Khi bạn thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, đau bụng hoặc nổi mẩn ngứa không rõ nguyên nhân, có thể đó là những cảnh báo đầu tiên về một căn bệnh ký sinh trùng âm thầm nhưng nguy hiểm – bệnh sán chó. Loài ký sinh trùng này không chỉ gây suy nhược cơ thể mà còn có thể tấn công các cơ quan quan trọng như não, gan, phổi. Vậy làm thế nào để nhận biết dấu hiệu bị sán chó một cách chính xác? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện, khoa học về căn bệnh này, giúp bạn không bỏ sót bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào.
Tổng quan về sán chó và nguy cơ lây nhiễm
Sán chó là gì và tại sao chúng nguy hiểm?
Sán chó là tên gọi chung cho một số loài ký sinh trùng, trong đó phổ biến nhất là Toxocara canis (sán tròn chó) và Echinococcus granulosus (sán dây chó). Đây là những loài ký sinh trùng có vòng đời phức tạp, thường sống trong ruột non của chó, mèo và các động vật có vú khác. Chúng có thể vô tình xâm nhập vào cơ thể người qua các con đường khác nhau, đặc biệt là qua đường miệng khi nuốt phải trứng sán có trong đất, nước hoặc đồ ăn bị nhiễm bẩn.
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Chó Dại Sau Khi Cắn Người Lại Chết?
Điều làm cho sán chó trở nên đặc biệt nguy hiểm là chúng không thể hoàn thiện vòng đời ở người (người là vật chủ ngẫu nhiên). Thay vì phát triển thành con trưởng thành trong ruột như ở vật chủ chính, ấu trùng của chúng sẽ xâm nhập vào các mô và di chuyển khắp cơ thể, gây ra một loạt các tổn thương tại các cơ quan như gan, phổi, não, mắt… Tình trạng này được gọi là bệnh ấu trùng di chuyển nội tạng (Visceral Larva Migrans) hoặc bệnh ấu trùng di chuyển dưới da (Cutaneous Larva Migrans).
Các con đường lây nhiễm chính
- Qua đường miệng (Fecal-oral): Đây là con đường phổ biến nhất. Trẻ em, đặc biệt là những đứa trẻ có thói quen nghịch đất cát, mút tay, hoặc chơi đùa với chó mèo mà không rửa tay kỹ, có nguy cơ cao nhất. Trứng sán có thể bám trên lông chó mèo, trên đồ chơi, và trên bất kỳ bề mặt nào tiếp xúc với phân động vật bị nhiễm.
- Qua da: Một số loại ấu trùng sán (chủ yếu là của các loài sán móc) có thể chui qua da, đặc biệt là da chân khi đi chân đất. Chúng di chuyển dưới da, gây ra các đường hằn ngứa ngáy dữ dội.
- Qua tiếp xúc trực tiếp: Vuốt ve, ôm hôn chó mèo có thể làm lây truyền trứng sán từ lông động vật sang tay người, sau đó vô tình đưa vào miệng.
Những dấu hiệu bị sán chó trên da
Ngứa dữ dội và mẩn đỏ
Một trong những dấu hiệu bị sán chó dễ nhận biết nhất là tình trạng ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt là ở vùng hậu môn. Cảm giác ngứa thường xuất hiện về đêm khi các con sán cái di chuyển đến gần hậu môn để đẻ trứng. Cơn ngứa có thể kéo dài, dai dẳng và khiến người bệnh gãi liên tục. Việc gãi làm tổn thương da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm.
Ngoài ra, khi ấu trùng của một số loại sán (như sán móc) xâm nhập qua da, chúng sẽ tạo thành những vệt ban đỏ, gồ lên như đường chỉ, di chuyển dưới da theo thời gian. Hiện tượng này được gọi là ấu trùng di chuyển dưới da. Các vệt này thường xuất hiện ở bàn chân, bàn tay hoặc những vùng da tiếp xúc trực tiếp với đất cát bị nhiễm bẩn.
Có thể bạn quan tâm: Chó Poodle Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá Mới Nhất & Cách Chọn Mua Chuẩn
Các nốt mẩn và viêm da
Da của người nhiễm sán chó cũng có thể xuất hiện các nốt mẩn đỏ, mề đay hoặc các mảng viêm da dị ứng. Những phản ứng này là kết quả của hệ miễn dịch phản ứng lại với các protein và chất thải do sán tiết ra. Các nốt mẩn có thể xuất hiện rải rác trên cơ thể hoặc tập trung ở một vùng nhất định, gây cảm giác khó chịu và ngứa ngáy.
Dấu hiệu bị sán chó ở hệ tiêu hóa
Rối loạn tiêu hóa
Hệ tiêu hóa là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp khi nhiễm sán chó. Người bệnh có thể gặp phải một loạt các triệu chứng như:
- Đau bụng: Cơn đau thường âm ỉ hoặc quặn từng cơn ở vùng thượng vị hoặc quanh rốn. Đau có thể tăng lên sau khi ăn.
- Buồn nôn và nôn: Các chất độc do sán tiết ra có thể kích thích niêm mạc dạ dày, gây buồn nôn và nôn.
- Tiêu chảy hoặc táo bón: Sán làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và gây kích ứng niêm mạc ruột, dẫn đến tình trạng rối loạn nhu động ruột. Một số người có thể bị tiêu chảy kéo dài, trong khi người khác lại gặp phải táo bón頑固.
- Chướng bụng, đầy hơi: Sán ký sinh trong ruột làm cản trở quá trình tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng, đồng thời tạo ra khí trong ruột, gây cảm giác chướng bụng, đầy hơi khó chịu.
Sụt cân không rõ nguyên nhân
Có thể bạn quan tâm: Cách Đuổi Ve Chó Ra Khỏi Nhà Hiệu Quả Toàn Diện
Một dấu hiệu bị sán chó quan trọng khác là tình trạng sụt cân thất thường dù ăn uống bình thường hoặc thậm chí là ăn nhiều hơn. Nguyên nhân là do sán ký sinh trong ruột non sẽ “cướp đoạt” một lượng lớn chất dinh dưỡng (đặc biệt là protein và vitamin) từ thức ăn của người chủ để nuôi sống và phát triển bản thân chúng. Lâu ngày, cơ thể người bệnh bị suy dinh dưỡng, dẫn đến sụt cân, cơ thể gầy gò, xanh xao.
Dấu hiệu bị sán chó toàn thân
Mệt mỏi và suy nhược
Mệt mỏi, uể oải là những triệu chứng phổ biến và dai dẳng ở người nhiễm sán chó. Cảm giác mệt mỏi này không chỉ đơn thuần là do mất ngủ vì ngứa, mà còn là kết quả của việc cơ thể bị suy nhược do thiếu chất dinh dưỡng và thiếu máu. Người bệnh thường cảm thấy kiệt sức, không có năng lượng để làm việc hay học tập, ngay cả khi đã nghỉ ngơi đầy đủ.
Thiếu máu
Thiếu máu là một biến chứng nghiêm trọng của nhiễm sán chó, đặc biệt là khi nhiễm sán móc (loài sán hút máu). Những con sán móc bám chặt vào thành ruột và hút máu của người chủ, mỗi ngày có thể hút một lượng máu đáng kể. Dấu hiệu của thiếu máu bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Giá Chó Lạp Xưởng Bao Nhiêu Tiền? Bảng Giá Chi Tiết & Yếu Tố Ảnh Hưởng 2025
- Da và niêm mạc (đặc biệt là niêm mạc mắt) nhợt nhạt, xanh xao.
- Mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, đặc biệt là khi thay đổi tư thế đột ngột.
- Tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức.
- Rối loạn giấc ngủ và suy giảm trí nhớ.
Rối loạn giấc ngủ và tâm trạng
Ảnh hưởng của sán chó không chỉ giới hạn ở thể chất mà còn lan sang cả tinh thần và hệ thần kinh. Cơn ngứa dữ dội về đêm khiến người bệnh khó ngủ, giấc ngủ bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi vào ban ngày. Ngoài ra, các độc tố do sán tiết ra có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây ra các rối loạn tâm trạng như cáu gắt, lo âu, trầm cảm và khó tập trung. Ở trẻ em, nhiễm sán chó còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và hành vi.
Dấu hiệu bị sán chó ở trẻ em
Tình trạng phổ biến và đặc điểm
Trẻ em là nhóm có nguy cơ cao nhất mắc bệnh sán chó, đặc biệt là trong độ tuổi từ 1 đến 10 tuổi. Nguyên nhân là do trẻ thường có thói quen nghịch đất cát, mút tay, ngậm đồ chơi và ít ý thức về vệ sinh cá nhân. Ngoài các triệu chứng chung như ngứa hậu môn, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi, trẻ em nhiễm sán chó còn có thể biểu hiện một số dấu hiệu đặc trưng sau:
- Hay nghiến răng khi ngủ: Đây là một biểu hiện khá đặc trưng ở trẻ bị nhiễm sán.
- Thèm ăn nhưng gầy yếu: Trẻ có thể ăn rất nhiều do nhu cầu bù đắp chất dinh dưỡng bị sán hút mất, nhưng lại không tăng cân, cơ thể gầy gò, còi cọc.
- Quấy khóc, khó chịu: Trẻ thường xuyên quấy khóc, bứt rứt, khó ngủ, đặc biệt là về đêm.
- Chậm phát triển: Nhiễm sán kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ.
Dấu hiệu bị sán chó ở mắt và não (các thể nặng)
Bệnh ở mắt (Ocular Larva Migrans)
Khi ấu trùng sán di chuyển đến và ký sinh trong mắt, chúng có thể gây ra tình trạng viêm nội nhãn, tổn thương võng mạc, dây thần kinh thị giác và các cấu trúc khác của mắt. Các dấu hiệu bị sán chó ở mắt bao gồm:
- Mắt đau nhức, cộm, vướng như có dị vật.
- Sụp mí, chảy nước mắt liên tục.
- Giảm thị lực hoặc mất thị lực một bên mắt (thường là từ từ).
- Nhạy cảm với ánh sáng.
- Trong một số trường hợp, có thể nhìn thấy ấu trùng di chuyển trong mắt qua sự trợ giúp của các thiết bị chuyên dụng.
Tổn thương ở mắt thường chỉ xảy ra ở một bên và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh lý mắt khác như viêm màng bồ đào, u mắt, do đó việc chẩn đoán đòi hỏi sự cẩn trọng và kinh nghiệm của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Bệnh ở não (Neural Larva Migrans)
Đây là một thể bệnh hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm. Khi ấu trùng sán di chuyển đến não, chúng có thể gây viêm não, tổn thương nhu mô não, tăng áp lực nội sọ… Các triệu chứng thần kinh bao gồm:
- Đau đầu dữ dội, kéo dài.
- Buồn nôn, nôn mửa.
- Co giật, động kinh.
- Li bì, hôn mê.
- Rối loạn vận động, liệt yếu một bên cơ thể.
- Rối loạn thị giác, ảo giác.
Thể não của bệnh sán chó có thể đe dọa tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Bạn nên đến gặp bác sĩ nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Ngứa hậu môn kéo dài, đặc biệt là về đêm.
- Đau bụng kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Sụt cân không rõ lý do.
- Mệt mỏi, xanh xao, nghi ngờ thiếu máu.
- Trẻ em có biểu hiện quấy khóc, gầy yếu, hay nghiến răng khi ngủ.
- Có các triệu chứng bất thường ở mắt hoặc hệ thần kinh.
Việc chẩn đoán sán chó có thể dựa trên các triệu chứng lâm sàng, tiền sử tiếp xúc với chó mèo hoặc đất cát, và các xét nghiệm cận lâm sàng như soi phân tìm trứng sán, xét nghiệm máu tìm kháng thể đặc hiệu với sán (ELISA), hoặc siêu âm, CT/MRI trong các trường hợp có tổn thương ở các cơ quan.
Phòng ngừa và điều trị
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả
- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi với chó mèo hoặc tiếp xúc với đất cát.
- Vệ sinh môi trường: Không để chó mèo phóng uế bừa bãi trong nhà và khu vực công cộng. Dọn dẹp vệ sinh chuồng trại định kỳ.
- Tẩy giun định kỳ: Cho chó mèo tẩy giun định kỳ 3-6 tháng một lần. Người lớn và trẻ em cũng nên tẩy giun 6 tháng một lần theo khuyến cáo của Bộ Y tế.
- An toàn thực phẩm: Rửa sạch rau củ quả trước khi ăn. Nấu chín kỹ thịt chó, thịt dê và các loại nội tạng.
- Giáo dục trẻ em: Hướng dẫn trẻ không nghịch đất cát bẩn, không mút tay, không ngậm đồ chơi.
Điều trị
Điều trị sán chó chủ yếu dựa vào các loại thuốc anthelmintic (tẩy giun) như Albendazole, Mebendazole, Pyrantel pamoate… Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc nào, liều lượng bao nhiêu và thời gian điều trị dài hay ngắn cần tuân theo chỉ định của bác sĩ. Trong một số trường hợp đặc biệt như sán ký sinh ở mắt hoặc não, có thể cần kết hợp điều trị bằng thuốc và can thiệp phẫu thuật.
Hanoi Zoo luôn khuyến cáo khách tham quan, đặc biệt là các bậc phụ huynh, cần nâng cao ý thức phòng chống các bệnh ký sinh trùng nguy hiểm này. Việc tiếp xúc với động vật là một cách tuyệt vời để trẻ em học hỏi và phát triển tình yêu thiên nhiên, nhưng cần đảm bảo an toàn vệ sinh để chuyến tham quan vừa vui vẻ, vừa lành mạnh.
Câu hỏi thường gặp về sán chó
1. Nhiễm sán chó có nguy hiểm không?
Nhiễm sán chó có thể từ nhẹ đến nặng. Các trường hợp nhẹ có thể chỉ gây ngứa ngáy, rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, nếu không được điều trị, sán có thể di chuyển đến các cơ quan quan trọng như gan, phổi, não, mắt và gây ra các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
2. Làm thế nào để biết mình có bị sán chó không?
Dấu hiệu lâm sàng có thể gợi ý, nhưng để chẩn đoán chính xác, bạn cần đến cơ sở y tế để làm các xét nghiệm như soi phân tìm trứng sán hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể đặc hiệu.
3. Tẩy giun bao lâu một lần là hợp lý?
Theo khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, người dân nên tẩy giun 2 lần trong 1 năm, mỗi lần cách nhau khoảng 6 tháng. Đối với trẻ em, nên bắt đầu tẩy giun từ 24 tháng tuổi.
Hiểu rõ về dấu hiệu bị sán chó là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi căn bệnh ký sinh trùng nguy hiểm này. Hãy luôn giữ gìn vệ sinh cá nhân, tẩy giun định kỳ và đưa trẻ đi khám sức khỏe thường xuyên để phát hiện và điều trị kịp thời.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
