Khi nuôi chó, đặc biệt là chó sinh sản, một trong những tình huống khiến người nuôi lo lắng nhất là chó con mới đẻ không chịu bú. Việc bú mẹ đầy đủ trong những ngày đầu đời là yếu tố sống còn quyết định sự phát triển và tỷ lệ sống sót của chó sơ sinh. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các bước xử lý khoa học, an toàn để khắc phục tình trạng này.
Có thể bạn quan tâm: Hội Mua Bán Chó Rottweiler: Toàn Cảnh Thị Trường Và Hướng Dẫn Chọn Mua
Tóm tắt nhanh các bước xử lý khi chó con không bú
Bảng hướng dẫn cấp cứu chó sơ sinh không bú mẹ
| Bước | Hành động cụ thể | Mục đích |
|---|---|---|
| 1 | Kiểm tra sức khỏe chó mẹ và chó con | Xác định nguyên nhân sinh lý |
| 2 | Đo nhiệt độ cơ thể chó con | Đảm bảo nhiệt độ 35-38°C để tiêu hóa |
| 3 | Vệ sinh nhẹ nhàng vùng miệng | Loại bỏ chất nhầy cản trở bú |
| 4 | Kích thích bú bằng ngón tay | Tập cho chó con phản xạ bú |
| 5 | Cho bú bằng ống hút nhỏ | Cấp cứu dinh dưỡng khẩn cấp |
| 6 | Massage bụng nhẹ nhàng | Kích thích tiêu hóa và bài tiết |
| 7 | Cho bú sữa ấm từng ít một | Tránh sặc và đầy bụng |
| 8 | Theo dõi 30 phút sau khi bú | Đảm bảo không nôn trớ |
| 9 | Gọi bác sĩ thú y ngay | Nếu không cải thiện sau 2 giờ |
| 10 | Ghi chép tiến triển | Theo dõi quá trình phục hồi |
Hiểu về nhu cầu dinh dưỡng của chó sơ sinh
Tại sao bú mẹ là yếu tố sống còn
Chó con mới đẻ không chịu bú là một tình trạng nguy hiểm vì sữa non (colostrum) chứa các kháng thể thiết yếu mà chó con không thể tự sản xuất. Theo nghiên cứu của Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ (AVMA), chó sơ sinh cần bú được lượng sữa non tương đương 20-25% trọng lượng cơ thể trong 24 giờ đầu để có đủ miễn dịch.
Sữa non chứa:
- Immunoglobulin G (IgG): Kháng thể chống nhiễm trùng
- Lactoferrin: Chất diệt vi khuẩn
- Các vitamin và khoáng chất: Hỗ trợ phát triển hệ miễn dịch
- Growth factors: Yếu tố tăng trưởng tế bào
Dấu hiệu chó con đang khỏe mạnh
Một chó con khỏe mạnh sẽ có các biểu hiện:
- Khóc to, khỏe mạnh sau khi sinh
- Tìm kiếm vú mẹ và bò về phía nguồn sữa ấm
- Bú mạnh mẽ với tần suất 2-3 lần mỗi giờ
- Bụng tròn, mềm sau khi bú no
- Ngủ yên giấc 1-2 giờ sau khi bú
Nguyên nhân phổ biến khiến chó con không bú
1. Vấn đề về chó mẹ
Chó mẹ không có sữa hoặc ít sữa
- Do suy dinh dưỡng trước khi sinh
- Do stress, môi trường sinh không phù hợp
- Do các bệnh lý về vú: viêm vú, tắc tia sữa
Chó mẹ không biết chăm sóc con
- Chó mẹ quá trẻ (dưới 2 tuổi) lần đầu sinh
- Chó mẹ bị stress, hoảng loạn sau sinh
- Chó mẹ bị bệnh, không đủ sức khỏe chăm con
2. Vấn đề về chó con
Sinh non hoặc nhẹ cân
- Chó con sinh non thường yếu, phản xạ bú kém
- Trọng lượng dưới 300g (với chó nhỏ) khó cạnh tranh khi bú
Dị tật bẩm sinh
- Hở hàm ếch: Không tạo được áp lực khi bú
- Dị tật vòm họng: Sữa có thể trào vào đường thở
- Các dị tật về miệng, lưỡi
Nhiễm trùng hoặc bệnh lý
- Viêm phổi bẩm sinh
- Nhiễm khuẩn huyết
- Hội chứng chó con yếu ớt (Fading puppy syndrome)
3. Yếu tố môi trường
Nhiệt độ không phù hợp
- Chó sơ sinh không tự điều hòa nhiệt độ được
- Nhiệt độ lý tưởng: 29-32°C trong tuần đầu
- Dưới 25°C khiến chó con mất nhiệt, yếu dần
Vệ sinh kém
- Môi trường bẩn dễ gây nhiễm trùng
- Chất nhầy còn sót lại làm tắc đường thở
Các bước xử lý khi phát hiện chó con không bú
Có thể bạn quan tâm: Chó Bị Viêm Ruột Cho Ăn Gì: Hướng Dẫn Dinh Dưỡng Khoa Học Từ Chuyên Gia
Bước 1: Đánh giá nhanh tình trạng
Kiểm tra các dấu hiệu sống còn
- Nhịp tim: Dùng ngón tay đặt lên ngực, đếm nhịp trong 15 giây rồi nhân 4. Nhịp tim khỏe mạnh: 220-260 lần/phút
- Phản xạ: Dùng tay chạm nhẹ vào gan bàn chân, chó con phải co lại
- Thở: Quan sát bụng phập phồng đều đặn
- Màu sắc: Lưỡi và nướu phải hồng hào, không tím tái
Phân biệt chó con khỏe và chó con yếu
- Chó con khỏe: Khóc to, ngọ nguậy, tìm cách bò
- Chó con yếu: Im lặng, nằm bất động, thân nhiệt thấp
Bước 2: Làm ấm cho chó con
Tại sao cần làm ấm?
Chó sơ sinh rất dễ mất nhiệt. Khi thân nhiệt dưới 35°C, các enzyme tiêu hóa không hoạt động, dẫn đến không tiêu hóa được sữa.
Cách làm ấm an toàn
- Dùng khăn ấm (không quá nóng) quấn quanh chó con
- Đặt chai nước ấm bọc khăn bên cạnh (không để trực tiếp)
- Không dùng đèn sưởi trực tiếp vì dễ bị bỏng
- Mục tiêu: Duy trì thân nhiệt 35-38°C
Bước 3: Vệ sinh đường thở
Làm sạch mũi và miệng
- Dùng khăn mềm, sạch lau nhẹ nhàng miệng và mũi
- Nếu có chất nhầy đặc, dùng ống hút nhỏ hút nhẹ
- Cẩn thận: Không đưa ống hút sâu quá 1-2cm
Kích thích thở
- Vỗ nhẹ vào hai bên hông
- Massage ngực nhẹ nhàng theo vòng tròn
- Nếu chó con không khóc, cần hô hấp nhân tạo ngay
Bước 4: Kích thích phản xạ bú
Tập cho chó con bú ngón tay
- Dùng ngón tay sạch đặt nhẹ vào miệng chó con
- Massage nhẹ nướu để kích thích phản xạ mút
- Lặp lại vài lần để chó con quen với cảm giác này
Mô phỏng tư thế bú tự nhiên
- Đặt chó con ở tư thế bò, không nằm ngửa
- Hướng mõm về phía ngón tay hoặc núm vú
- Tạo áp lực nhẹ để mô phỏng khi bú vú mẹ
Bước 5: Cho bú nhân tạo khẩn cấp
Khi nào cần cho bú nhân tạo?
- Chó con không thể bú mẹ sau 30 phút cố gắng
- Chó mẹ không có sữa hoặc từ chối cho con bú
- Chó con quá yếu không tạo được lực bú
Chuẩn bị dụng cụ
- Ống tiêm 1-3ml (không kim)
- Núm vú giả dành cho chó con
- Sữa công thức chuyên dụng cho chó sơ sinh (không dùng sữa người hay sữa bò)
Cách pha sữa đúng chuẩn
- Pha theo đúng hướng dẫn trên bao bì
- Dùng nước ấm 38-40°C để pha
- Không pha quá đặc hoặc quá loãng
- Cho sữa vào tủ lạnh 30 phút để dùng trong ngày
Kỹ thuật cho bú an toàn
- Đặt chó con ở tư thế nằm sấp, đầu hơi cao
- Nhỏ từng giọt sữa vào miệng, để chó con tự nuốt
- Tuyệt đối không đổ sữa ồ ạt vì dễ bị sặc vào phổi
- Mỗi bữa: 1-2ml, chia làm nhiều bữa trong ngày
Bước 6: Kích thích bài tiết
Tại sao cần kích thích排泄?
Chó sơ sinh không tự排泄 được, cần mẹ liếm hoặc người chăm sóc massage.
Cách massage排泄
- Dùng khăn ấm, sạch massage vùng bụng theo chiều kim đồng hồ
- Massage nhẹ vùng hậu môn và bộ phận sinh dục
- Thực hiện sau mỗi lần bú 15-20 phút
- Mục đích: Kích thích排泄 phân su và nước tiểu
Bước 7: Theo dõi lượng sữa bú
Tính toán lượng sữa cần thiết
- Ngày 1-3: 15-20% trọng lượng cơ thể/ngày
- Ngày 4-7: 20-25% trọng lượng cơ thể/ngày
- Chia làm 6-8 bữa trong 24 giờ
Dấu hiệu bú đủ
- Bụng tròn, mềm sau khi bú
- Cân nặng tăng 5-10% mỗi ngày
- Ngủ yên giấc 1-2 giờ sau bú
- Không quấy khóc, tìm kiếm
Dấu hiệu bú quá nhiều
- Nôn trớ sữa
- Bụng căng cứng
- Tiêu chảy phân lỏng, có mùi chua
Bước 8: Xử lý các tình huống đặc biệt
Chó con bị sặc sữa
- Đặt chó con ở tư thế đầu thấp, thân cao
- Vỗ nhẹ lưng để chất lỏng thoát ra
- Nếu khó thở, cần cấp cứu ngay
Chó con nôn trớ
- Ngừng cho bú 30 phút
- Cho uống少量 nước ấm
- Bắt đầu lại với lượng sữa giảm 50%
Chó con không tăng cân
- Kiểm tra lại lượng sữa bú
- Xét nghiệm các bệnh lý tiềm ẩn
- Tham khảo ý kiến bác sĩ thú y
Bước 9: Chăm sóc chó mẹ
Có thể bạn quan tâm: Kích Thước Chuồng Chó Poodle: Hướng Dẫn Đầy Đủ Để Chọn Chuồng Phù Hợp
Tăng chất lượng sữa mẹ
- Cho chó mẹ ăn thức ăn giàu dinh dưỡng: thịt, trứng, sữa
- Cung cấp đủ nước ấm
- Bổ sung canxi và vitamin theo chỉ định thú y
Tạo môi trường yên tĩnh
- Tránh tiếng ồn lớn, người lạ đến gần
- Đảm bảo nơi đẻ ấm áp, sạch sẽ, kín gió
- Cho chó mẹ ở cùng con để tăng liên kết mẹ con
Bước 10: Theo dõi và ghi chép
Ghi chép các chỉ số quan trọng
- Cân nặng hàng ngày
- Số lần bú và lượng sữa mỗi lần
- Số lần排泄 (phân, nước tiểu)
- Nhiệt độ cơ thể
- Tâm trạng, hoạt động
Khi nào cần gặp bác sĩ thú y?
- Chó con không bú sau 2 giờ cố gắng
- Có dấu hiệu sốt, rét run, co giật
- Nôn trớ liên tục, tiêu chảy
- Không排泄 trong 24 giờ
- Cân nặng giảm quá 10%
Phòng ngừa chó con không chịu bú
Trước khi sinh
Chuẩn bị dinh dưỡng cho chó mẹ
- Tăng 25-35% lượng thức ăn trong tháng cuối thai kỳ
- Bổ sung canxi, DHA, vitamin theo chỉ định
- Khám thai định kỳ để phát hiện dị tật thai nhi
Chuẩn bị nơi sinh
- Chuồng đẻ sạch sẽ, ấm áp (29-32°C)
- Có đèn sưởi, khăn sạch, dụng cụ cắt dây rốn
- Tránh gió lùa, tiếng ồn lớn
Sau khi sinh
Theo dõi sát 24 giờ đầu
- Quan sát chó mẹ có biết chăm con không
- Kiểm tra xem tất cả chó con có được bú không
- Can thiệp kịp thời nếu có bất thường
Hỗ trợ chó mẹ lần đầu sinh
- Hướng dẫn chó mẹ liếm sơ sinh
- Giúp chó mẹ tạo liên kết với con
- Theo dõi tình trạng sữa mẹ
Các sai lầm thường gặp khi xử lý
1. Cho bú sữa người hoặc sữa bò
Tại sao không nên?
- Sữa người có thành phần dinh dưỡng khác sữa chó
- Sữa bò gây tiêu chảy, dị ứng ở chó con
- Không có các kháng thể cần thiết
Giải pháp đúng: Dùng sữa công thức chuyên dụng cho chó sơ sinh
2. Cho bú quá nhiều một lúc
Nguy cơ
- Gây đầy bụng, khó tiêu
- Dễ nôn trớ và sặc sữa
- Tăng nguy cơ tử vong
Giải pháp đúng: Chia nhỏ lượng sữa, cho bú nhiều bữa
3. Không vệ sinh dụng cụ cho bú
Nguy cơ
- Gây nhiễm trùng đường ruột
- Viêm phổi do hít phải vi khuẩn
- Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch non yếu
Giải pháp đúng: Rửa sạch và tiệt trùng dụng cụ sau mỗi lần dùng
4. Bỏ qua việc massage排泄
Nguy cơ
- Chó con bị táo bón, chướng bụng
- Tích tụ chất độc trong cơ thể
- Ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng
Giải pháp đúng: Massage排泄 sau mỗi lần bú
Khi nào cần sự can thiệp của bác sĩ thú y
Có thể bạn quan tâm: Khách Sạn Chó Mèo Bảo Sinh: Khi Nào Thú Cưng Cần Một “ngôi Nhà Nghỉ Dưỡng” Khoa Học?
Các trường hợp khẩn cấp
Chó con không có dấu hiệu sống
- Không thở, không tim đập
- Màu da tím tái
- Cần cấp cứu hô hấp và tuần hoàn ngay lập tức
Chó con co giật
- Do hạ đường huyết, nhiễm trùng
- Cần truyền glucose và kháng sinh
Chó con sốt cao trên 39°C
- Dấu hiệu nhiễm trùng nghiêm trọng
- Cần dùng thuốc hạ sốt và điều trị nguyên nhân
Các xét nghiệm cần thiết
Xét nghiệm máu
- Kiểm tra đường huyết, điện giải đồ
- Đánh giá chức năng gan, thận
- Phát hiện nhiễm trùng
Chụp X-quang
- Phát hiện dị tật đường thở, phổi
- Kiểm tra có sặc sữa vào phổi không
Siêu âm bụng
- Đánh giá tình trạng dạ dày, ruột
- Phát hiện các dị tật bẩm sinh
Chăm sóc lâu dài cho chó con
Tuần đầu tiên
Chế độ chăm sóc đặc biệt
- Nhiệt độ phòng: 29-32°C
- Cho bú 2-3 giờ/lần, kể cả ban đêm
- Massage排泄 sau mỗi lần bú
- Theo dõi cân nặng hàng ngày
Tuần thứ hai đến thứ tư
Sự phát triển nhanh chóng
- Cân nặng tăng 75-100% so với lúc sinh
- Mở mắt hoàn toàn (thường ở ngày 10-14)
- Bắt đầu bò, đứng và đi những bước đầu tiên
- Răng sữa bắt đầu mọc
Chuyển đổi chế độ ăn
- Bắt đầu cai sữa từ tuần 3-4
- Cho ăn thức ăn ướt nghiền nhuyễn
- Vẫn tiếp tục bú mẹ để có kháng thể
Từ 1-6 tháng tuổi
Chế độ ăn dặm
- Chia 4-5 bữa/ngày
- Cho ăn thức ăn dành riêng cho chó con
- Bổ sung canxi, phốt pho, vitamin D
- Tiêm phòng đầy đủ theo lịch thú y
Kết luận
Chó con mới đẻ không chịu bú là một tình huống nguy cấp nhưng hoàn toàn có thể xử lý hiệu quả nếu phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Khóa học Hanoi Zoo cung cấp kiến thức chuyên sâu về chăm sóc động vật sơ sinh, giúp bạn tự tin hơn trong việc nuôi dưỡng và bảo vệ các sinh linh nhỏ bé.
Điểm then chốt để thành công:
- Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường
- Can thiệp kịp thời trong vòng 2 giờ đầu
- Theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn
- Tuân thủ nghiêm ngặt các bước chăm sóc
- Không ngần ngại nhờ sự giúp đỡ của bác sĩ thú y khi cần
Việc chăm sóc chó sơ sinh đòi hỏi sự kiên nhẫn, cẩn thận và kiến thức chuyên môn. Mỗi chú chó con đều là một sinh mạng quý giá, và sự tận tâm của bạn chính là yếu tố quyết định đến sự sống còn của chúng trong những ngày đầu đời.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
