Nhiều người chủ nuôi thú cưng thường bất ngờ khi biết rằng đột quỵ không chỉ là một vấn đề sức khỏe ở người. Câu trả lời cho câu hỏi chó có bị đột quỵ không là có, đây là một tình trạng y tế khẩn cấp có thể xảy ra ở loài chó. Mặc dù ít phổ biến hơn so với con người, đột quỵ ở chó vẫn là một sự kiện nghiêm trọng, gây ra bởi sự gián đoạn đột ngột nguồn cung cấp máu cho não, dẫn đến tổn thương thần kinh. Hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý kịp thời là yếu tố then chốt để tăng cơ hội phục hồi cho người bạn bốn chân của mình.
Câu trả lời nhanh: Chó có thể bị đột quỵ
Có thể bạn quan tâm: Chó Có Bị Chuột Rút Không? Nguyên Nhân Và Dấu Hiệu
Đúng vậy, chó hoàn toàn có thể bị đột quỵ, hay còn gọi là tai biến mạch máu não. Đây là tình trạng xảy ra khi lưu lượng máu đến một phần não bị chặn lại (đột quỵ do thiếu máu cục bộ) hoặc khi một mạch máu trong não bị vỡ (đột quỵ do xuất huyết). Cả hai trường hợp đều khiến các tế bào não bị thiếu oxy và chất dinh dưỡng, dẫn đến tổn thương hoặc chết tế bào, gây ra các triệu chứng thần kinh đột ngột và nghiêm trọng. Tình trạng này đòi hỏi sự can thiệp thú y ngay lập tức.
Đột quỵ ở chó là gì? Phân biệt các loại chính
Có thể bạn quan tâm: Chó Có Bao Nhiêu Răng? Tổng Quan Về Hàm Răng Của Chó
Đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là một thuật ngữ y học mô tả tình trạng tổn thương não bộ xảy ra do vấn đề liên quan đến mạch máu. Tương tự như ở người, đột quỵ ở chó được phân thành hai loại chính, mỗi loại có cơ chế gây bệnh riêng biệt nhưng đều dẫn đến hậu quả cuối cùng là làm tổn thương chức năng thần kinh.
Việc phân biệt rõ ràng giữa hai loại này rất quan trọng đối với các bác sĩ thú y, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến hướng chẩn đoán và phác đồ điều trị. Mặc dù các triệu chứng ban đầu có thể trông giống nhau, nguyên nhân gốc rễ lại hoàn toàn khác biệt.
Đột quỵ do thiếu máu cục bộ (Ischemic Stroke)
Đây là dạng đột quỵ phổ biến nhất ở chó, chiếm khoảng 80% các trường hợp được ghi nhận. Đột quỵ do thiếu máu cục bộ xảy ra khi một mạch máu cung cấp cho não bị tắc nghẽn, ngăn cản dòng chảy của máu giàu oxy đến các mô não. Sự tắc nghẽn này thường là kết quả của một cục máu đông (huyết khối).
Cục máu đông có thể hình thành ngay tại một mạch máu trong não hoặc hình thành ở một nơi khác trong cơ thể (như tim) rồi di chuyển theo dòng máu lên não và kẹt lại ở một động mạch nhỏ hơn. Khi các tế bào não bị thiếu oxy và dinh dưỡng dù chỉ trong vài phút, chúng sẽ bắt đầu chết đi, gây ra các triệu chứng thần kinh tương ứng với vùng não bị ảnh hưởng. Các tình trạng như bệnh tim, bệnh thận, huyết áp cao, hay rối loạn nội tiết (như bệnh Cushing) có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Đột quỵ do xuất huyết (Hemorrhagic Stroke)
Đột quỵ do xuất huyết ít phổ biến hơn nhưng thường có xu hướng nghiêm trọng hơn. Tình trạng này xảy ra khi một mạch máu trong não bị yếu đi và vỡ ra, khiến máu tràn vào các mô não xung quanh. Lượng máu rò rỉ này tạo ra áp lực lên các tế bào não, gây tổn thương trực tiếp và làm gián đoạn chức năng bình thường của chúng.
Hơn nữa, vùng não lẽ ra được cung cấp máu bởi mạch máu bị vỡ đó giờ đây cũng bị thiếu hụt oxy. Nguyên nhân gây ra loại đột quỵ này có thể bao gồm huyết áp cao không kiểm soát, rối loạn đông máu, chấn thương đầu, hoặc sự hiện diện của các khối u trong não làm suy yếu thành mạch máu. Áp lực nội sọ tăng cao do xuất huyết có thể gây ra những tổn thương lan rộng và nguy hiểm đến tính mạng.
Nguyên nhân nào khiến chó bị đột quỵ?
Có thể bạn quan tâm: Chó Bị Gãy Chân Trước: Hướng Dẫn Sơ Cứu & Chăm Sóc
Không giống như ở người, nơi các yếu tố lối sống như hút thuốc hay chế độ ăn nhiều cholesterol là nguyên nhân hàng đầu, nguyên nhân gây đột quỵ ở chó thường liên quan đến các bệnh lý nền khác. Việc xác định được căn bệnh gốc rễ không chỉ giúp điều trị cơn đột quỵ hiện tại mà còn có vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các sự cố tái phát trong tương lai.
Các bệnh lý nền tiềm ẩn
Phần lớn các trường hợp đột quỵ ở chó là biến chứng thứ phát từ một vấn đề sức khỏe khác đang tồn tại trong cơ thể. Các bác sĩ thú y thường sẽ tiến hành một loạt các xét nghiệm để tìm ra nguyên nhân gốc rễ này.
Một số bệnh lý phổ biến làm tăng nguy cơ đột quỵ bao gồm:
- Bệnh tim: Các vấn đề về tim có thể dẫn đến việc hình thành cục máu đông, sau đó di chuyển lên não.
- Bệnh thận mãn tính: Bệnh thận có thể gây ra huyết áp cao, làm tăng áp lực lên thành mạch máu.
- Huyết áp cao (Tăng huyết áp): Đây là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu, có thể gây ra cả hai loại đột quỵ.
- Rối loạn nội tiết: Các bệnh như tiểu đường, bệnh Cushing (cường vỏ thượng thận), hoặc suy giáp có thể làm thay đổi cấu trúc mạch máu và tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
- Nhiễm trùng: Một số loại nhiễm trùng do vi khuẩn, nấm, hoặc ký sinh trùng (như giun tim) có thể gây viêm mạch máu hoặc tạo ra các khối nhiễm trùng di chuyển đến não.
Chấn thương và ngộ độc
Các tác động vật lý mạnh vào vùng đầu có thể gây tổn thương trực tiếp cho các mạch máu não, dẫn đến xuất huyết. Ngay cả những va chạm tưởng chừng không quá nghiêm trọng cũng có thể tiềm ẩn rủi ro nếu chúng làm tổn thương cấu trúc mạch máu.
Bên cạnh đó, việc chó vô tình ăn phải một số loại độc tố, chẳng hạn như bả chuột chống đông máu, có thể gây ra rối loạn đông máu nghiêm trọng. Tình trạng này ngăn cản khả năng đông máu tự nhiên của cơ thể, dẫn đến nguy cơ xuất huyết tự phát, bao gồm cả xuất huyết não và gây ra đột quỵ.
Các yếu tố di truyền và giống loài
Một số giống chó dường như có khuynh hướng di truyền dễ bị đột quỵ hơn các giống khác. Ví dụ, giống chó Cavalier King Charles Spaniel có tỷ lệ mắc một tình trạng gọi là nhồi máu tiểu não cao hơn. Tương tự, các giống chó Greyhounds cũng được ghi nhận có nguy cơ đột quỵ cao hơn. Điều này cho thấy yếu tố di truyền có thể đóng một vai trò trong việc quyết định sức bền của thành mạch máu hoặc xu hướng hình thành cục máu đông.
Đột quỵ vô căn (Idiopathic)
Trong một số trường hợp, ngay cả sau khi đã thực hiện đầy đủ các xét nghiệm chẩn đoán, bác sĩ thú y vẫn không thể xác định được nguyên nhân cụ thể gây ra đột quỵ. Những trường hợp này được gọi là “đột quỵ vô căn”. Điều này không có nghĩa là không có nguyên nhân, mà chỉ là y học hiện tại chưa thể tìm ra nó. May mắn thay, ngay cả khi không biết nguyên nhân gốc rễ, việc điều trị hỗ trợ và phục hồi chức năng vẫn có thể mang lại hiệu quả tích cực.
Dấu hiệu nhận biết chó bị đột quỵ
Các triệu chứng của đột quỵ ở chó thường xuất hiện một cách đột ngột và có thể gây hoảng sợ cho người chủ. Mức độ nghiêm trọng của các dấu hiệu này phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương trong não. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này là cực kỳ quan trọng để có thể can thiệp y tế kịp thời.
Các triệu chứng thần kinh đột ngột
Đây là nhóm triệu chứng rõ ràng và đáng báo động nhất. Chúng phản ánh sự gián đoạn chức năng của hệ thần kinh trung ương.
- Mất thăng bằng nghiêm trọng: Chó đột nhiên không thể đứng vững, loạng choạng như người say rượu, hoặc ngã quỵ sang một bên.
- Đi vòng tròn: Chó có xu hướng chỉ đi theo một vòng tròn cố định và không thể đi thẳng được.
- Nghiêng đầu: Đầu của chó bị nghiêng hẳn sang một bên một cách bất thường và không thể giữ thẳng. Đây là một dấu hiệu kinh điển của tổn thương hệ tiền đình, một phần của não bộ chịu trách nhiệm về thăng bằng.
- Mất phương hướng: Chó tỏ ra bối rối, ngơ ngác, không nhận ra môi trường quen thuộc hoặc chủ nhân.
- Co giật: Trong một số trường hợp, đột quỵ có thể gây ra các cơn co giật toàn thân hoặc cục bộ.
- Chuyển động mắt bất thường (Rung giật nhãn cầu): Mắt của chó có thể đảo nhanh từ bên này sang bên kia hoặc lên xuống một cách không kiểm soát.
Thay đổi về hành vi và nhận thức
Tổn thương não cũng có thể ảnh hưởng đến hành vi và tính cách của chó. Những thay đổi này có thể tinh vi hơn nhưng cũng không kém phần quan trọng.
- Lú lẫn, thờ ơ: Chó có thể nhìn chằm chằm vào không gian, không phản ứng với các mệnh lệnh quen thuộc hoặc tiếng gọi của chủ.
- Thay đổi tính cách: Một chú chó thân thiện có thể trở nên cáu kỉnh hoặc sợ hãi, và ngược lại.
- Mất kiểm soát vệ sinh: Chó đột nhiên đi vệ sinh không đúng chỗ mặc dù trước đây đã được huấn luyện tốt.
- Ép đầu vào tường: Một số con chó có hành vi ép đầu vào tường hoặc các vật thể cứng một cách vô thức. Đây là một dấu hiệu nghiêm trọng của áp lực nội sọ tăng cao.
Dấu hiệu thể chất khác cần lưu ý
Ngoài các triệu chứng thần kinh và hành vi, đột quỵ cũng có thể gây ra các thay đổi về thể chất.
- Yếu hoặc liệt một bên cơ thể: Tương tự như ở người, chó có thể bị yếu hoặc liệt hoàn toàn các chi ở một bên cơ thể (trái hoặc phải).
- Mất thị lực đột ngột: Chó có thể va vào đồ đạc, tỏ ra sợ hãi khi di chuyển, cho thấy thị lực bị suy giảm hoặc mất hoàn toàn.
- Xệ một bên mặt: Các cơ mặt ở một bên có thể bị chảy xệ, khiến chó trông mất cân đối.
- Nôn mửa: Cảm giác chóng mặt và mất thăng bằng nghiêm trọng có thể gây buồn nôn và nôn.
Nếu bạn quan sát thấy bất kỳ sự kết hợp nào của các triệu chứng trên xuất hiện đột ngột ở chó của mình, hãy coi đó là một tình huống khẩn cấp và đưa chúng đến cơ sở thú y gần nhất ngay lập tức.
Cách chẩn đoán đột quỵ ở chó tại phòng khám thú y
Khi một chú chó được đưa đến phòng khám với các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, các bác sĩ thú y sẽ thực hiện một quy trình chẩn đoán toàn diện để xác nhận tình trạng, xác định loại đột quỵ và tìm kiếm nguyên nhân tiềm ẩn. Chẩn đoán chính xác là nền tảng cho việc đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả.
Thăm khám lâm sàng và thần kinh
Bước đầu tiên và quan trọng nhất là một cuộc kiểm tra thể chất và thần kinh kỹ lưỡng. Bác sĩ sẽ đánh giá các phản xạ của chó, khả năng giữ thăng bằng, dáng đi, chuyển động của mắt, và mức độ phản ứng với các kích thích bên ngoài.
Cuộc kiểm tra này giúp bác sĩ xác định vị trí tổn thương trong não bộ. Ví dụ, các dấu hiệu như nghiêng đầu và rung giật nhãn cầu thường chỉ ra vấn đề ở vùng tiểu não hoặc thân não, những khu vực chịu trách nhiệm chính về sự phối hợp và cân bằng.
Xét nghiệm máu và nước tiểu
Một loạt các xét nghiệm máu toàn diện sẽ được thực hiện. Các xét nghiệm này không thể chẩn đoán trực tiếp đột quỵ, nhưng chúng cung cấp những thông tin vô giá về tình trạng sức khỏe tổng thể của chó và giúp tìm ra các bệnh lý nền có thể là nguyên nhân gây đột quỵ.
Các chỉ số được kiểm tra bao gồm công thức máu, chỉ số sinh hóa (đánh giá chức năng gan, thận), nồng độ hormone (kiểm tra bệnh Cushing hoặc suy giáp), và các xét nghiệm đông máu. Phân tích nước tiểu cũng giúp đánh giá chức năng thận và phát hiện các dấu hiệu bất thường khác.
Chẩn đoán hình ảnh (MRI và CT Scan)
Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định đột quỵ ở chó. Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến cho phép bác sĩ nhìn thấy trực tiếp cấu trúc bên trong não bộ.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI là phương pháp nhạy nhất để phát hiện các tổn thương não do đột quỵ. Nó có thể phân biệt rõ ràng giữa đột quỵ do thiếu máu cục bộ (vùng não bị nhồi máu) và đột quỵ do xuất huyết (khối máu tụ). Hình ảnh MRI chi tiết giúp xác định chính xác vị trí và mức độ lan rộng của tổn thương.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): CT scan cũng có thể được sử dụng, đặc biệt hiệu quả trong việc phát hiện nhanh chóng các trường hợp xuất huyết não. Tuy nhiên, nó có thể kém nhạy hơn MRI trong việc phát hiện các cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ trong giai đoạn đầu.
Cả hai thủ thuật này đều yêu cầu chó phải được gây mê toàn thân để đảm bảo chúng nằm yên trong suốt quá trình chụp.
Phải làm gì khi nghi ngờ chó của bạn bị đột quỵ?
Phản ứng của bạn trong những khoảnh khắc đầu tiên khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Giữ bình tĩnh và hành động nhanh chóng, dứt khoát là điều quan trọng nhất.
Các bước sơ cứu khẩn cấp tại nhà
Mục tiêu chính của sơ cứu tại nhà là đảm bảo an toàn cho chó và chuẩn bị cho việc di chuyển đến bệnh viện thú y.
- Giữ bình tĩnh: Sự hoảng loạn của bạn có thể làm chó thêm căng thẳng. Hãy hít thở sâu và tập trung vào những việc cần làm.
- Đảm bảo an toàn: Dọn dẹp không gian xung quanh chó để tránh chúng tự làm mình bị thương do loạng choạng hoặc co giật. Đặt đệm hoặc chăn mềm xung quanh chúng.
- Không cho ăn hoặc uống: Chó có thể bị khó nuốt và có nguy cơ bị sặc, dẫn đến viêm phổi hít. Tuyệt đối không cố gắng cho chúng ăn hay uống bất cứ thứ gì.
- Ghi lại thông tin: Nếu có thể, hãy quay một đoạn video ngắn về các triệu chứng của chó bằng điện thoại. Điều này sẽ rất hữu ích cho bác sĩ thú y trong quá trình chẩn đoán. Ghi lại thời điểm các triệu chứng bắt đầu.
- Vận chuyển cẩn thận: Sử dụng một tấm chăn hoặc một tấm ván cứng để làm cáng, nhẹ nhàng di chuyển chó lên xe. Giữ cho đầu của chúng được nâng cao một chút so với cơ thể để giúp giảm áp lực nội sọ.
Tầm quan trọng của việc đưa đến bác sĩ thú y ngay lập tức
Đột quỵ là một tình trạng y tế khẩn cấp. Thời gian là yếu tố quyết định. Càng được điều trị sớm, tổn thương não càng có thể được hạn chế và cơ hội phục hồi càng cao. Đừng bao giờ trì hoãn hoặc áp dụng phương pháp “chờ xem”. Hãy gọi điện cho phòng khám thú y hoặc bệnh viện thú y cấp cứu gần nhất để thông báo rằng bạn đang trên đường đến. Điều này cho phép họ có sự chuẩn bị tốt nhất để tiếp nhận ca bệnh của bạn.
Điều trị và phục hồi chức năng cho chó sau đột quỵ
Quá trình điều trị và phục hồi sau đột quỵ là một chặng đường dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và chăm sóc tận tình từ cả đội ngũ y tế và người chủ. Mục tiêu chính là ổn định tình trạng của chó, điều trị nguyên nhân gốc rễ và hỗ trợ cơ thể tự chữa lành.
Chăm sóc hỗ trợ tại bệnh viện thú y
Trong giai đoạn cấp tính, chó sẽ cần được nhập viện để theo dõi và điều trị tích cực. Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ bao gồm:
- Liệu pháp oxy: Cung cấp oxy để đảm bảo não và các cơ quan khác nhận đủ lượng oxy cần thiết.
- Truyền dịch tĩnh mạch: Để duy trì hydrat hóa, cân bằng điện giải và cung cấp đường cho cơ thể.
- Thuốc: Tùy thuộc vào nguyên nhân và triệu chứng, bác sĩ có thể sử dụng các loại thuốc để kiểm soát co giật, giảm buồn nôn, và điều trị các bệnh lý nền (như thuốc huyết áp, thuốc kháng sinh).
- Kiểm soát áp lực nội sọ: Trong trường hợp đột quỵ do xuất huyết hoặc có phù não nghiêm trọng, các loại thuốc đặc trị có thể được sử dụng để giảm áp lực bên trong hộp sọ.
Vật lý trị liệu và phục hồi tại nhà
Sau khi tình trạng đã ổn định, quá trình phục hồi chức năng bắt đầu. Não bộ có một khả năng tuyệt vời gọi là “khả năng tự điều chỉnh” (neuroplasticity), cho phép các vùng não khỏe mạnh học cách đảm nhận chức năng của những vùng bị tổn thương. Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình này.
Các bài tập có thể bao gồm:
- Bài tập vận động thụ động: Nhẹ nhàng gập duỗi các khớp của chó để duy trì sự linh hoạt và ngăn ngừa teo cơ.
- Bài tập thăng bằng: Sử dụng các dụng cụ như bóng tập hoặc ván thăng bằng để giúp chó lấy lại khả năng giữ thăng bằng.
- Thủy trị liệu: Đi bộ dưới nước giúp giảm trọng lượng cơ thể lên các khớp, cho phép chó vận động dễ dàng hơn và xây dựng lại sức mạnh cơ bắp.
- Massage: Giúp tăng cường lưu thông máu và giảm căng cơ.
Tiên lượng và khả năng phục hồi
Tiên lượng cho chó sau đột quỵ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ nghiêm trọng của tổn thương não ban đầu, nguyên nhân gây đột quỵ, và tốc độ can thiệp y tế. Tuy nhiên, một điều đáng ngạc nhiên là chó thường có khả năng phục hồi sau đột quỵ tốt hơn con người.
Nhiều chú chó có thể phục hồi đáng kể trong vài tuần đến vài tháng. Một số có thể hồi phục hoàn toàn, trong khi những con khác có thể còn lại một vài di chứng nhẹ, chẳng hạn như dáng đi hơi loạng choạng hoặc đầu hơi nghiêng. Điều quan trọng là sự chăm sóc kiên trì và tình yêu thương của người chủ trong suốt quá trình này.
Phòng ngừa đột quỵ ở chó: Có thể hay không?
Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn mọi trường hợp đột quỵ, đặc biệt là các trường hợp vô căn, nhưng có nhiều biện pháp mà người chủ có thể thực hiện để giảm thiểu các yếu tố nguy cơ đã biết. Việc phòng ngừa tập trung chủ yếu vào việc duy trì một lối sống lành mạnh và quản lý tốt các bệnh lý nền.
Quản lý các bệnh lý nền
Vì phần lớn các ca đột quỵ là thứ phát từ các bệnh khác, việc phát hiện và điều trị sớm các bệnh này là chiến lược phòng ngừa hiệu quả nhất.
- Nếu chó của bạn được chẩn đoán mắc bệnh tim, huyết áp cao, bệnh thận, hoặc các rối loạn nội tiết, hãy tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ thú y.
- Việc sử dụng thuốc đều đặn và tái khám đúng lịch là rất quan trọng để kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.
Chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý
Một lối sống lành mạnh là nền tảng cho sức khỏe tim mạch và tổng thể.
- Dinh dưỡng cân bằng: Cung cấp cho chó một chế độ ăn chất lượng cao, phù hợp với độ tuổi, giống loài và mức độ hoạt động. Tránh cho ăn quá nhiều dẫn đến béo phì, một yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh tật.
- Vận động thường xuyên: Tập thể dục đều đặn giúp duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường sức khỏe tim mạch và cải thiện lưu thông máu.
Tầm quan trọng của việc khám sức khỏe định kỳ
Đưa chó đi khám sức khỏe định kỳ, ít nhất mỗi năm một lần (hoặc thường xuyên hơn đối với chó già), là cách tốt nhất để phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn trước khi chúng trở nên nghiêm trọng. Các xét nghiệm máu định kỳ có thể phát hiện các dấu hiệu sớm của bệnh thận, bệnh gan hoặc các rối loạn nội tiết, cho phép can thiệp kịp thời.
Tóm lại, câu trả lời cho câu hỏi chó có bị đột quỵ không là một lời khẳng định chắc chắn. Đây là một tình trạng y tế nghiêm trọng đòi hỏi sự nhận biết nhanh chóng và can thiệp khẩn cấp. Bằng cách trang bị kiến thức về các dấu hiệu, nguyên nhân và các biện pháp phòng ngừa, những người chủ nuôi có trách nhiệm có thể mang lại cho người bạn đồng hành của mình cơ hội tốt nhất để có một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc. Việc tìm hiểu kiến thức về sức khỏe động vật, như những thông tin được chia sẻ tại Hanoi Zoo, là một phần quan trọng của hành trình chăm sóc thú cưng đầy yêu thương.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 17, 2025 by Thanh Thảo
