Sử dụng kích điện để kích cá là một hành vi bị nghiêm cấm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và phá hủy hệ sinh thái thủy sinh.
Tóm tắt nhanh
Hành vi sử dụng kích điện để kích cá là một phương pháp hủy diệt ngư cụ, bị pháp luật nghiêm cấm. Việc này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tử vong cao cho người sử dụng và những người xung quanh do điện giật, mà còn gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường nước và hệ sinh thái. Dòng điện áp cao sẽ tiêu diệt mọi sinh vật sống trong phạm vi ảnh hưởng, từ cá lớn đến cá con, sinh vật phù du, làm suy kiệt nguồn lợi thủy sản và phá vỡ chuỗi thức ăn tự nhiên. Các biện pháp xử phạt hành chính và hình sự đã được quy định rõ ràng để răn đe và ngăn chặn hành vi nguy hiểm này.
Có thể bạn quan tâm: Hiện Tượng Mưa Cá: Bí Ẩn Thiên Nhiên Kỳ Thú Tại Yoro, Honduras
Tổng quan về hành vi sử dụng kích điện
Khái niệm và bản chất của hành vi
Sử dụng kích điện để kích cá là hành vi sử dụng các thiết bị điện, thường là bình ắc quy kết hợp với máy kích điện, để tạo ra dòng điện một chiều có hiệu điện thế cao. Dòng điện này được truyền xuống nước thông qua các que kim loại hoặc dây dẫn. Mục đích là làm tê liệt, đánh bắt hoặc tiêu diệt các sinh vật sống dưới nước, chủ yếu là cá, tôm, cua, ếch, nhái và các loài sinh vật khác.
Bản chất của hành vi này là một hình thức săn bắt hủy diệt (destructive fishing). Nó không phân biệt kích cỡ, loài hay giai đoạn phát triển của sinh vật. Mọi sinh vật sống trong phạm vi ảnh hưởng của điện trường đều bị tổn thương hoặc chết ngay lập tức. Điều này khiến nó trở thành một phương pháp cực kỳ phi đạo đức và vô cùng nguy hiểm đối với cả con người và môi trường.
Lý do khiến hành vi này phổ biến
Mặc dù bị pháp luật nghiêm cấm, hành vi này vẫn tồn tại ở nhiều nơi, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, ven sông, ven biển. Có một số lý do chính:
- Tính hiệu quả tức thì: Việc sử dụng điện để đánh bắt cá thường mang lại kết quả nhanh chóng. Chỉ trong một thời gian ngắn, người sử dụng có thể bắt được lượng lớn cá, tôm, cua trong một khu vực nhất định.
- Chi phí đầu tư ban đầu thấp: Các thiết bị như bình ắc quy, máy kích điện, dây dẫn kim loại có thể được mua hoặc tự chế với chi phí tương đối rẻ so với các ngư cụ chuyên nghiệp khác.
- Thiếu hiểu biết về pháp luật và hậu quả: Nhiều người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, chưa được tuyên truyền đầy đủ về tính chất nguy hiểm và mức độ vi phạm pháp luật của hành vi này. Họ chỉ nhìn thấy lợi ích trước mắt mà không lường trước được những hậu quả nghiêm trọng về lâu dài.
- Tâm lý trục lợi và lười biếng: So với việc câu cá, giăng lưới hay chài, việc dùng điện để “càn quét” được coi là ít tốn sức lực hơn, phù hợp với tâm lý muốn thu được lợi nhuận nhanh chóng.
Có thể bạn quan tâm: Hiện Tượng Cá Heo Bơi Vào Bờ: Khi Những Du Khách Đại Dương Ghé Thăm Con Người
Hậu quả nghiêm trọng về an toàn con người
Nguy cơ tử vong do điện giật
Đây là hậu quả trực tiếp và nghiêm trọng nhất. Dòng điện một chiều áp cao khi được truyền xuống môi trường nước, vốn là một chất dẫn điện tốt, sẽ tạo ra một vùng điện trường nguy hiểm.
- Cơ chế gây chết người: Khi con người hoặc động vật tiếp xúc với vùng điện trường này, dòng điện sẽ đi qua cơ thể, gây ra hiện tượng giật điện. Dòng điện đi qua tim có thể làm rối loạn nhịp tim, gây ngừng tim, hoặc đi qua hệ hô hấp gây ngừng thở. Chỉ cần một thời gian rất ngắn, nạn nhân có thể tử vong tại chỗ.
- Ví dụ thực tế: Như thông tin đã nêu, trong năm 2021, chỉ riêng tỉnh Hải Dương đã xảy ra 3 vụ tai nạn thương tâm do sử dụng điện để diệt chuột, kích cá, khiến 3 người thiệt mạng. Các nạn nhân đều là những người dân nông thôn, trong đó có cả người đi qua khu vực không biết có điện đang được sử dụng. Điều này cho thấy mức độ ngẫu nhiên và rủi ro cao của hành vi này. Không chỉ người trực tiếp sử dụng mới gặp nguy hiểm, mà bất kỳ ai đi ngang qua khu vực đó cũng có thể trở thành nạn nhân.
Tổn hại về sức khỏe thể chất và tinh thần
Ngay cả khi không tử vong, những người bị điện giật cũng phải gánh chịu những hậu quả nặng nề về sức khỏe:
- Tổn thương cơ thể: Bỏng điện, co giật cơ bắp dữ dội, gãy xương do co giật, tổn thương thần kinh, suy giảm trí nhớ và các di chứng thần kinh khác.
- Hậu quả tâm lý: Những người sống sót sau tai nạn điện giật thường phải đối mặt với hội chứng sang chấn tâm lý (PTSD), ám ảnh về cái chết, lo lắng, hoảng sợ kéo dài. Không chỉ ảnh hưởng đến nạn nhân, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của gia đình, người thân và cả cộng đồng nơi xảy ra vụ việc.
Hậu quả sinh thái và môi trường nghiêm trọng
Phá hủy hệ sinh thái thủy sinh
Việc sử dụng kích điện không có sự chọn lọc, nó “càn quét” mọi sinh vật sống trong phạm vi ảnh hưởng.
- Tiêu diệt cả cá con và sinh vật phù du: Dòng điện áp cao không chỉ làm chết cá lớn mà còn tiêu diệt hoàn toàn cá con, cá giống và các sinh vật phù du. Đây là những “mắt xích” quan trọng trong chuỗi thức ăn dưới nước. Việc mất đi nguồn thức ăn tự nhiên này sẽ khiến các loài cá lớn khác không có gì để ăn, dẫn đến suy giảm và tuyệt chủng.
- Phá vỡ cân bằng sinh thái: Mỗi hệ sinh thái nước đều có một sự cân bằng tự nhiên được xây dựng qua hàng triệu năm. Việc sử dụng kích điện giống như một “vũ khí hủy diệt hàng loạt” làm đảo lộn hoàn toàn cấu trúc sinh học của môi trường nước, khiến hệ sinh thái mất đi khả năng tự phục hồi.
Suy kiệt nguồn lợi thủy sản
Đây là hậu quả lâu dài và khó khắc phục nhất.
- Cạn kiệt nguồn cá giống: Việc tiêu diệt hàng loạt cá con và trứng cá khiến cho nguồn cá tự nhiên không thể tái tạo. Các con sông, hồ, ao, đầm sẽ ngày càng trở nên cạn kiệt, không còn cá để đánh bắt.
- Ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng: Nhiều ngư dân và người dân sống dựa vào việc đánh bắt thủy sản. Khi nguồn lợi thủy sản bị suy kiệt do hành vi hủy diệt này của một bộ phận người, thì sinh kế của cả cộng đồng sẽ bị đe dọa. Đây là một vòng luẩn quẩn: càng cạn kiệt thì càng có người dùng biện pháp hủy diệt để kiếm lời, dẫn đến cạn kiệt nhanh hơn.
Khung pháp lý và các hình thức xử phạt
Quy định pháp luật hiện hành
Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng và nghiêm khắc về hành vi sử dụng kích điện để đánh bắt thủy sản.
- Nghị định 134/2013/NĐ-CP: Khoản 4, Điều 15 của Nghị định này quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, an toàn hồ điện, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Cụ thể, điểm Đ của khoản 4 nêu rõ: “Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng khi sử dụng điện để báy, bắt động vật hoặc làm phương tiện bảo vệ trực tiếp trái quy định của pháp luật”.
- Bộ luật Hình sự: Trường hợp hành vi sử dụng điện để đánh bắt cá, diệt chuột gây ra tai nạn điện giật dẫn đến thương tích hoặc chết người, người trực tiếp sử dụng điện còn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Ví dụ, nếu hậu quả là làm chết người, có thể bị truy tố về tội Giết người theo khoản 2, Điều 123 Bộ luật Hình sự.
Các hình thức xử phạt
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Lựa Chọn & Thiết Kế Hàng Rào Hồ Cá Chuẩn Kỹ Thuật, Đảm Bảo An Toàn & Thẩm Mỹ
- Xử phạt hành chính: Bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng. Ngoài ra, các thiết bị sử dụng (bình ắc quy, máy kích điện, dây dẫn…) có thể bị tịch thu.
- Xử phạt hình sự: Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng như chết người hoặc gây thương tích nặng, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể phải đối mặt với tù giam.
- Bồi thường dân sự: Người vi phạm còn có thể phải bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản cho gia đình nạn nhân nếu gây ra tai nạn chết người hoặc thương tích.
Các biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn
Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục
Đây là biện pháp cốt lõi và lâu dài.
- Tuyên truyền sâu rộng: Các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng (đài phát thanh, truyền hình, báo chí, mạng xã hội) về tính chất nguy hiểm, vi phạm pháp luật và hậu quả khôn lường của hành vi này.
- Tuyên truyền trực tiếp: Tổ chức các buổi họp thôn, bản, gặp gỡ trực tiếp người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, để tuyên truyền, phổ biến pháp luật, cho người dân ký cam kết không tái phạm.
- Lồng ghép vào các chương trình giáo dục: Đưa nội dung về bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và pháp luật liên quan vào chương trình học ở các trường học.
Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm minh
- Tăng cường tuần tra, kiểm soát: Các lực lượng chức năng như công an, cảnh sát môi trường, thanh tra ngư nghiệp cần tăng cường tuần tra, kiểm soát các khu vực trọng điểm, thường xuyên xảy ra tình trạng sử dụng kích điện.
- Xử lý nghiêm minh, công khai: Khi phát hiện vi phạm, phải xử lý nghiêm minh theo đúng quy định của pháp luật, không bao che, nương nhẹ. Việc xử lý công khai sẽ có tác dụng răn đe mạnh mẽ đối với cộng đồng.
- Xây dựng cơ chế giám sát cộng đồng: Khuyến khích người dân tố giác, cung cấp thông tin về các hành vi vi phạm. Có thể thành lập các đội thanh niên xung kích, tổ dân phố tự quản để cùng tham gia giám sát.
Đưa ra các giải pháp thay thế bền vững
Có thể bạn quan tâm: Hiệu Ứng Cá Nheo: Khi Một Loài Ngoại Lai Nhỏ Bé Có Thể Làm Đảo Lộn Cả Hệ Sinh Thái
- Hướng dẫn sử dụng ngư cụ đúng cách: Tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn người dân sử dụng các loại ngư cụ truyền thống, thân thiện với môi trường như lưới, chài, câu…
- Phát triển nghề nuôi trồng thủy sản: Khuyến khích và hỗ trợ người dân chuyển đổi sang mô hình nuôi trồng thủy sản để tăng thu nhập, giảm áp lực đánh bắt tự nhiên.
- Tạo sinh kế bền vững: Các cấp chính quyền cần có các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế, tạo việc làm để người dân có thu nhập ổn định, từ đó giảm bớt động cơ sử dụng các phương pháp hủy diệt để kiếm sống.
So sánh với các phương pháp đánh bắt cá truyền thống
Phương pháp câu cá
- Tính chọn lọc: Câu cá là một phương pháp có tính chọn lọc cao. Người câu có thể lựa chọn loại mồi, cần câu, lưỡi câu phù hợp để nhắm đến những loài cá nhất định và có thể thả những con cá nhỏ, cá không muốn bắt về lại môi trường.
- Tác động môi trường: Tác động đến môi trường là rất nhỏ, hầu như không đáng kể. Không gây tổn hại đến hệ sinh thái hay các loài sinh vật khác.
- An toàn: Rất an toàn cho người sử dụng và những người xung quanh.
Phương pháp dùng lưới, chài
- Tính chọn lọc: Tính chọn lọc phụ thuộc vào kích cỡ mắt lưới. Lưới có mắt nhỏ vẫn có thể bắt cả cá con, nhưng nhìn chung mức độ “hủy diệt” vẫn thấp hơn rất nhiều so với dùng kích điện.
- Tác động môi trường: Tác động trung bình. Nếu sử dụng lưới có mắt quá nhỏ hoặc các loại lưới cấm (lưới điện, lưới kéo) thì vẫn gây hại cho môi trường.
- An toàn: An toàn cho người sử dụng nếu được thực hiện đúng cách.
Phương pháp dùng kích điện (hủy diệt)
- Tính chọn lọc: Không có tính chọn lọc. Gây chết hoặc tê liệt mọi sinh vật trong phạm vi.
- Tác động môi trường: Gây hại nghiêm trọng, hủy diệt hệ sinh thái, suy kiệt nguồn lợi thủy sản.
- An toàn: Cực kỳ nguy hiểm, có thể gây chết người do điện giật.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Tại sao việc sử dụng kích điện để đánh bắt cá lại nguy hiểm đến vậy?
Vì nước là chất dẫn điện tốt. Dòng điện áp cao khi truyền xuống nước sẽ tạo ra một vùng điện trường nguy hiểm. Bất kỳ sinh vật nào, kể cả con người, khi tiếp xúc với vùng điện trường này đều có thể bị điện giật, dẫn đến tử vong do tim ngừng đập hoặc ngừng thở. Ngoài ra, nó còn tiêu diệt mọi sinh vật sống trong phạm vi, phá hủy hoàn toàn hệ sinh thái.
2. Mức phạt khi sử dụng kích điện để đánh bắt cá là bao nhiêu?
Theo Nghị định 134/2013/NĐ-CP, mức phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Ngoài ra, các thiết bị sử dụng còn bị tịch thu. Nếu gây hậu quả chết người hoặc thương tích nặng, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
3. Làm thế nào để nhận biết một khu vực có thể đang bị sử dụng kích điện?
Việc nhận biết trực tiếp rất khó và nguy hiểm. Tuy nhiên, một số dấu hiệu gián tiếp có thể là: thấy xác cá chết nổi lềnh bềnh trên mặt nước một cách bất thường, thấy người dân sử dụng các thiết bị như bình ắc quy, máy kích điện, dây kim loại ở khu vực ven sông, ven hồ. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, tuyệt đối không lại gần và nên báo ngay cho cơ quan chức năng.
4. Có những phương pháp đánh bắt cá nào an toàn và bền vững thay thế cho việc dùng kích điện?
Có rất nhiều phương pháp thay thế an toàn và bền vững, chẳng hạn như:
- Câu cá: Tính chọn lọc cao, an toàn, thân thiện với môi trường.
- Sử dụng lưới, chài đúng quy cách: Chọn lưới có kích cỡ mắt phù hợp, không dùng lưới cấm.
- Nuôi trồng thủy sản: Đây là hướng đi bền vững nhất, vừa đảm bảo nguồn cung thực phẩm, vừa bảo vệ được nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
5. Người dân cần làm gì để góp phần ngăn chặn hành vi sử dụng kích điện?
- Tự giác không sử dụng và không tham gia vào các hành vi sử dụng kích điện.
- Tuyên truyền, vận động người thân, hàng xóm hiểu rõ về tác hại và tính chất vi phạm pháp luật của hành vi này.
- Tích cực tố giác khi phát hiện các hành vi vi phạm cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng.
- Chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ nguồn lợi thủy sản và an toàn điện.
Lời kết
Hành vi sử dụng kích điện để kích cá là một hành động nguy hiểm, phi đạo đức và vi phạm pháp luật một cách nghiêm trọng. Hậu quả của nó không chỉ là những cái chết thương tâm do điện giật, mà còn là sự hủy diệt âm thầm nhưng tàn khốc đối với hệ sinh thái thủy sinh và nguồn lợi thủy sản quý giá của quốc gia. Mỗi chúng ta, từ người dân đến các cấp chính quyền, cần phải nhận thức rõ ràng về mối nguy hại này. Chúng ta phải kiên quyết nói “không” với mọi hình thức sử dụng điện để đánh bắt thủy sản, đồng thời tích cực tham gia vào công tác tuyên truyền, giám sát và tố giác các hành vi vi phạm. Chỉ khi có sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt của toàn xã hội, chúng ta mới có thể loại bỏ được căn bệnh xã hội nguy hiểm này, bảo vệ được tính mạng con người và gìn giữ được môi trường sống trong lành, bền vững cho các thế hệ mai sau. Hãy đến tham quan và tìm hiểu thêm về thế giới động vật tại Hanoi Zoo để nâng cao nhận thức về bảo tồn thiên nhiên.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 9, 2025 by Thanh Thảo
