Canxi là một khoáng chất thiết yếu đối với mọi sinh vật, đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì sự sống và các chức năng sinh lý bình thường của cơ thể. Đối với loài chó, canxi không chỉ cần thiết cho sự phát triển và duy trì hệ xương răng chắc khỏe, mà còn tham gia vào hàng loạt quá trình sinh học quan trọng khác như co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu và điều hòa hoạt động của nhiều enzyme. Khi nồng độ canxi trong máu giảm xuống mức thấp bất thường, một loạt các biểu hiện rối loạn thần kinh cơ sẽ xuất hiện, trong đó có hiện tượng co giật – một tình trạng cấp cứu nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của thú cưng nếu không được xử lý kịp thời. Bài viết này của Hanoi Zoo sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện, khoa học và sâu sắc về hội chứng hạ canxi huyết ở chó, từ nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, triệu chứng lâm sàng đến các biện pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả nhất.
Có thể bạn quan tâm: Mí Mắt Thứ 3 Của Chó: Cấu Tạo, Chức Năng Và Những Điều Bạn Chưa Biết
Tóm tắt nhanh thông tin
Những dấu hiệu chính của chó thiếu canxi co giật
Chó thiếu canxi co giật, còn được gọi là hạ canxi huyết (hypocalcemia), là một tình trạng cấp tính có thể phát triển nhanh chóng và gây tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Dưới đây là những dấu hiệu đặc trưng nhất mà chủ nuôi cần lưu ý:
- Rối loạn thần kinh cơ: Co giật toàn thân hoặc từng vùng, run cơ, cứng cơ, tăng phản xạ gân xương.
- Rối loạn nhịp thở: Thở nhanh, thở gấp, khó thở.
- Rối loạn tim mạch: Nhịp tim nhanh, rối loạn nhịp tim.
- Các biểu hiện khác: Bồn chồn, lo lắng, nôn mửa, chảy nước dãi, sốt cao (có thể lên tới 41°C).
- Đối tượng dễ mắc: Chó nhỏ (toy breeds), chó con đang tuổi thay răng, chó mẹ đang mang thai hoặc nuôi con bằng sữa.
Hiểu rõ về canxi và vai trò sinh học của nó ở chó
Canxi là gì và tại sao nó lại quan trọng?
Có thể bạn quan tâm: Gợi Ý 100 Tên Gọi Dễ Thương Cho Chó Becgie Cái
Canxi (Ca) là một nguyên tố kim loại kiềm thổ, tồn tại dưới dạng ion canxi (Ca²⁺) trong cơ thể sinh vật. Khoảng 99% lượng canxi trong cơ thể chó tập trung trong xương và răng, tạo nên cấu trúc cứng chắc và là kho dự trữ canxi cho các hoạt động sinh lý khác. Phần còn lại (khoảng 1%) tồn tại trong máu và dịch ngoại bào, nhưng lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự sống.
Các chức năng sinh học chính của canxi trong cơ thể chó
1. Duy trì cấu trúc xương và răng
Canxi là thành phần chính cấu tạo nên hydroxyapatite, một dạng tinh thể vô cơ tạo nên độ cứng và độ bền của xương và răng. Một chế độ ăn thiếu canxi trong thời kỳ phát triển sẽ dẫn đến xương yếu, dễ gãy, biến dạng chi và cột sống (bệnh còi xương ở chó con, loãng xương ở chó già).
2. Co cơ và dẫn truyền thần kinh
Ion canxi đóng vai trò then chốt trong quá trình co cơ. Khi một xung động thần kinh đến tận cùng sợi thần kinh vận động, nó kích thích giải phóng ion canxi từ lưới nội chất cơ. Canxi sau đó gắn vào các protein điều hòa trong sợi cơ, làm thay đổi cấu hình của chúng và cho phép các sợi actin và myosin trượt lên nhau, tạo nên sự co cơ. Thiếu canxi sẽ làm rối loạn quá trình này, dẫn đến co thắt cơ (chuột rút), run cơ và co giật.
3. Đông máu
Canxi là yếu tố cần thiết cho nhiều giai đoạn trong chuỗi phản ứng đông máu. Nó tham gia vào quá trình chuyển đổi prothrombin thành thrombin và fibrinogen thành fibrin, tạo nên cục máu đông để cầm máu khi có tổn thương mạch máu.
4. Dẫn truyền xung động thần kinh
Canxi tham gia vào quá trình giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitters) từ các tận cùng sợi thần kinh vào khe synapse. Sự thiếu hụt canxi có thể làm giảm hoặc tăng cường dẫn truyền thần kinh một cách bất thường, dẫn đến các rối loạn thần kinh như kích thích quá mức, co giật.
5. Điều hòa hoạt động enzyme
Nhiều enzyme trong cơ thể cần ion canxi như một đồng yếu tố (cofactor) để thực hiện chức năng xúc tác của chúng. Thiếu canxi có thể làm giảm hoạt tính của các enzyme này, ảnh hưởng đến hàng loạt quá trình chuyển hóa trong cơ thể.
Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của hạ canxi huyết ở chó
Hạ canxi huyết ở chó có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, được chia thành hai nhóm chính: nguyên phát (do các bất thường nội tại) và thứ phát (do các yếu tố bên ngoài hoặc bệnh lý khác gây ra).
Nguyên nhân nguyên phát
1. Suy tuyến cận giáp (Hypoparathyroidism)
Tuyến cận giáp là một tuyến nội tiết nhỏ nằm ngay sau tuyến giáp, có chức năng sản xuất hormone Parathyroid Hormone (PTH). PTH đóng vai trò trung tâm trong việc điều hòa nồng độ canxi và phospho trong máu thông qua ba cơ chế chính:
- Tăng hấp thu canxi ở thận: Kích thích tái hấp thu canxi tại ống lượn xa của nephron, giảm lượng canxi bài tiết qua nước tiểu.
- Tăng chuyển vị canxi từ xương vào máu: Kích thích hoạt động của các tế bào hủy xương (osteoclasts), giải phóng canxi từ kho dự trữ trong xương vào máu.
- Tăng hấp thu canxi ở ruột: Kích thích chuyển hóa vitamin D ở thận thành dạng hoạt động (calcitriol), từ đó tăng cường hấp thu canxi từ thức ăn ở ruột non.
Khi tuyến cận giáp bị suy giảm chức năng (do tự miễn, phẫu thuật cắt nhầm, hoặc lý do chưa rõ), lượng PTH tiết ra không đủ để duy trì nồng độ canxi máu bình thường, dẫn đến hạ canxi huyết. Đây là nguyên nhân nội tiết phổ biến nhất gây hạ canxi máu ở chó.
2. Viêm tụy cấp
Viêm tụy cấp là một bệnh lý cấp cứu thường gặp ở chó. Trong quá trình viêm, các enzyme tiêu hóa (đặc biệt là lipase) được giải phóng vào mô tụy và khoang phúc mạc, gây hoại tử mô mỡ. Mô mỡ hoại tử sẽ kết hợp với canxi tạo thành các muối canxi (calcium soaps), làm giảm lượng canxi ion hóa có sẵn trong máu. Ngoài ra, tình trạng viêm toàn thân và sốc trong viêm tụy cấp cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng của tuyến cận giáp và sự phân bố canxi trong cơ thể.
Nguyên nhân thứ phát
1. Thai kỳ và nuôi con bằng sữa (Eclampsia – Cún sữa)
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và nguy hiểm nhất gây hạ canxi huyết ở chó. Trong thời kỳ mang thai và đặc biệt là khi nuôi con bằng sữa, nhu cầu canxi của chó mẹ tăng vọt để đáp ứng cho sự phát triển xương của thai nhi và thành phần canxi có trong sữa mẹ. Nếu chế độ ăn của chó mẹ không cung cấp đủ canxi, hoặc nếu việc bổ sung canxi không được thực hiện đúng cách, cơ thể chó mẹ sẽ phải huy động canxi từ xương để duy trì nồng độ canxi máu. Tuy nhiên, cơ chế bù trừ này có giới hạn, và khi vượt quá ngưỡng, nồng độ canxi máu sẽ tụt giảm nhanh chóng, dẫn đến cơn co giật gọi là eclampsia hoặc cún sữa.
2. Thiếu hụt vitamin D
Vitamin D (chủ yếu là dạng cholecalciferol – D3 ở chó) là một vitamin tan trong chất béo, có vai trò thiết yếu trong việc hấp thu canxi từ ruột non. Cơ thể chó có thể tổng hợp vitamin D3 từ 7-dehydrocholesterol dưới da khi được chiếu sáng bởi tia UVB từ ánh nắng mặt trời, hoặc có thể nhận được từ nguồn thức ăn (gan, cá béo, trứng, sữa…). Thiếu hụt vitamin D, dù do chế độ ăn uống hay do ánh nắng mặt trời, đều dẫn đến giảm hấp thu canxi ở ruột, từ đó gây hạ canxi máu.
3. Suy thận mạn tính
Thận đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt động (calcitriol) và điều hòa thăng bằng canxi-phospho. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng này cũng bị ảnh hưởng, dẫn đến giảm hấp thu canxi ở ruột và tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, góp phần vào tình trạng hạ canxi máu.
Có thể bạn quan tâm: Chó Poodle Xám Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá & Kinh Nghiệm Mua
4. Các nguyên nhân khác
- Chấn thương hoặc bỏng diện rộng: Gây di chuyển canxi vào mô bị tổn thương.
- Sử dụng một số thuốc: Như bisphosphonates, calcitonin, hoặc một số thuốc lợi tiểu.
- Ung thư: Một số khối u có thể sản xuất các chất làm giảm canxi máu hoặc tăng tiêu xương.
Các triệu chứng lâm sàng của chó thiếu canxi co giật
Triệu chứng của hạ canxi huyết ở chó phụ thuộc vào mức độ và tốc độ giảm canxi trong máu. Khi canxi máu giảm từ từ, cơ thể có thời gian để thích nghi và các triệu chứng có thể nhẹ hoặc không rõ ràng. Ngược lại, khi canxi máu giảm đột ngột, các triệu chứng thần kinh cơ sẽ xuất hiện nhanh chóng và nghiêm trọng.
Triệu chứng thần kinh cơ – Dấu hiệu đặc trưng
1. Co giật (Tetany)
Co giật là triệu chứng điển hình và nguy hiểm nhất của hạ canxi huyết. Co giật có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau:
- Co giật nhẹ: Chỉ là các cơn run cơ, giật cơ khu trú ở một chi hoặc vùng mặt.
- Co giật toàn thể: Toàn bộ cơ thể co cứng, chân duỗi thẳng, cắn chặt hàm, mắt trợn ngược, mất kiểm soát tiểu và đại tiện. Cơn co giật có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút, và có thể tái diễn nhiều lần.
2. Dấu hiệu Chvostek và Trousseau
Đây là hai dấu hiệu lâm sàng đặc hiệu để nhận biết hạ canxi huyết, có thể được bác sĩ thú y kiểm tra tại phòng khám:
- Dấu hiệu Chvostek: Gõ nhẹ vào dây thần kinh mặt (nằm phía trước và dưới tai) sẽ gây co giật các cơ mặt (mép miệng, má, mí mắt co giật). Dấu hiệu này dương tính khi canxi ion hóa < 1.1 mmol/L.
- Dấu hiệu Trousseau: Bơm căng băng cuff huyết áp ở cánh tay lên trên huyết áp tâm thu trong 3 phút sẽ gây co giật bàn tay kiểu “bàn tay đỡ đẻ” (bàn tay gập vào cổ tay, ngón tay duỗi cứng, ngón cái khép vào trong). Dấu hiệu này dương tính khi canxi ion hóa < 1.8 mmol/L.
3. Tăng phản xạ gân xương
Do tăng tính kích thích của hệ thần kinh cơ, các phản xạ gân xương (ví dụ phản xạ gân Achilles khi gõ vào gân gót) sẽ mạnh hơn bình thường.
4. Cảm giác bất thường
Chó có thể biểu hiện bằng cách liếm môi, chép chép miệng, cào cấu, hoặc có vẻ bồn chồn, lo lắng không rõ nguyên nhân.
Triệu chứng tim mạch
Hạ canxi máu ảnh hưởng đến chức năng cơ tim và hệ dẫn truyền điện tim:
- Nhịp tim nhanh (Tachycardia): Cơ tim phải co bóp nhanh hơn để bù đắp cho lực co giảm.
- Rối loạn nhịp tim: Có thể xuất hiện các rối loạn nhịp như ngoại tâm thu, nhịp tim thất nhanh, thậm chí rung thất – nguyên nhân gây tử vong đột ngột.
- Suy tim: Trong những trường hợp hạ canxi máu nặng kéo dài, cơ tim bị suy yếu, dẫn đến suy tim sung huyết.
Triệu chứng hô hấp
- Thở nhanh, thở浅 (Hyperventilation): Là phản ứng bù trừ ban đầu của cơ thể khi có rối loạn thần kinh cơ ảnh hưởng đến các cơ hô hấp.
- Co thắt thanh quản: Trong một số trường hợp hiếm gặp, hạ canxi máu có thể gây co thắt các cơ thanh quản, dẫn đến khó thở cấp tính, nguy hiểm đến tính mạng.
Triệu chứng tiêu hóa
- Chán ăn, biếng ăn.
- Nôn mửa, tiêu chảy.
- Đau bụng.
Triệu chứng da, lông, móng
- Lông khô, xơ, dễ gãy.
- Da khô, viêm da.
- Móng yếu, dễ gãy.
- Rụng lông.
Chẩn đoán hạ canxi huyết ở chó
Việc chẩn đoán chính xác và nhanh chóng hạ canxi huyết là yếu tố then chốt để cứu sống chó, đặc biệt là trong các trường hợp co giật cấp tính.
1. Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng
Bác sĩ thú y sẽ hỏi kỹ về:
- Chế độ ăn uống: Loại thức ăn, tần suất, có bổ sung canxi/vitamin D không?
- Lịch sử sinh sản: Chó mẹ có đang mang thai hoặc nuôi con không?
- Triệu chứng hiện tại: Khi nào bắt đầu, tần suất, mức độ nghiêm trọng?
- Các bệnh lý nền: Có bệnh về thận, tụy, tuyến cận giáp không?
- Thuốc đang dùng: Có dùng thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị tuyến giáp không?
Khám lâm sàng sẽ tập trung vào:
- Tình trạng thần kinh: Liệt, co giật, mức độ ý thức.
- Dấu hiệu Chvostek và Trousseau.
- Tình trạng tim mạch: Nhịp tim, huyết áp, nhịp tim.
- Tình trạng hô hấp: Nhịp thở, âm thanh phổi.
- Tình trạng nước-electrolyte: Niêm mạc, độ đàn hồi da.
2. Xét nghiệm máu
Đây là xét nghiệm cốt lõi để chẩn đoán và theo dõi hạ canxi huyết.
a. Canxi toàn phần (Total Calcium)
- Giá trị bình thường ở chó: 8.5 – 11.5 mg/dL (2.1 – 2.9 mmol/L).
- Hạ canxi máu: < 8.5 mg/dL.
- Hạn chế: Canxi toàn phần bao gồm cả canxi liên kết với protein (chủ yếu là albumin) và canxi ion hóa (dạng hoạt động). Khi chó có bệnh lý về gan, thận, hoặc đang bị mất protein, nồng độ albumin máu giảm sẽ làm giảm canxi toàn phần, trong khi canxi ion hóa (dạng có hoạt tính sinh học) có thể vẫn bình thường.
b. Canxi ion hóa (Ionized Calcium – iCa)
- Giá trị bình thường ở chó: 1.15 – 1.35 mmol/L.
- Hạ canxi máu: < 1.15 mmol/L.
- Ưu điểm: Đây là dạng canxi duy nhất có hoạt tính sinh học, không bị ảnh hưởng bởi nồng độ protein máu. Xét nghiệm này chính xác và đáng tin cậy hơn canxi toàn phần, đặc biệt là trong các trường hợp cấp cứu.
c. Các xét nghiệm khác
- Phospho (Phosphate): Hạ canxi máu thường đi kèm với tăng phospho máu, đặc biệt là trong suy thận.
- Albumin: Để hiệu chỉnh canxi toàn phần nếu cần.
- PTH (Parathyroid Hormone): Để chẩn đoán suy tuyến cận giáp.
- Vitamin D (25-OH-cholecalciferol): Để đánh giá tình trạng vitamin D.
- Xét nghiệm chức năng thận (BUN, Creatinine): Để loại trừ suy thận.
- Xét nghiệm tụy (amylase, lipase, PLI): Để loại trừ viêm tụy.
- Điện giải đồ (Na⁺, K⁺, Cl⁻): Để đánh giá rối loạn điện giải toàn diện.
- Điện tâm đồ (ECG): Để phát hiện các rối loạn nhịp tim do hạ canxi máu.
3. Chẩn đoán hình ảnh
- X-quang ngực và bụng: Để đánh giá tình trạng chó mẹ mang thai, phát hiện các dấu hiệu bất thường ở tim, phổi, thận, hoặc các bệnh lý khác.
- Siêu âm bụng: Để đánh giá cấu trúc và chức năng của thận, tụy, tử cung.
Điều trị hạ canxi huyết ở chó
Điều trị hạ canxi huyết ở chó cần được thực hiện khẩn trương, chính xác và toàn diện. Mục tiêu điều trị là nhanh chóng nâng cao nồng độ canxi ion hóa trong máu về mức an toàn, kiểm soát các triệu chứng cấp tính (đặc biệt là co giật và rối loạn nhịp tim), và điều trị nguyên nhân nền.
1. Điều trị cấp cứu (trong vòng vài phút đến vài giờ)
a. Bù canxi tĩnh mạch (IV)
- Canxi gluconate 10% là chế phẩm được sử dụng phổ biến nhất trong cấp cứu hạ canxi huyết.
- Liều lượng: 50 – 150 mg/kg (tương đương 0.5 – 1.5 mL/kg) tiêm chậm qua đường tĩnh mạch, trong vòng 10 – 20 phút.
- Lưu ý: Tuyệt đối không tiêm canxi chloride vì nó gây kích ứng tĩnh mạch rất mạnh. Canxi gluconate phải được tiêm chậm để tránh gây hạ huyết áp, đánh trống ngực, và thậm chí ngừng tim. Trong quá trình tiêm, cần theo dõi sát ECG và huyết áp.
- Hiệu quả: Các triệu chứng co giật, kích thích thần kinh cơ thường giảm rõ rệt trong vòng 15 – 30 phút sau khi tiêm.
b. Hỗ trợ hô hấp và kiểm soát co giật
- Oxy: Cung cấp oxy qua mặt nạ hoặc buồng oxy nếu chó có khó thở, tím tái.
- Thuốc chống co giật: Nếu co giật kéo dài không dứt sau khi bù canxi, có thể dùng diazepam (0.2 – 0.5 mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm) hoặc levetiracetam để kiểm soát cơn co giật.
- Làm mát: Nếu chó có sốt cao (> 40°C), cần hạ nhiệt bằng cách chườm lạnh các vùng có mạch máu lớn (nách, bẹn), dùng nước mát lau người, hoặc truyền dịch lạnh.
c. Bù dịch
- Dung dịch NaCl 0.9% hoặc Lactated Ringer’s Solution (LRS) được dùng để bù nước, điện giải, và hỗ trợ huyết động.
- Lưu ý: Không dùng dung dịch chứa phospho hoặc magnesi trong giai đoạn cấp cứu vì có thể làm nặng thêm hạ canxi máu.
2. Điều trị duy trì (trong 24 – 48 giờ tiếp theo)
Sau khi tình trạng cấp cứu được kiểm soát, cần tiếp tục duy trì nồng độ canxi máu ổn định để tránh tái phát.
a. Truyền canxi tĩnh mạch (IV CRI – Constant Rate Infusion)
- Canxi gluconate 10% được pha loãng trong dịch truyền và truyền liên tục với tốc độ 0.5 – 1.5 mL/kg/giờ.
- Theo dõi: Đo canxi ion hóa mỗi 6 – 12 giờ để điều chỉnh tốc độ truyền.
b. Bổ sung canxi đường uống
- Canxi carbonate hoặc canxi citrate là các chế phẩm uống phổ biến.
- Liều lượng: 50 – 100 mg/kg chia 2 – 3 lần/ngày.
- Lưu ý: Uống cùng bữa ăn để tăng hấp thu. Cần theo dõi canxi máu định kỳ để tránh tăng canxi máu.
c. Bổ sung vitamin D
- Ergocalciferol (vitamin D2) hoặc cholecalciferol (vitamin D3) được dùng để tăng hấp thu canxi ở ruột.
- Liều lượng: Dựa trên mức độ thiếu hụt vitamin D và canxi máu, thường dùng liều 22 – 44 IU/kg/ngày (cho chó D3). Lưu ý: Liều cao có thể gây ngộ độc vitamin D (tăng canxi máu, vôi hóa mô mềm), nên cần theo dõi chặt chẽ.
d. Bổ sung magie
- Magie là đồng yếu tố cần thiết cho hoạt động của PTH. Thiếu magie sẽ làm giảm đáp ứng với PTH, dẫn đến hạ canxi máu dai dẳng.
- Nếu magie máu thấp, cần bổ sung magie sulfate 10% tiêm tĩnh mạch chậm (0.25 – 0.5 mEq/kg trong 20 phút).
3. Điều trị nguyên nhân nền
Có thể bạn quan tâm: Cắt Tuyến Hôi Của Chó: Khi Nào Cần Thiết Và Quyết Định Thông Thái Cho Sức Khỏe Thú Cưng
- Suy tuyến cận giáp: Cần điều trị thay thế bằng calcitriol (1,25-dihydroxyvitamin D3) và canxi carbonate lâu dài.
- Eclampsia (cún sữa): Ngoài điều trị hạ canxi cấp cứu, cần cai sữa tạm thời cho chó con, tăng cường dinh dưỡng và canxi cho chó mẹ.
- Viêm tụy cấp: Điều trị tích cực viêm tụy (bù dịch, kháng sinh, giảm đau, ức chế men tụy).
- Suy thận: Điều trị suy thận, dùng thuốc kết dính phospho, bổ sung calcitriol.
4. Theo dõi và chăm sóc tại nhà
- Theo dõi canxi máu: Đo canxi ion hóa sau 24 giờ, 48 giờ, 1 tuần, và sau đó mỗi 1 – 3 tháng tùy theo nguyên nhân.
- Theo dõi triệu chứng: Quan sát chó có còn co giật, bồn chồn, bỏ ăn không.
- Chế độ ăn: Dùng thức ăn cân đối, giàu canxi và vitamin D. Tránh thức ăn nhiều phospho (xương sống, thịt đỏ).
- Tập luyện: Cho chó vận động nhẹ nhàng để tăng cường hấp thu canxi vào xương.
Phòng ngừa hạ canxi huyết ở chó
Phòng bệnh hơn chữa bệnh, đặc biệt là với một tình trạng nguy hiểm như hạ canxi huyết. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất:
1. Chế độ ăn uống cân đối và đầy đủ
a. Đối với chó trưởng thành bình thường
- Dùng thức ăn công nghiệp chất lượng cao: Các loại thức ăn hạt cao cấp đã được tính toán kỹ lưỡng về tỷ lệ canxi:phospho (Ca:P) là 1.2:1 (dao động từ 1:1 đến 2:1). Đây là tỷ lệ lý tưởng để hấp thu canxi tối ưu.
- Bổ sung thực phẩm tự nhiên giàu canxi: Sữa và các chế phẩm từ sữa (sữa chua, phô mai), cá nhỏ ăn cả xương (cá mòi, cá trích), rau xanh đậm (bông cải xanh, cải xoăn), trứng luộc.
- Hạn chế thức ăn nhiều phospho: Nội tạng động vật, xương sống, thịt đỏ. Tỷ lệ Ca:P mất cân bằng (quá nhiều P) sẽ cản trở hấp thu canxi.
b. Đối với chó con (0 – 12 tháng tuổi)
- Sữa mẹ là tốt nhất: Trong 2 tháng đầu đời, chó con nên được bú mẹ hoàn toàn. Sữa mẹ cung cấp lượng canxi và phospho với tỷ lệ lý tưởng (khoảng 1.3:1), cùng với các yếu tố tăng trưởng và vitamin D.
- Chuyển đổi sang ăn dặm đúng cách: Khi bắt đầu ăn dặm (từ 4 tuần tuổi), nên dùng các loại thức ăn ướt hoặc hạt mềm chuyên dụng cho chó con, có hàm lượng canxi và phospho cao hơn chó trưởng thành.
- Bổ sung canxi: Nếu chó con có biểu hiện còi xương (đi khập khiễng, răng mọc chậm, hay nằm bẹp), có thể bổ sung canxi carbonate 50 – 100 mg/kg chia 2 lần/ngày, uống sau bữa ăn 1 giờ. Tuyệt đối không tự ý dùng liều cao hoặc kéo dài vì có thể gây dị tật xương hoặc sỏi thận.
c. Đối với chó mẹ mang thai và nuôi con
- Tăng lượng ăn: Từ tuần thứ 5 của thai kỳ, nhu cầu năng lượng của chó mẹ tăng 25 – 50%. Cần tăng lượng thức ăn hoặc chuyển sang loại thức ăn dành riêng cho chó mang thai/sinh sản (Puppy/Gestation-Lactation), có hàm lượng canxi và phospho cao hơn.
- Bổ sung canxi: Không nên bổ sung canxi liều cao trong 6 tuần đầu thai kỳ vì có thể ức chế tuyến cận giáp, làm tăng nguy cơ eclampsia sau sinh. Từ tuần thứ 6 thai kỳ trở đi, có thể bổ sung canxi carbonate 50 – 100 mg/kg chia 2 lần/ngày, hoặc dùng các viên canxi-vitamin D chuyên dụng cho chó mẹ. Tốt nhất là tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để có liều lượng phù hợp.
- Cung cấp nước sạch: Nhu cầu nước tăng cao trong thai kỳ và nuôi con, giúp thận bài tiết phospho tốt hơn.
2. Ánh nắng mặt trời và vận động
- Ánh nắng mặt trời: Cho chó ra nắng vào buổi sáng (trước 9h) hoặc chiều (sau 4h) khoảng 15 – 30 phút mỗi ngày. Tia UVB sẽ kích thích tổng hợp vitamin D ở da, từ đó tăng hấp thu canxi ở ruột.
- Vận động: Cho chó đi dạo, chạy nhảy hàng ngày để tăng cường lưu thông máu đến xương, kích thích tế bào tạo xương (osteoblasts) hoạt động, giúp canxi được “đóng” vào xương hiệu quả hơn.
3. Khám sức khỏe định kỳ
- Khám sức khỏe tổng quát: Ít nhất 1 lần/năm (đối với chó trưởng thành) hoặc 2 lần/năm (đối với chó già > 7 tuổi). Bác sĩ thú y sẽ kiểm tra cân nặng, chiều cao, mật độ xương (bằng cách sờ nắn), và có thể yêu cầu xét nghiệm máu để đánh giá canxi, phospho, albumin, chức năng gan-thận.
- Siêu âm thai: Đối với chó mẹ mang thai, nên siêu âm vào tuần 4 – 5 để xác định số lượng thai nhi, từ đó ước tính nhu cầu canxi chính xác hơn.
4. Quản lý các bệnh lý nền
- Kiểm soát bệnh thận mãn tính: Dùng thức ăn thận, thuốc kết dính phospho, calcitriol theo chỉ định.
- Điều trị viêm tụy cấp: Phát hiện sớm, điều trị tích cực để tránh tái phát.
- Theo dõi suy tuyến cận giáp: Nếu đã được chẩn đoán, cần dùng thuốc thay thế suốt đời và theo dõi canxi máu thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Làm sao để biết chó của tôi có bị thiếu canxi không?
Dấu hiệu sớm của thiếu canxi ở chó bao gồm: bồn chồn, liếm môi, run cơ, đi loạng choạng, hay nằm bẹp. Khi nặng hơn sẽ xuất hiện co giật, cứng cơ, khó thở. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác. Cách duy nhất để khẳng định là xét nghiệm máu, đặc biệt là canxi ion hóa.
2. Tôi có nên tự ý bổ sung canxi cho chó khi thấy nó có biểu hiện như trên không?
Không nên. Việc bổ sung canxi không đúng cách có thể gây nhiễm độc canxi (hypercalcemia), dẫn đến biếng ăn, nôn mửa, táo bón, suy thận, và vôi hóa các mô mềm (đặc biệt là tim và mạch máu). Ngoài ra, nếu chó bị suy thận hoặc có sỏi thận, việc bổ sung canxi càng làm nặng thêm bệnh. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ thú y trước khi bổ sung bất kỳ chất gì cho chó.
3. Chó bị co giật do thiếu canxi có nguy hiểm không? Có chết được không?
Có, rất nguy hiểm và có thể chết nếu không được cấp cứu kịp thời. Co giật kéo dài làm tăng tiêu thụ oxy ở não, gây tổn thương tế bào thần kinh vĩnh viễn. Rối loạn nhịp tim do hạ canxi máu có thể dẫn đến ngừng tim đột ngột. Vì vậy, khi thấy chó có dấu hiệu co giật, cần đưa ngay đến cơ sở thú y để được cấp cứu.
4. Bao lâu thì chó bị thiếu canxi co giật có thể hồi phục hoàn toàn?
Nếu được điều trị cấp cứu kịp thời (tiêm canxi tĩnh mạch), các triệu chứng co giật thường giảm trong vòng 15 – 30 phút. Tuy nhiên, thời gian hồi phục hoàn toàn phụ thuộc vào nguyên nhân nền:
- Eclampsia (cún sữa): Nếu được điều trị đúng, chó mẹ có thể hồi phục trong 24 – 48 giờ, nhưng cần theo dõi và bổ sung canxi trong vài tuần sau đó.
- Suy tuyến cận giáp: Là bệnh mãn tính, cần điều trị suốt đời bằng calcitriol và canxi.
- Viêm tụy cấp: Thời gian hồi phục từ 3 – 7 ngày, tùy mức độ nặng.
5. Chó bị thiếu canxi có nên ăn sữa và phô mai không?
Nên, nhưng có chừng mực. Sữa và các chế phẩm từ sữa là nguồn cung cấp canxi và phospho dồi dào với tỷ lệ lý tưởng. Tuy nhiên, một số chó có thể không dung nạp lactose, dẫn đến tiêu chảy khi uống sữa. Trong trường hợp đó, nên dùng sữa chua (đã lên men, ít lactose) hoặc phô mai (ít lactose hơn). Ngoài ra, nên cho ăn sau bữa ăn chính để tránh ảnh hưởng đến tiêu hóa.
6. Chó con mấy tháng tuổi thì bắt đầu cần bổ sung canxi?
Thông thường, từ 4 tuần tuổi trở đi, khi chó con bắt đầu ăn dặm, là thời điểm cần lưu ý đến việc cung cấp đủ canxi. Tuy nhiên, không nên tự ý bổ sung canxi liều cao cho chó con. Cách tốt nhất là:
- Cho bú mẹ hoàn toàn trong 2 tháng đầu.
- Dùng thức ăn chuyên dụng cho chó con (puppy food) có hàm lượng canxi-phospho cao.
- Chỉ bổ sung canxi khi có chỉ định của bác sĩ thú y (ví dụ: chó con còi xương, sinh non, hoặc có biểu hiện chậm mọc răng).
7. Làm sao để phòng ngừa cún sữa (eclampsia) ở chó mẹ?
- Không bổ sung canxi liều cao trong 6 tuần đầu thai kỳ.
- Tăng lượng ăn và dùng thức ăn dành cho chó mang thai/tiết sữa từ tuần thứ 5 thai kỳ.
- Bổ sung canxi-vitamin D từ tuần thứ 6 thai kỳ trở đi, theo liều lượng bác sĩ thú y chỉ định.
- Cung cấp nước sạch và cho vận động nhẹ nhàng.
- Theo dõi sát các dấu hiệu bất thường trong thai kỳ và sau sinh (bồn chồn, run cơ, sốt).
- Cai sữa sớm cho chó con nếu chó mẹ có nguy cơ cao (chó nhỏ, đẻ nhiều con).
Hanoi Zoo hy vọng rằng bài viết này đã cung cấp cho bạn những kiến thức toàn diện, chính xác và hữu ích về chứng chó thiếu canxi co giật. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa sẽ giúp bạn chăm sóc tốt hơn cho người bạn bốn chân của mình, đặc biệt là trong những giai đoạn nhạy cảm như mang thai, nuôi con, hoặc khi chó còn nhỏ. Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở chó, đừng ngần ngại đưa nó đến gặp bác sĩ thú y càng sớm càng tốt. Sức khỏe và sự an toàn của thú cưng luôn là ưu tiên hàng đầu. Hãy đến tham quan và tìm hiểu thêm về thế giới động vật tại Hanoi Zoo để có thêm nhiều kiến thức bổ ích!
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
