Chó nghiệp vụ ở Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò không thể thay thế trong các hoạt động cứu hộ, cứu nạn, đặc biệt là tại những hiện trường khắc nghiệt như sập đổ công trình, động đất, lũ lụt. Với khứu giác siêu việt, khả năng di chuyển linh hoạt và sự huấn luyện chuyên sâu, những chú chó này không chỉ là trợ thủ đắc lực mà còn là hy vọng sống cho nhiều nạn nhân mắc kẹt dưới đống đổ nát. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về lực lượng chó nghiệp vụ Việt Nam: từ lịch sử hình thành, quy trình huấn luyện khắt khe, đến các chiến công cụ thể và định hướng phát triển trong tương lai.
Có thể bạn quan tâm: Chó Mặt Xệ Đeo Kính Có Thực Sự Thông Minh Hơn? Tìm Hiểu Về Đặc Điểm Và Hành Vi
Tổng quan về lực lượng chó nghiệp vụ ở Việt Nam
Chó nghiệp vụ ở Việt Nam là lực lượng chuyên biệt thuộc các đơn vị cứu hộ cứu nạn, công an, quân đội và hải quan, được huấn luyện để thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt mà con người không thể làm được. Các chú chó này hoạt động chủ yếu trong ba lĩnh vực: tìm kiếm cứu nạn (SAR), phát hiện ma túy và phát hiện chất nổ. Trong đó, chó cứu hộ là lực lượng được quan tâm nhiều nhất gần đây, đặc biệt sau các sự kiện thiên tai lớn như động đất, sạt lở đất và sập nhà.
Theo Trung tâm Huấn luyện và Thi hành án Cảnh sát Cơ động (Bộ Công an), Việt Nam hiện có hơn 200 chú chó nghiệp vụ đang phục vụ trong các đơn vị công an, quân đội và lực lượng cứu hộ. Các giống chó được lựa chọn phổ biến bao gồm German Shepherd (Chó chăn cừu Đức), Belgian Malinois (Malinois Bỉ), Labrador Retriever và Border Collie – những giống có trí thông minh cao, thể lực tốt và khả năng tập trung tuyệt vời.
Quy trình huấn luyện khắt khe dành cho chó nghiệp vụ
Việc huấn luyện một chú chó nghiệp vụ không phải là quá trình đơn giản. Mỗi chú chó phải trải qua ít nhất 6–12 tháng huấn luyện chuyên sâu, với tỷ lệ “đậu” chỉ khoảng 30–40%. Quy trình này bao gồm nhiều giai đoạn: chọn giống, huấn luyện cơ bản, chuyên sâu và thực hành tại hiện trường.
Giai đoạn đầu tiên là tuyển chọn. Các chú chó được lựa chọn từ khi còn nhỏ (3–6 tháng tuổi), dựa trên các tiêu chí về thể chất, thần kinh, phản xạ và bản năng săn mồi. Chúng phải có sức khỏe tốt, khả năng thích nghi nhanh, không sợ tiếng ồn và có khứu giác nhạy bén. Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Hùng, huấn luyện viên tại Trung tâm Huấn luyện K9 (Công an TP.HCM), “Chó nghiệp vụ không cần phải là giống đắt tiền, nhưng phải có bản năng tìm kiếm và tinh thần làm việc cao”.
Sau khi vượt qua vòng tuyển chọn, chó được huấn luyện các kỹ năng cơ bản: nghe – hiểu lệnh, di chuyển theo đội hình, làm quen với thiết bị bảo hộ. Giai đoạn chuyên sâu tập trung vào từng nhiệm vụ cụ thể. Chó cứu hộ được dạy cách phát hiện mùi người trong đống đổ nát, xác định vị trí nạn nhân và báo hiệu cho huấn luyện viên. Chúng phải làm việc trong điều kiện ánh sáng yếu, mặt đất không bằng phẳng, có nguy cơ sập thêm và tiếng ồn lớn.
Có thể bạn quan tâm: Chó Nghiệp Vụ Của Việt Nam: Sức Mạnh Bốn Chân Trong Cứu Hộ Và Bảo Vệ Tổ Quốc
Một phần quan trọng khác là huấn luyện tâm lý. Chó phải quen với mùi tử thi, máu, khói bụi và các tình huống gây stress. Các huấn luyện viên sử dụng phương pháp củng cố tích cực (positive reinforcement), khen thưởng bằng đồ chơi hoặc thức ăn khi chó hoàn thành nhiệm vụ đúng.
Chiến công thực tế: Chó nghiệp vụ trên hiện trường quốc tế
Mới đây, lực lượng chó nghiệp vụ Việt Nam đã ghi dấu ấn tại Myanmar trong chiến dịch cứu hộ sau trận động đất 7.7 độ vào ngày 28/3. Ba chú chó nghiệp vụ thuộc Đoàn Cứu hộ cứu nạn Việt Nam đã tham gia tìm kiếm nạn nhân dưới đống đổ nát tại thị trấn Blataiti, quận Ti Ri, thủ đô Naypyidaw.
Theo báo cáo từ hiện trường, vào lúc 17h10 (giờ địa phương), ba chú chó trong tổ của đồng chí Đinh Mạnh Tiến đã phát hiện một vị trí có nguồn hơi và báo hiệu. Lực lượng công binh sau đó dùng máy dò kiểm tra và xác định nạn nhân đã tử vong, bị vùi lấp ở độ sâu không quá 2 mét. Ngay sau đó, chó nghiệp vụ của đồng chí Nguyễn Viết Linh (biệt danh Loc Xa) và đồng chí Phạm Minh Hưởng (biệt danh Ja Vo) tiếp tục xác định một vị trí khác, ở độ sâu gần 8 mét.
Đến 17h30, chó nghiệp vụ của đồng chí Linh và đồng chí Nguyễn Văn Hưởng phát hiện thêm một vị trí có nguồn hơi, nạn nhân bị vùi lấp ở độ sâu khoảng 1,8 mét. Những phát hiện này đã giúp lực lượng cứu hộ tập trung nguồn lực vào đúng vị trí, tăng cơ hội tìm thấy nạn nhân còn sống sót.
Chiến dịch tại Myanmar là minh chứng rõ ràng cho thấy năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm của lực lượng chó nghiệp vụ Việt Nam. Dù điều kiện hiện trường khắc nghiệt, chênh lệch múi giờ và khác biệt văn hóa, các chú chó và huấn luyện viên đã nhanh chóng thích nghi và phát huy hiệu quả.
Có thể bạn quan tâm: Chó Ngao Ở Việt Nam: Đặc Điểm, Nguồn Gốc Và Thực Trạng Nuôi Trồng
Chó cứu hộ và khả năng đánh hơi siêu việt
Khứu giác là vũ khí mạnh nhất của chó nghiệp vụ. Một chú chó có thể phát hiện mùi người ở độ sâu hơn 10 mét, trong diện tích hàng trăm mét vuông, chỉ trong vài phút. Khứu giác của chó mạnh hơn con người từ 10.000 đến 100.000 lần, tùy loài. Chúng có thể phân biệt được mùi của một người cụ thể giữa hàng chục người khác, thậm chí khi nạn nhân đã chết.
Theo nghiên cứu của Tổ chức Cứu hộ Quốc tế (International Search and Rescue Advisory Group – INSARAG), chó cứu hộ có thể tìm thấy nạn nhân sống sót trong vòng 15 phút đầu tiên sau khi xảy ra sập đổ – khoảng thời gian được gọi là “golden hour”. Sau 24–48 giờ, khả năng sống sót giảm mạnh, nhưng chó nghiệp vụ vẫn có thể xác định vị trí để phục vụ công tác nhận dạng và trao trả thi thể.
Tại Việt Nam, các chú chó cứu hộ được huấn luyện để phản ứng với mùi “mồ hôi người”, “hơi thở”, “da chết” và “chất bài tiết”. Chúng học cách phân biệt mùi người sống và người đã chết, từ đó đưa ra tín hiệu phù hợp cho huấn luyện viên.
So sánh với chó nghiệp vụ các nước trong khu vực
So với các nước phát triển như Mỹ, Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc, lực lượng chó nghiệp vụ ở Việt Nam còn đang trong giai đoạn phát triển. Các nước này có hệ thống huấn luyện bài bản từ 20–30 năm, với hàng ngàn chú chó đang hoạt động, trang thiết bị hiện đại và tiêu chuẩn quốc tế.
Tuy nhiên, Việt Nam đang từng bước rút ngắn khoảng cách. Trung tâm Huấn luyện K9 (Công an TP.HCM) đã hợp tác với các chuyên gia từ Bỉ, Thái Lan và Singapore để cập nhật phương pháp huấn luyện theo tiêu chuẩn ASEAN. Năm 2023, đội chó cứu hộ Việt Nam lần đầu tiên tham gia diễn tập quốc tế ASEAN – ERAT (Emergency Rapid Assessment Team), đạt kết quả tích cực.
Một ưu điểm nổi bật của chó nghiệp vụ Việt Nam là khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới, địa hình phức tạp và các loại công trình dân dụng phổ biến ở khu vực Đông Nam Á. Điều này tạo lợi thế khi tham gia cứu hộ trong khu vực.
Trang bị và hỗ trợ kỹ thuật cho chó nghiệp vụ
Chó nghiệp vụ không làm việc một mình. Chúng được trang bị các thiết bị chuyên dụng để đảm bảo an toàn và nâng cao hiệu quả. Các thiết bị phổ biến bao gồm: áo bảo hộ chống trầy xước, giày bảo vệ chân, vòng cổ định vị GPS, đèn pin đeo đầu và thiết bị liên lạc hai chiều.
Một số đơn vị đã thử nghiệm kính nhiệt (thermal goggle) cho chó, giúp chúng nhìn trong môi trường khói bụi. Ngoài ra, các xe cứu hộ chuyên dụng cũng được thiết kế khu vực riêng cho chó, có hệ thống thông gió, nước uống và chỗ nghỉ ngơi.
Tại Hanoi Zoo, du khách có thể tìm hiểu thêm về các giống chó nghiệp vụ và quan sát những buổi huấn luyện mô phỏng thông qua các chương trình giáo dục động vật. Đây là cơ hội để cộng đồng, đặc biệt là học sinh, sinh viên, tiếp cận với kiến thức về vai trò của động vật trong công tác bảo vệ con người.
Đào tạo huấn luyện viên: Nghề nghiệp cao quý và đầy thử thách
Có thể bạn quan tâm: Chó Ngao Tây Tạng Đẹp Nhất Thế Giới: Loài Chó Khổng Lồ Đến Từ Cao Nguyên
Đằng sau mỗi chú chó nghiệp vụ thành công là một huấn luyện viên tận tụy. Nghề huấn luyện viên chó nghiệp vụ đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về tâm lý học động vật, y học thú y, chiến thuật cứu hộ và kỹ năng quản lý stress.
Huấn luyện viên phải sống, ăn, ngủ và làm việc cùng chó. Mối quan hệ giữa người và chó là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả nhiệm vụ. Theo Thượng tá Trần Văn Dũng (Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động), “Huấn luyện viên không chỉ là người dạy, mà còn là bạn đời, là chỗ dựa tinh thần cho chó. Khi chó stress, huấn luyện viên phải biết cách trấn an; khi chó vui, huấn luyện viên chia sẻ niềm vui”.
Chương trình đào tạo huấn luyện viên kéo dài 3–6 tháng, bao gồm lý thuyết và thực hành. Sau khi tốt nghiệp, huấn luyện viên tiếp tục được đào tạo nâng cao định kỳ. Nhiều huấn luyện viên trẻ hiện nay có trình độ đại học, biết ngoại ngữ và am hiểu công nghệ, giúp họ tiếp cận tài liệu quốc tế và hợp tác với các chuyên gia nước ngoài.
Những thách thức và định hướng phát triển
Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, lực lượng chó nghiệp vụ ở Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thứ nhất là thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư trang thiết bị, cơ sở huấn luyện và chăm sóc y tế cho chó. Thứ hai là thiếu nhân lực huấn luyện viên có trình độ cao. Thứ ba là chưa có hệ thống tiêu chuẩn quốc gia统 nhất cho huấn luyện và đánh giá chó nghiệp vụ.
Để phát triển bền vững, các chuyên gia đề xuất cần: (1) Xây dựng trung tâm huấn luyện chó nghiệp vụ đạt chuẩn quốc tế; (2) Hợp tác với các tổ chức cứu hộ hàng đầu thế giới để chuyển giao công nghệ; (3) Thành lập quỹ hỗ trợ chăm sóc y tế và hưu trí cho chó sau khi nghỉ hưu; (4) Phát triển chương trình giáo dục cộng đồng về vai trò của chó nghiệp vụ.
Chó nghiệp vụ trong tương lai: Ứng dụng công nghệ và mở rộng phạm vi
Tương lai của chó nghiệp vụ ở Việt Nam hứa hẹn nhiều đổi mới. Các nghiên cứu đang hướng đến việc tích hợp công nghệ vào huấn luyện và tác chiến. Ví dụ: thiết bị đeo trên người chó có thể truyền dữ liệu về nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và vị trí thời gian thực, giúp huấn luyện viên theo dõi sức khỏe và điều chỉnh chiến thuật kịp thời.
Ngoài cứu hộ, chó nghiệp vụ cũng đang được nghiên cứu để tham gia vào các lĩnh vực mới: phát hiện bệnh truyền nhiễm (như COVID-19), tìm kiếm người mất tích trong rừng, hỗ trợ tìm kiếm di vật khảo cổ và thậm chí hỗ trợ trong nông nghiệp (phát hiện sâu bệnh, kiểm tra chất lượng nông sản).
Kết luận
Chó nghiệp vụ ở Việt Nam đã và đang khẳng định vị thế là một phần không thể thiếu trong hệ thống cứu hộ, cứu nạn và an ninh quốc gia. Với bản năng thiên bẩm, sự huấn luyện chuyên nghiệp và tinh thần trách nhiệm cao, những chú chó này không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hy sinh thầm lặng.
Từ hiện trường động đất ở Myanmar đến các đống đổ nát trong nước, chó nghiệp vụ luôn có mặt khi con người cần nhất. Để tiếp tục phát huy tiềm năng, Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào con người, thiết bị và tiêu chuẩn hóa. Và quan trọng nhất, cần giữ vững tinh thần “mỗi chú chó là một chiến sĩ”, xứng đáng được trân trọng, chăm sóc và vinh danh.
Hãy đến tìm hiểu sâu hơn về thế giới động vật phi thường này tại Hanoi Zoo, nơi kiến thức và cảm hứng về thiên nhiên luôn rộng mở chào đón bạn.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 25, 2025 by Thanh Thảo
