Giun đũa chó mèo Toxocara sp. là một trong những loại ký sinh trùng đường ruột phổ biến nhất ở chó và mèo, có khả năng lây truyền sang người thông qua đường phân – miệng hoặc qua da, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng ở nhiều cơ quan nội tạng. Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện về loài ký sinh trùng này, từ đặc điểm sinh học, chu kỳ phát triển, các hình thức lây nhiễm, triệu chứng bệnh lý ở người và vật nuôi, đến các phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hiệu quả.
Có thể bạn quan tâm: Câu Chuyện Về Những Chú Chó Thông Minh: Những Người Bạn Bốn Chân Với Trí Tuệ Vượt Trội
Tổng quan về giun đũa chó mèo Toxocara sp.
Giun đũa chó (Toxocara canis) và giun đũa mèo (Toxocara cati) thuộc họ Ascarididae, là những ký sinh trùng tròn (nematode) sống trong ruột non của chó và mèo. Chúng có hình dạng giống sợi dây, màu trắng ngà, chiều dài từ 5–18 cm tùy loài. Trứng giun được đào thải ra môi trường qua phân, có thể tồn tại hàng năm trong đất, cát, đặc biệt ở các khu vực công viên, sân chơi, vườn hoa nơi chó mèo thường lui tới.
Khi con người – đặc biệt là trẻ em – vô tình nuốt phải trứng giun đã trưởng thành trong môi trường, ấu trùng sẽ nở trong ruột non, chui qua thành ruột và di chuyển đến các cơ quan như gan, phổi, não, tim, mắt… Gây ra hiện tượng “lạc chủ” ký sinh, tức là ấu trùng không thể phát triển thành giun trưởng thành ở người, nhưng vẫn di chuyển trong các mô, gây tổn thương viêm mãn tính và các hội chứng lâm sàng đặc trưng.
Các hình thức lây nhiễm và chu kỳ phát triển
Chu kỳ phát triển ở vật chủ chính (chó, mèo)
Ở chó, Toxocara canis có chu kỳ phức tạp. Trứng giun theo phân ra môi trường, trải qua 2–4 tuần phát triển thành ấu trùng trong trứng. Khi chó ăn phải trứng nhiễm, ấu trùng nở trong ruột non, xâm nhập vào thành ruột, di chuyển qua gan, phổi, rồi quay trở lại ruột non để trưởng thành. Ở mèo, Toxocara cati có chu kỳ tương tự nhưng đơn giản hơn, ít có hiện tượng di chuyển nội tạng.
Chó con thường bị nhiễm qua sữa mẹ từ chó mẹ mang mầm, hoặc qua trứng nhiễm trong môi trường. Mèo con cũng có thể bị nhiễm qua sữa hoặc môi trường. Giun trưởng thành đẻ trứng liên tục, làm cho nguồn lây nhiễm trong môi trường luôn hiện diện.
Lây truyền sang người: Hiện tượng lạc chủ ký sinh
Con người là vật chủ ngẫu nhiên, không phải vật chủ phát triển. Khi nuốt phải trứng giun đã trưởng thành (có thể dính trên tay, đồ chơi, rau sống, nước uống), ấu trùng nở trong ruột non, chui qua thành ruột vào máu và di chuyển đến các cơ quan. Ấu trùng không thể trưởng thành ở người, nhưng vẫn tồn tại và di chuyển trong mô, gây viêm mãn tính, hình thành các u hạt và kích thích phản ứng miễn dịch mạnh.
Tiếp xúc trực tiếp với chó mèo bị nhiễm, đặc biệt là trẻ em chơi đùa với cát, đất, hoặc ôm ấp vật nuôi mà không rửa tay, là nguy cơ lây nhiễm cao. Da non, đặc biệt ở trẻ nhỏ, cũng có thể là đường xâm nhập của ấu trùng.
Các hội chứng lâm sàng ở người
Có thể bạn quan tâm: Giun Đũa Chó Có Lây Từ Mẹ Sang Con Không? Cơ Chế Và Cách Phòng Ngừa Hiệu Quả
Hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng (Visceral Larva Migrans – VLM)
Là hình thức phổ biến nhất, xảy ra khi ấu trùng di chuyển trong gan, phổi, tim, não… Gây ra các triệu chứng không đặc hiệu: sốt, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, ho, khó thở, gan to, tăng bạch cầu ái toan. Ở trẻ em, có thể nhầm với viêm phổi, hen phế quản, hoặc các bệnh nhiễm trùng khác. Chẩn đoán thường bị bỏ sót do triệu chứng mơ hồ.
Hội chứng ấu trùng di chuyển ở mắt (Ocular Larva Migrans – OLM)
Xảy ra khi ấu trùng xâm nhập vào mắt, thường ở một bên, gây viêm nội nhãn, viêm võng mạc, viêm dây thần kinh thị giác, có thể dẫn đến giảm thị lực, lác, thậm chí mù vĩnh viễn. Thường gặp ở trẻ em lớn hơn, có tiền sử chơi đùa với cát, đất hoặc tiếp xúc với chó mèo.
Hội chứng ấu trùng di chuyển ngoài da (Cutaneous Larva Migrans)
Hiếm gặp hơn, biểu hiện bằng các đường ngoằn ngoèo dưới da, ngứa dữ dội, di chuyển chậm theo thời gian. Do ấu trùng di chuyển dưới da nhưng không thể quay lại nội tạng.
Toxocariasis ẩn (Covert Toxocariasis)
Dạng nhiễm nhẹ, không có triệu chứng rõ ràng, chỉ phát hiện khi xét nghiệm máu thấy tăng bạch cầu ái toan hoặc dương tính với xét nghiệm ELISA. Tuy nhiên, dạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh, học tập ở trẻ em nếu kéo dài.
Chẩn đoán bệnh
Xét nghiệm huyết thanh miễn dịch ELISA
Là phương pháp chẩn đoán chính, phát hiện kháng thể chống Toxocara trong máu. Test ELISA có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đặc biệt khi đo mật độ quang (optical density). Kháng thể có thể tồn tại lâu sau khi điều trị, do đó cần theo dõi định kỳ 6 và 12 tháng để đánh giá đáp ứng điều trị.
Có thể bạn quan tâm: German Shepherd Là Chó Gì? Tìm Hiểu Chi Tiết Về Giống Chó Thông Minh, Trung Thành Hàng Đầu
Chẩn đoán hình ảnh
Siêu âm, CT hoặc MRI có thể phát hiện các u hạt, tổn thương ở gan, phổi, não… nhưng không đặc hiệu. Chụp đáy mắt giúp phát hiện tổn thương ở võng mạc, dây thần kinh thị giác trong hội chứng OLM.
Chẩn đoán lâm sàng
Khó xác định do triệu chứng không đặc hiệu. Cần khai thác kỹ tiền sử tiếp xúc với chó mèo, thói quen chơi đùa với đất cát, đặc biệt ở trẻ em. Việc nghi ngờ bệnh sớm sẽ giúp chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Điều trị giun đũa chó mèo ở người
Các thuốc điều trị chính
- Albendazole: Là thuốc首选, liều 400 mg mỗi ngày, dùng 5–14 ngày tùy thể bệnh. Hiệu quả cao, ít tác dụng phụ.
- Mebendazole: Liều 100–200 mg mỗi ngày, dùng 5 ngày. Có thể dùng thay thế.
- Diethylcarbamazine (DEC): Dùng trong một số trường hợp, đặc biệt khi có phản ứng viêm mạnh.
- Thiabendazole: Ít dùng hơn do tác dụng phụ nhiều.
Lưu ý trong điều trị
Không nên tự ý dùng thuốc tại nhà. Cần được chẩn đoán và điều trị tại các cơ sở y tế có chuyên khoa ký sinh trùng. Các Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng ở Hà Nội, Quy Nhơn và TP.HCM là những đơn vị hàng đầu trong chẩn đoán và điều trị bệnh do Toxocara.
Trong hội chứng OLM, có thể kết hợp thuốc với corticosteroid để giảm viêm, hoặc can thiệp phẫu thuật nếu tổn thương nặng ở mắt.
Phòng ngừa bệnh giun đũa chó mèo
Quản lý vật nuôi
Có thể bạn quan tâm: Gel Dinh Dưỡng Cho Chó Mèo Virbac Nutri Gel: Thành Phần, Công Dụng & Hướng Dẫn Sử Dụng Chi Tiết
- Tẩy giun định kỳ cho chó mèo: 3 tháng một lần ở vật nuôi trưởng thành, hàng tháng ở chó mèo con.
- Kiểm tra phân định kỳ để phát hiện trứng giun.
- Không để chó mèo phóng uế bừa bãi, đặc biệt ở công viên, sân chơi trẻ em.
- Dọn dẹp phân chó mèo hàng ngày, xử lý đúng cách.
Vệ sinh cá nhân
- Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với đất, cát, chó mèo.
- Rửa sạch rau sống, uống nước đun sôi.
- Dạy trẻ em thói quen rửa tay trước khi ăn, sau khi chơi ngoài trời.
- Tránh cho trẻ chơi ở những khu vực có nhiều chó mèo lui tới.
Quản lý môi trường
- Che chắn các khu vực đất, cát ở công viên, trường học, khu vui chơi.
- Khử trùng định kỳ các khu vực chó mèo thường lui tới.
- Tuyên truyền giáo dục cộng đồng về nguy cơ và cách phòng bệnh.
Vai trò của Hanoi Zoo trong giáo dục và phòng chống ký sinh trùng
Tại Hanoi Zoo, công tác chăm sóc sức khỏe động vật được thực hiện nghiêm ngặt, bao gồm tẩy giun định kỳ, kiểm tra phân và vệ sinh chuồng trại hàng ngày. Đây là minh chứng cho cam kết bảo vệ sức khỏe động vật và ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm ký sinh trùng cho cộng đồng. Du khách khi tham quan có thể học hỏi các biện pháp chăm sóc động vật an toàn, đồng thời nâng cao nhận thức về vệ sinh phòng bệnh.
Câu hỏi thường gặp
1. Giun đũa chó mèo có lây từ người sang người không?
Không. Bệnh chỉ lây khi nuốt phải trứng giun từ môi trường hoặc tiếp xúc trực tiếp với phân chó mèo nhiễm.
2. Trẻ em có nguy cơ cao hơn không?
Có. Trẻ em thường có thói quen chơi đùa với đất, cát, cho tay vào miệng, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, nên nguy cơ nhiễm cao hơn.
3. Nuôi chó mèo có an toàn không?
Hoàn toàn an toàn nếu tuân thủ các biện pháp tẩy giun định kỳ, vệ sinh cá nhân, và không để vật nuôi phóng uế bừa bãi.
4. Có thể phát hiện giun đũa ở chó mèo bằng mắt thường không?
Có. Giun trưởng thành có thể thấy trong phân hoặc nôn ra, dạng sợi trắng, dài 5–18 cm.
5. Bệnh có chữa khỏi hoàn toàn không?
Có. Nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng thuốc, bệnh có thể khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, tổn thương ở mắt có thể để lại di chứng vĩnh viễn.
Giun đũa chó mèo Toxocara sp. là một mối đe dọa sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại, đặc biệt ở các khu vực đô thị có mật độ chó mèo cao. Việc hiểu rõ về loài ký sinh trùng này, các con đường lây nhiễm và biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe cho cả người và vật nuôi. Hãy nâng cao nhận thức, thực hành vệ sinh tốt và tẩy giun định kỳ để cùng xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 25, 2025 by Thanh Thảo
