Động vật học luôn là một lĩnh vực hấp dẫn, nơi vẻ đẹp của tự nhiên không chỉ đến từ sự hoàn hảo mà còn nằm ở sự đa dạng và độc đáo. Trong số hàng trăm giống chó được công nhận, có những loài sở hữu diện mạo khiến giới chuyên môn và công chúng phải bàn luận sôi nổi. Bài viết này của Hanoi Zoo sẽ đưa bạn khám phá sâu về 8 loài chó thường bị đánh giá là “xấu xí” nhất thế giới, không phải để chế giễu, mà để hiểu rõ hơn về lịch sử, đặc điểm sinh học, hành vi và giá trị bảo tồn của chúng.
Tiêu chuẩn “Vẻ Đẹp” trong Thế Giới Chó: Một Khái Niệm Biến Đổi
Sự Chủ Quan và Thay Đổi của Thị Hiếu
Khái niệm “đẹp” hay “xấu” đối với chó là một chủ đề mang tính chủ quan cao và thay đổi theo thời gian. Điều này phụ thuộc vào văn hóa, xu hướng xã hội và tiêu chí của các hiệp hội giống chó. Một giống chó được xem là lý tưởng ở thế kỷ 19 có thể không còn phù hợp với thị hiếu hiện đại.
Tầm Quan Trọng của Chức Năng và Di Truyền
Vẻ ngoài của một giống chó thường là kết quả trực tiếp của quá trình chọn lọc nhân tạo để phục vụ một chức năng cụ thể. Những đặc điểm “kì lạ” mà chúng ta nhìn thấy ngày nay có thể từng là lợi thế trong săn mồi, chăn dắt hay thích nghi với môi trường khắc nghiệt.
Loài 1: Bull Terrier – Kẻ Sục Bò Với Cái Đầu “Trứng”
Phân Loại Khoa Học & Lịch Sử Hình Thành
Có thể bạn quan tâm: Chó Mông Cộc Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá Mới Nhất & Các Yếu Tố Ảnh Hưởng
- Tên khoa học: Canis lupus familiaris
- Bộ: Ăn thịt (Carnivora)
- Họ: Chó (Canidae)
- Nguồn gốc: Anh Quốc, thế kỷ 19.
- Lai tạo: Từ sự kết hợp giữa Chó Bulldog Anh (vai trò: ghì cắn) và Chó Terrier Anh (vai trò: hung dữ, hiếu động) nhằm tạo ra một giống chó dùng để “chọi chó” thời đó.
Đặc Điểm Hình Thái Gây Ấn Tượng
Bull Terrier có một số đặc điểm ngoại hình cực kỳ đặc trưng:
- Cái đầu hình quả trứng: Đây là đặc điểm nổi bật nhất, được tạo nên bởi cấu trúc xương sọ đặc biệt. Trán phẳng, dài từ tai đến mũi, không có rãnh trán.
- Mắt nhỏ, lõm sâu: Thường được miêu tả là “mắt ti hí”, nằm gần đỉnh đầu, tạo nên ánh nhìn khá “khó hiểu”.
- Thân hình cơ bắp: Mặc dù có vẻ ngoài “ngố tàu”, Bull Terrier lại sở hữu cơ thể chắc khỏe, nhanh nhẹn.
Hành Vi và Tính Cách: Sự Đối Lập Giữa Ngoại Hình và Bản Chất
- Từ dữ tợn đến trung thành: Trong quá khứ, Bull Terrier được biết đến là giống chó hung dữ. Ngày nay, sau nhiều thế kỷ được thuần hóa, chúng trở nên hiền lành, trung thành và giàu tình cảm.
- Thích hợp làm thú cưng: Với bản tính vui vẻ, thích chơi đùa, Bull Terrier là một người bạn tuyệt vời cho những gia đình năng động. Chúng có thể trở thành những chú chó trông nhà tận tụy.
Vấn Đề Sức Khỏe Di Truyền
Do đặc điểm hình thái cực đoan, Bull Terrier dễ mắc một số bệnh như:
Có thể bạn quan tâm: Chó Poodle Cái Có Kinh: Những Điều Bạn Cần Biết
- Bại nhược đa hệ thần kinh (BNS): Một rối loạn hành vi đặc trưng bởi các cơn co giật nhẹ.
- Các vấn đề về da và tim.
Loài 2: Chó Không Lông Trung Hoa (Chinese Crested) – Sự Tối Giản Về Lông
Phân Loại & Nguồn Gốc Lịch Sử
- Nguồn gốc: Mặc dù tên gọi là “Trung Hoa”, nguồn gốc thực sự của giống chó này vẫn còn nhiều tranh cãi, có thể bắt nguồn từ châu Phi hoặc châu Mỹ, sau đó được buôn bán dọc theo các tuyến đường thương mại đến Trung Quốc.
- Hai Dòng Lông Khác Biệt:
- Dòng Hairless (Không lông): Chỉ có lông ở đỉnh đầu (crested), bàn chân (“socks”) và đuôi (“plume”). Da tiếp xúc trực tiếp với môi trường.
- Dòng Powderpuff (Lông bông): Toàn thân phủ một lớp lông dài, mềm mại, không có lớp lông tơ bên dưới.
Đặc Điểm Sinh Học Độc Đáo
Có thể bạn quan tâm: Cách Xử Lý Khi Bị Chó Cắn: Hướng Dẫn Sơ Cứu, Phòng Ngừa Dại & Chăm Sóc Vết Thương
- Da: Ở dòng Hairless, da rất nhạy cảm, dễ bị cháy nắng, cảm lạnh và các bệnh về da. Cần được chăm sóc đặc biệt.
- Kích thước: Là giống chó nhỏ, chiều cao thường dưới 33cm, cân nặng từ 3-5kg.
- Tuổi thọ: Khá cao, trung bình từ 14-17 năm.
Hành Vi và Nhu Cầu Xã Hội
- Gần gũi và dịu dàng: Chinese Crested là loài chó rất quấn chủ, thích được vuốt ve, âu yếm. Chúng thường “gắn bó” với một thành viên trong gia đình.
- Nhạy cảm: Chúng phản ứng mạnh với cảm xúc của con người, dễ bị tổn thương bởi sự thay đổi môi trường hoặc cách cư xử thô lỗ.
- Thích hợp sống trong căn hộ: Với kích thước nhỏ và mức độ hoạt động trung bình, đây là giống chó lý tưởng cho những người sống ở thành thị.
Bảo Tồn Di Truyền và Ý Nghĩa Văn Hóa
Giống chó này là một ví dụ tuyệt vời về sự đa dạng di truyền trong cùng một loài. Việc duy trì cả hai dòng lông là rất quan trọng để đảm bảo nguồn gen phong phú và giảm nguy cơ mắc bệnh di truyền.
Loài 3: Borzoi – Chó Săn Sói Nga Với Vẻ Đẹp Quý Tộc
Có thể bạn quan tâm: Chó Sống Được Bao Nhiêu Năm: Bảng Tuổi Thọ Theo Giống, Giống Lông Và Cách Giúp Cún Sống Lâu
Phân Loại & Lịch Sử Săn Bắt
- Tên gọi khác: Russian Wolfhound (Thái dương khuyển Nga).
- Xuất xứ: Nga, được các貴族 (quý tộc) Nga ưa chuộng từ thế kỷ 16.
- Chức năng ban đầu: Săn sói và các loài thú lớn khác trên những thảo nguyên mênh mông. Chúng săn theo cặp hoặc theo bầy, dựa vào tốc độ và trực giác.
Đặc Điểm Giải Phẫu Học
- Cơ thể hình giọt nước: Dáng người thanh mảnh, cổ dài, đầu nhỏ và mõm dài.
- Bộ lông: Có cả dạng ngắn và dạng dài (trường mao). Bộ lông dài giúp chúng chịu được cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông Nga.
- Khả năng vận động: Borzoi có thể đạt tốc độ lên đến 60 km/h trong một khoảng cách ngắn, là một trong những giống chó chạy nhanh nhất thế giới.
Tính Cách và Hành Vi
- Dịu dàng và hiền hòa: Trái ngược với bản năng săn mồi, Borzoi rất hiền lành, thích nằm dài và thư giãn.
- Độc lập: Chúng có tính cách khá độc lập, đôi khi có vẻ “kiêu kỳ” và không quá nô lệ chủ nhân.
- Cần không gian để chạy: Mặc dù hiền lành, Borzoi vẫn cần được vận động thường xuyên trong một không gian rộng lớn để giải phóng năng lượng.
Loài 4: Xoloitzcuintli – Báu Vật Quốc Gia Của Mexico
Phân Loại, Lịch Sử & Ý Nghĩa Văn Hóa
- Xuất xứ: Mexico, có lịch sử hơn 3000 năm, gắn liền với nền văn minh Aztec và Maya cổ đại.
- Tên gọi: Đặt theo tên vị thần Xolotl trong thần thoại Aztec, người dẫn dắt linh hồn qua thế giới bên kia.
- Vai trò lịch sử: Được dùng để sưởi ấm, canh gác, và thậm chí là làm thực phẩm trong một số nghi lễ.
Đặc Điểm Hình Thái
- Không lông: Đây là đặc điểm nổi bật nhất. Da của chúng có thể có màu đen, xám, đỏ, hoặc bột (có lông tơ mịn).
- Cổ dài, tai dơi, mắt tròn: Tạo nên một diện mạo rất đặc trưng.
- Ba kích cỡ: Toy (5-10kg), Miniature (10-15kg), Standard (15-25kg).
Hành Vi và Tính Cách
- Trung thành tuyệt đối: Xoloitzcuintli nổi tiếng là giống chó trung thành, gắn bó sâu sắc với chủ nhân.
- Bảo vệ: Tính cảnh giác cao, là những người canh gác tận tụy.
- Thân thiện: Dễ hòa đồng với các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ em.
Nỗ Lực Bảo Tồn
Xoloitzcuintli từng suýt bị tuyệt chủng vào đầu thế kỷ 20. Nhờ những nỗ lực của các nhà lai tạo Mexico, giống chó này đã được phục hồi và trở thành biểu tượng văn hóa quốc gia.
Loài 5: Shar-Pei – Làn Da Nhăn Nheo Như “Da Cát”
Phân Loại & Lịch Sử
- Xuất xứ: Trung Quốc, cụ thể là tỉnh Quảng Đông.
- Chức năng ban đầu: Được lai tạo để làm chó săn, chó chiến đấu và chó canh gác. Làn da nhăn giúp kẻ tấn công khó cắn trúng vào da thịt của chúng.
Đặc Điểm Giải Phẫu Học
- Làn da nhăn nheo: Đây là đặc điểm di truyền nổi bật nhất, đặc biệt rõ ở chó con. Khi trưởng thành, các nếp nhăn tập trung chủ yếu quanh đầu và cổ.
- Mõm “Hàm củi”: Cấu trúc xương hàm đặc biệt, răng thường bị lệch.
- Lưỡi màu đen: Một đặc điểm hiếm gặp, chia sẻ với giống Chow Chow.
Vấn Đề Sức Khỏe
Shar-Pei là một giống chó có nhiều vấn đề di truyền do đặc điểm hình thái cực đoan:
- Bệnh Shar-Pei sốt: Một bệnh tự miễn, gây viêm khớp và suy thận.
- Các vấn đề về da: Viêm da, nhiễm trùng da do các nếp gấp sâu.
- Các vấn đề về mắt: Như “entropion” (lông quặm).
Tính Cách
- Độc lập và kiên định: Shar-Pei có tính cách khá “độc lập”, không quá nô lệ chủ.
- Bảo vệ: Là giống chó canh gác tốt, trung thành với gia đình.
- Cần huấn luyện kiên nhẫn: Do tính cách cố chấp, việc huấn luyện Shar-Pei cần sự kiên nhẫn và nhất quán.
Loài 6: Bedlington Terrier – Chó Sục Với Ngoại Hình “Cừu Non”
Phân Loại & Công Dụng
- Xuất xứ: Anh Quốc (Bedlington, Northumberland).
- Chức năng: Ban đầu được dùng để săn bắt các loài gặm nhấm và thú nhỏ trong các mỏ than.
Đặc Điểm Ngoại Hình
- Bộ lông xoăn: Cấu trúc lông giống như len cừu, cần được cắt tỉa định kỳ (stripping).
- Đầu hình quả lê: Khi nhìn nghiêng, đầu có hình dạng giống như một quả lê.
- Thân hình: Thân dài, ngực sâu, tạo nên dáng vẻ thanh mảnh nhưng chắc khỏe.
Hành Vi
- Năng động và vui vẻ: Bedlington Terrier có bản năng săn mồi mạnh mẽ, thích chạy nhảy.
- Tình cảm: Dịu dàng, yêu quý trẻ em và các thành viên trong gia đình.
- Thích hợp với hoạt động thể thao: Là giống chó lý tưởng cho các môn thể thao dành cho chó như agility.
Loài 7: Peruvian Inca Orchid – Chó Không Lông Quốc Dân Peru
Phân Loại & Ý Nghĩa Văn Hóa
- Xuất xứ: Peru, có lịch sử hơn 3000 năm.
- Vai trò: Được coi là “báu vật” trong các nền văn minh tiền Inca, dùng để sưởi ấm và canh gác.
Đặc Điểm
- Không lông hoặc lông tơ: Tương tự như Xoloitzcuintli.
- Da: Có thể có nhiều màu sắc, thường cần được bảo vệ khỏi ánh nắng mặt trời.
- Thân hình: Thon dài, mảnh khảnh, với đôi chân dài và thẳng.
Hành Vi & Nhu Cầu
- Tình cảm và trung thành: Là giống chó rất gần gũi với con người.
- Cần được quan tâm: Yêu cầu được chăm sóc da và bảo vệ khỏi thời tiết khắc nghiệt.
- Tính cách: Nhạy cảm, đôi khi khá nhút nhát nếu không được xã hội hóa tốt.
Loài 8: Hungarian Puli – Chó Chăn Cừu Với Những Bím Lông Đặc Trưng
Phân Loại & Chức Năng
- Xuất xứ: Hungary.
- Chức năng: Là giống chó chăn cừu, chuyên làm việc trên các thảo nguyên rộng lớn (Puszta).
Đặc Điểm Ngoại Hình
- Bím lông (Dreadlocks): Lông của Puli tự nhiên xoắn lại thành từng bím dài từ khi còn nhỏ. Đây là một đặc điểm di truyền đặc biệt, khác với việc tết lông nhân tạo. Những bím lông này bảo vệ chó khỏi thời tiết khắc nghiệt và cả kẻ thù.
Hành Vi & Khả Năng Lao Động
- Thông minh và nhanh nhẹn: Là giống chó chăn dắt rất giỏi, có khả năng học hỏi nhanh.
- Nhiệt huyết: Luôn sẵn sàng làm việc, rất phù hợp với các hoạt động thể thao và huấn luyện.
- Bảo vệ đàn: Bản năng chăn dắt và bảo vệ đàn vật rất mạnh mẽ.
Cuộc Thi “Chó Xấu Nhất Thế Giới”: Một Thông Điệp Về Sự Đa Dạng
Mục Đích & Ý Nghĩa
Cuộc thi “World’s Ugliest Dog” được tổ chức thường niên tại Petaluma, California, không nhằm mục đích chế giễu mà để tôn vinh vẻ đẹp của sự khác biệt. Rất nhiều chú chó tham gia cuộc thi này là những cá thể bị bỏ rơi, bị thương tật hoặc được cứu hộ từ các trạm bảo vệ động vật. Cuộc thi góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về việc nhận nuôi thay vì mua chó, và khẳng định rằng mỗi sinh mệnh đều có giá trị.
Những Người Chiến Thắng Tiêu Biểu
- Scooter (2023): Một chú chó Chinese Crested bị tật ở chân sau, không thể đi lại bình thường.
- Mr. Happy Face (2022): Một chú chó Chinese Crested lai Chihuahua, bị di chứng khiến lưỡi thè ra và đầu nghiêng.
- Zsa Zsa (2018): Một chú English Bulldog với hàm răng hô và cơ thể “khủng”.
Kết Luận: Vẻ Đẹp Ẩn Sau Sự Khác Biệt
Việc gọi những loài chó này là “xấu xí” là một cách nhìn nhận mang tính chủ quan. Khi tìm hiểu sâu hơn về lịch sử tiến hóa, đặc điểm sinh học, hành vi và giá trị văn hóa của từng loài, chúng ta sẽ nhận ra rằng mỗi đặc điểm “kì lạ” đều có một lý do tồn tại.
Hanoi Zoo hy vọng rằng, qua bài viết này, bạn đọc sẽ có cái nhìn nhân văn và khoa học hơn về thế giới động vật. Sự đa dạng là nền tảng của sự sống. Việc bảo vệ và trân trọng những sinh mệnh khác biệt, dù là một chú chó mang diện mạo “độc đáo”, cũng chính là đang góp phần bảo vệ hành tinh xanh của chúng ta.
Hãy cùng Hanoi Zoo khám phá thêm nhiều điều kỳ diệu từ thế giới động vật!
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
