn, hội thảo cần được tổ chức thường xuyên để phổ biến kiến thức về khai thác bền vững, bảo vệ môi trường, an toàn lao động, phòng chống khai thác IUU…
Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển đổi sang các mô hình đánh bắt thân thiện với môi trường. Khuyến khích sử dụng các ngư cụ có chọn lọc, tránh đánh bắt hủy diệt. Hỗ trợ ngư dân vay vốn để đầu tư tàu thuyền hiện đại, có công suất lớn, có thể vươn khơi bám biển dài ngày, khai thác ở các ngư trường xa.
Phát triển kinh tế biển tổng hợp
“Hoạt động của cá” không nên được nhìn nhận một cách tách biệt. Nó cần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế biển. Du lịch biển, dịch vụ hậu cần, công nghiệp chế biến… đều có mối liên hệ mật thiết với ngành thủy sản. Việc phát triển cảng cá hiện đại không chỉ giúp ngư dân có nơi neo đậu an toàn mà còn có thể trở thành điểm đến du lịch, nơi du khách có thể trải nghiệm cuộc sống của người dân chài, thưởng thức hải sản tươi sống.
Các sản phẩm thủy sản sau khi được thu hoạch, thay vì chỉ xuất bán thô, cần được chế biến, đóng gói, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần quảng bá hình ảnh của ngành thủy sản Việt Nam ra thế giới.
Tầm nhìn tương lai cho “hoạt động của cá” tại Việt Nam
Nhìn từ câu chuyện di dời các hộ dân buôn bán hải sản tại Cam Ranh, có thể thấy rằng, xu hướng tất yếu của “hoạt động của cá” là走向 bài bản, chuyên nghiệp và bền vững. Trong tương lai, chúng ta sẽ không còn chứng kiến cảnh những bến cá tự phát mọc lên ven đường, gây ô nhiễm và mất trật tự. Thay vào đó, là những cảng cá hiện đại, khang trang, được quản lý chặt chẽ, hoạt động hiệu quả.
Chính phủ đang tiếp tục đầu tư cho giai đoạn 2 của Dự án Trung tâm Nghề cá lớn Khánh Hòa bằng nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới. Điều này cho thấy quyết tâm rất lớn trong việc hiện đại hóa ngành thủy sản. Khi các hạng mục như khu neo đậu tránh trú bão, hệ thống kho lạnh, trung tâm đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học được hoàn thiện, Việt Nam sẽ có trong tay một hệ sinh thái nghề cá hiện đại, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, cần có sự chung tay của toàn xã hội. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, vào chất lượng sản phẩm. Người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tuân thủ pháp luật. Các cấp chính quyền cần tăng cường công tác quản lý, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân ổn định cuộc sống và phát triển sản xuất.
Kết luận
“Hoạt động của cá” là một chủ đề rộng lớn, đan xen giữa tự nhiên và con người, giữa truyền thống và hiện đại, giữa lợi ích trước mắt và phát triển lâu dài. Câu chuyện về việc di dời các hộ dân buôn bán hải sản từ Bến cá Lăng Ông về Cảng cá Đá Bạc là một minh chứng sống động cho thấy rằng, chỉ khi con người biết tôn trọng quy luật, biết quy hoạch và tổ chức lại không gian sống một cách khoa học, thì “hoạt động của cá” mới thực sự phát huy được giá trị kinh tế, văn hóa và môi trường của nó.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà mọi thứ đều thay đổi nhanh chóng. “Hoạt động của cá” cũng không nằm ngoài quy luật đó. Để ngành thủy sản Việt Nam phát triển bền vững, vươn ra biển lớn, mỗi chúng ta – từ người đánh cá, người buôn bán, đến người tiêu dùng và người làm chính sách – đều cần có cái nhìn toàn diện, dài hạn và hành động quyết liệt. Hãy để “hoạt động của cá” không chỉ là câu chuyện về miếng ăn, mà còn là câu chuyện về khát vọng vươn lên, về tầm nhìn chiến lược và về trách nhiệm với chính quê hương, đất nước mình.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các chính sách phát triển kinh tế biển, hay những kinh nghiệm đánh bắt, bảo quản hải sản an toàn, hãy tham khảo thêm các bài viết khác tại hanoizoo.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 10, 2025 by Thanh Thảo
