Dấu hiệu chó bị dại: Nhận biết sớm, xử lý đúng để bảo vệ bản thân và cộng đồng

Dấu hiệu chó bị dại có thể rất khó nhận biết, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện về bệnh dại ở chó, giúp bạn nhận diện các dấu hiệu đặc trưng, phân biệt với các bệnh lý khác và có biện pháp xử lý kịp thời, hiệu quả.

Có thể bạn quan tâm: Chó Dại Cắn Người Sau Bao Lâu Thì Chết? Giải Đáp Từ Chuyên Gia Y Tế

Những điều cần biết về bệnh dại ở chó

Bệnh dại là gì và virus dại hoạt động như thế nào?

Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại (Rabies virus) gây ra, thuộc họ Rhabdoviridae. Đây là một trong những bệnh nguy hiểm nhất đối với cả động vật và con người, với tỷ lệ tử vong gần như 100% nếu không được điều trị kịp thời.

Cơ chế lây truyền:

• Đường truyền chính: Qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh, thường là qua vết cắn, cào xước hoặc khi nước bọt tiếp xúc với niêm mạc (mắt, mũi, miệng) hoặc vết thương hở.
• Nguồn lây: Chó bị dại là nguồn lây truyền chính cho con người ở các nước đang phát triển, chiếm tới trên 95% các ca tử vong. Ngoài ra, các loài động vật hoang dã như dơi, chồn, cáo, sóc cũng có thể là vật chủ mang mầm bệnh.

Cơ chế gây bệnh:
Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua vết cắn, virus dại không xâm nhập thẳng vào máu mà di chuyển ngược dòng dọc theo các sợi thần kinh ngoại biên, tiến dần về hệ thần kinh trung ương (não và tủy sống). Ở đây, virus nhân lên nhanh chóng, gây viêm não tủy cấp tính, dẫn đến các rối loạn thần kinh nghiêm trọng và tử vong.

Vì sao chó lại dễ mắc bệnh dại?

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ chó mắc bệnh dại:

• Thả rông: Chó không được buộc dây xích, rọ mõm dễ tiếp xúc, giao chiến với động vật hoang dã hoặc chó khác mang mầm bệnh.
• Tỷ lệ tiêm phòng thấp: Việc tiêm phòng dại cho chó không đạt tỷ lệ trên 70% trong cộng đồng theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khiến dịch bệnh dễ dàng lây lan.
• Thiếu kiến thức: Nhiều chủ nuôi chưa nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hiểm và các biện pháp phòng ngừa bệnh dại.

Các giai đoạn và dấu hiệu chó bị dại

Bệnh dại ở chó tiến triển qua ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có những đặc điểm lâm sàng riêng biệt.

Giai đoạn 1: Giai đoạn ủ bệnh

• Thời gian: Kéo dài từ 2 tuần đến 4 tháng, trung bình khoảng 3-6 tuần.
• Đặc điểm: Ở giai đoạn này, chó hoàn toàn bình thường, không có bất kỳ triệu chứng nào. Virus đang di chuyển từ vị trí vết cắn đến hệ thần kinh trung ương.
• Yếu tố ảnh hưởng đến thời gian ủ bệnh:
  • Khoảng cách từ vết cắn đến não: Vết cắn càng gần não (như ở đầu, mặt, cổ), thời gian ủ bệnh càng ngắn.
  • Số lượng virus xâm nhập: Lượng virus càng nhiều, thời gian ủ bệnh càng rút ngắn.
  • Mức độ sâu của vết cắn: Vết cắn sâu, rộng tạo điều kiện cho virus xâm nhập nhanh hơn.

Giai đoạn 2: Giai đoạn tiền triệu (khởi phát)

Có thể bạn quan tâm: Bị Chó Cắn Xước Nhẹ Ở Chân Có Sao Không? Phân Tích Chuyên Sâu Về Nguy Cơ & Cách Xử Lý

• Thời gian: Kéo dài khoảng 2-3 ngày.
• Dấu hiệu chó bị dại giai đoạn này:
  • Thay đổi hành vi đột ngột: Chó hiền lành bỗng trở nên cáu kỉnh, lo lắng; chó hoạt bát lại trở nên rụt rè, lẩn trốn.
  • Liếm, gãi nhiều ở vị trí vết cắn: Đây là dấu hiệu rất đặc trưng, do virus đang tích tụ và gây tổn thương tại các đầu mút thần kinh.
  • Sốt nhẹ, chán ăn, mệt mỏi.
  • Khàn tiếng, khò khè.

Giai đoạn này dễ bị bỏ qua vì các triệu chứng không đặc hiệu, giống với nhiều bệnh lý thông thường khác.

Giai đoạn 3: Giai đoạn toàn phát

Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất, chó có thể biểu hiện theo hai thể lâm sàng chính:

Thể hung dữ (Thể điên cuồng)

• Đặc điểm: Đây là thể phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% các trường hợp.
• Dấu hiệu chó bị dại thể hung dữ:
  • Tăng động, kích thích quá mức: Chó trở nên hung dữ, mất kiểm soát, dễ bị kích động bởi âm thanh, ánh sáng.
  • Cắn xé vô cớ: Cắn cả người quen, người lạ, vật nuôi khác, thậm chí là đồ vật, gối, đá, gỗ (hội chứng ăn mọi vật – pica).
  • Di chuyển không định hướng: Chạy lang thang, không về nhà.
  • Rối loạn thần kinh: Co giật, liệt nhẹ ở các chi.
  • Chảy dãi nhiều: Nước bọt đặc, dính, chó không thể nuốt được.
  • Khó nuốt: Dần dần dẫn đến bỏ ăn, bỏ uống.
  • Liệt toàn thân và tử vong: Thường xảy ra trong vòng 2-7 ngày sau khi xuất hiện các triệu chứng toàn phát.

Thể liệt (Thể câm)

• Đặc điểm: Thể này ít gặp hơn nhưng lại rất nguy hiểm vì dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác.
• Dấu hiệu chó bị dại thể liệt:
  • Liệt cơ hàm và cơ nuốt: Làm cho chó há miệng, nước dãi chảy liên tục, không thể nuốt.
  • Liệt chi: Bắt đầu từ chi sau, sau đó lan lên toàn thân.
  • Yếu ớt, nằm một chỗ: Chó không hung dữ như thể điên cuồng mà trở nên rất yếu.
  • Tử vong nhanh chóng: Thường trong vòng 2-4 ngày.

Lưu ý quan trọng: Không giống như ở người, chó bị dại không sợ nước. Đây là một điểm khác biệt lớn cần lưu ý để tránh nhầm lẫn.

Phân biệt dấu hiệu chó bị dại với các bệnh lý phổ biến khác

Việc nhầm lẫn các triệu chứng có thể dẫn đến xử trí sai và làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Bảng sau đây giúp bạn phân biệt rõ ràng:

Khi nghi ngờ chó bị dại, cần xử lý như thế nào?

Nguyên tắc chung: Bình tĩnh, an toàn, và nhanh chóng. Mọi hành động đều nhằm mục đích bảo vệ bản thân và những người xung quanh, đồng thời ngăn chặn sự lây lan của virus.

Bước 1: Cách ly chó nghi nhiễm

• Tuyệt đối không chạm tay trực tiếp vào chó, đặc biệt là vào nước bọt, máu hoặc các vết thương hở.
• Sử dụng dụng cụ (gậy dài, thùng chứa lớn) để di chuyển chó vào một khu vực cách ly riêng biệt, có rào chắn chắc chắn, tránh xa người và các vật nuôi khác.
• Đeo găng tay (nếu có) khi cần tiếp xúc gần.

Bước 2: Không để chó tiếp xúc với người hoặc động vật khác

• Đảm bảo khu vực cách ly kín đáo, chó không thể thoát ra được.
• Thông báo cho mọi người trong nhà và hàng xóm biết để tránh tiếp xúc.

Bước 3: Liên hệ với bác sĩ thú y hoặc cơ quan chức năng

Có thể bạn quan tâm: Tiêm Ngừa Chó Cắn Bao Nhiêu Mũi?

• Gọi điện ngay cho bác sĩ thú y gần nhất để được tư vấn và hỗ trợ. Cung cấp thông tin chi tiết về các dấu hiệu mà bạn quan sát được.
• Báo cáo với chính quyền địa phương (công an, thú y xã/phường) để họ có biện pháp xử lý theo quy định pháp luật.

Bước 4: Xử lý vết thương (nếu có)

Nếu bạn hoặc người khác bị chó nghi dại cắn, cào, hoặc nước bọt của nó dính vào vết thương hở:

1. Rửa vết thương ngay lập tức dưới vòi nước chảy mạnh trong ít nhất 15 phút. Có thể dùng xà phòng để tăng hiệu quả làm sạch.
2. Sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc cồn i-ốt.
3. Không băng kín vết thương ngay lập tức.
4. Đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và tiêm phòng vắc xin dại theo đúng phác đồ. Đây là bước bắt buộc và không được chậm trễ.

Lưu ý: Tuyệt đối không sử dụng các biện pháp dân gian như đắp lá, cắm lông chó, nhờ thầy lang “hút nọc” vì điều này không có tác dụng và có thể làm vết thương nhiễm trùng nặng hơn.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh dại hiệu quả

Phòng bệnh luôn luôn tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt là với bệnh dại. Dưới đây là những biện pháp phòng ngừa thiết thực và hiệu quả:

1. Tiêm phòng vắc xin dại cho chó

• Là biện pháp phòng ngừa cơ bản và hiệu quả nhất. Theo khuyến cáo của WHO, khi tỷ lệ tiêm phòng cho chó trong cộng đồng đạt trên 70%, nguy cơ bùng phát dịch dại sẽ được kiểm soát hiệu quả.
• Lịch tiêm: Chó cần được tiêm mũi vắc xin dại đầu tiên khi đủ 3 tháng tuổi, sau đó tiêm nhắc lại hàng năm.
• Lưu ý: Cần tiêm đúng lịch, đúng liều và tại các cơ sở thú y uy tín.

2. Quản lý chó nuôi

• Không thả rông chó trong khu dân cư. Khi dắt chó ra ngoài, cần đeo rọ mõm và buộc dây xích.
• Theo dõi, giám sát chó trong suốt thời gian ở ngoài để tránh xung đột với động vật khác.
• Không để chó tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc chó lạ.

3. Giáo dục và nâng cao nhận thức

• Tuyên truyền về tác hại của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa trong cộng đồng.
• Hướng dẫn người dân cách nhận biết dấu hiệu chó bị dại và xử trí khi bị cắn.
• Tuyên truyền về vai trò của tiêm phòng vắc xin dại cho chó.

4. Tiêm phòng dự phòng cho người có nguy cơ cao

Một số đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh dại (nhân viên thú y, kiểm lâm, hướng dẫn viên du lịch ở vùng sâu vùng xa, trẻ nhỏ sống ở khu vực có chó thả rông) nên được tiêm phòng dự phòng trước phơi nhiễm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Có thể bạn quan tâm: Vắc Xin 7 Bệnh Cho Chó Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá & Lịch Tiêm Chuẩn 2025

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Chó đã tiêm phòng dại thì có còn nguy cơ mắc bệnh không?
Đáp: Việc tiêm phòng làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh, nhưng không đảm bảo 100%. Vắc xin có thể失效 do tiêm không đúng lịch, bảo quản không đúng cách, hoặc do chủng virus đột biến. Tuy nhiên, chó đã tiêm phòng nếu cắn người, nguy cơ lây dại là rất thấp. Dù vậy, nếu bị chó cắn, dù chó đã tiêm phòng, bạn vẫn nên đến cơ sở y tế để được tư vấn.

Hỏi: Chó bị dại sống được bao lâu?
Đáp: Sau khi xuất hiện các triệu chứng toàn phát, chó thường tử vong trong vòng 7-10 ngày. Bệnh dại là cấp tính và gần như luôn dẫn đến tử vong.

Hỏi: Làm thế nào để biết chó có bị dại hay không?
Đáp: Hiện tại, không có cách nào để chẩn đoán bệnh dại ở chó còn sống. Cách duy nhất để khẳng định là xét nghiệm mẫu não sau khi chó đã chết. Do đó, việc theo dõi hành vi, cách ly và báo cáo với cơ quan chức năng là rất quan trọng.

Hỏi: Bệnh dại có lây qua đường không khí không?
Đáp: Không. Bệnh dại chỉ lây truyền qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh, chủ yếu qua vết cắn, cào hoặc khi nước bọt dính vào vết thương hở hoặc niêm mạc.

Kết luận

Bệnh dại là một căn bệnh nguy hiểm, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu chó bị dại là chìa khóa để có biện pháp xử lý kịp thời, bảo vệ bản thân và cộng đồng. Hãy luôn nhớ rằng:

• Tiêm phòng vắc xin dại cho chó là nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi chủ nuôi.
• Không thả rông chó, luôn đeo rọ mõm và dây xích khi ra ngoài.
• Xử lý vết thương đúng cách và tiêm phòng vắc xin dại ngay lập tức nếu bị chó cắn, cào.

Bảo vệ động vật là một việc làm nhân đạo, nhưng bảo vệ tính mạng con người còn nhân đạo hơn. Hãy là một chủ nuôi có trách nhiệm và một công dân có ý thức để cùng nhau loại trừ căn bệnh tử thần này.

Lời kêu gọi hành động: Hãy chia sẻ kiến thức này đến những người xung quanh, cùng nhau nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh dại. Bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều thông tin hữu ích về chăm sóc và bảo vệ động vật tại Hanoi Zoo.

Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo