Chó Bị Vàng Da Là Bệnh Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng & Cách Điều Trị Hiệu Quả

Khi nhận thấy chú chó của mình có dấu hiệu vàng da, đây là một triệu chứng cảnh báo nghiêm trọng về sức khỏe. Tình trạng chó bị vàng da là bệnh gì? Nguyên nhân phổ biến nhất là do sự tích tụ quá mức của bilirubin – một sắc tố màu vàng cam được tạo ra khi hồng cầu bị phá hủy. Bilirubin thường được gan xử lý và đào thải qua đường mật. Khi quá trình này bị gián đoạn do bất kỳ lý do gì, bilirubin sẽ tích tụ trong máu, gây ra hiện tượng vàng da, vàng mắt và niêm mạc. Việc nhận biết sớm các nguyên nhân, triệu chứng và có phương pháp điều trị kịp thời là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho thú cưng.

Tổng Quan Về Vàng Da (Icterus/Jaundice) Ở Chó

Vàng da, hay còn được gọi là icterus hoặc jaundice, không phải là một căn bệnh riêng biệt mà là một triệu chứng lâm sàng rõ ràng. Nó cho thấy có sự rối loạn nghiêm trọng trong cơ thể chó, đặc biệt liên quan đến quá trình chuyển hóa hồng cầu và chức năng gan mật. Triệu chứng này xuất hiện khi nồng độ bilirubin trong huyết thanh tăng cao vượt ngưỡng bình thường.

Cơ Chế Sinh Học Của Vàng Da

Để hiểu rõ bệnh lý, chúng ta cần nắm vững chu trình chuyển hóa bilirubin trong cơ thể chó, một quá trình sinh học phức tạp nhưng có hệ thống.

1. Nguồn gốc của Bilirubin: Khi các tế bào hồng cầu già cỗi hoặc bị tổn thương chết đi, hemoglobin bên trong chúng sẽ bị giải phóng. Hemoglobin sau đó được các đại thực bào trong hệ lưới nội mô (chủ yếu ở lách, gan và tủy xương) chuyển hóa thành bilirubin gián tiếp (unconjugated bilirubin). Bilirubin gián tiếp không hòa tan trong nước và phải liên kết với albumin trong huyết tương để được vận chuyển đến gan.

2. Xử lý tại Gan: Khi đến gan, bilirubin gián tiếp sẽ được các tế bào gan (hepatocyte) hấp thu. Tại đây, nó được liên hợp với axit glucuronic nhờ enzym UDP-glucuronosyltransferase, tạo thành bilirubin trực tiếp (conjugated bilirubin). Bilirubin trực tiếp này hòa tan trong nước, cho phép gan bài tiết nó vào dịch mật.

3. Bài tiết và đào thải: Từ gan, bilirubin trực tiếp được đưa vào đường mật, sau đó đổ xuống tá tràng. Trong ruột, dưới tác dụng của vi khuẩn, nó được chuyển hóa thành urobilinogen. Phần lớn urobilinogen được đào thải qua phân, tạo nên màu vàng đặc trưng. Một phần nhỏ được hấp thu lại, theo máu đến thận và được thải ra ngoài qua nước tiểu.

Khi bất kỳ khâu nào trong chu trình này bị gián đoạn, bilirubin sẽ không được xử lý và đào thải hiệu quả, dẫn đến tích tụ trong máu. Khi nồng độ bilirubin vượt quá 2-3 mg/dL, nó sẽ khuếch tán vào các mô, đặc biệt là ở những nơi có nhiều elastin như da, niêm mạc và củng mạc mắt, gây ra màu vàng đặc trưng.

Phân Loại Vàng Da

Dựa trên vị trí xảy ra sự gián đoạn trong chu trình chuyển hóa bilirubin, vàng da ở chó được chia thành ba loại chính. Việc phân biệt loại vàng da giúp bác sĩ thú y định hướng tìm kiếm nguyên nhân gốc rễ một cách chính xác và nhanh chóng.

1. Vàng Da Trước Gan (Pre-hepatic Jaundice)

Vàng da trước gan xảy ra khi có quá nhiều bilirubin gián tiếp được tạo ra từ quá trình phá hủy hồng cầu (tan máu), vượt quá khả năng xử lý của gan. Gan hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng nó không thể “đào tạo” kịp lượng lớn chất thải màu vàng này.

2. Vàng Da Tại Gan (Hepatic Jaundice)

Vàng da tại gan xảy ra khi chính bản thân gan bị tổn thương hoặc rối loạn chức năng. Các tế bào gan không thể hấp thu, liên hợp hoặc bài tiết bilirubin một cách hiệu quả, dù lượng bilirubin được đưa đến gan là bình thường.

3. Vàng Da Sau Gan (Post-hepatic Jaundice)

Vàng da sau gan, còn được gọi là vàng da do tắc nghẽn đường mật, xảy ra khi gan đã xử lý xong bilirubin (đã biến nó thành dạng trực tiếp), nhưng quá trình bài tiết bilirubin trực tiếp này ra khỏi gan bị cản trở do tắc nghẽn trong đường mật.

Nguyên Nhân Gây Vàng Da Ở Chó: Phân Tích Chi Tiết

Việc xác định chính xác nguyên nhân gây vàng da là bước then chốt để điều trị hiệu quả. Mỗi loại vàng da tương ứng với một nhóm các nguyên nhân đặc trưng.

Nguyên Nhân Gây Vàng Da Trước Gan

Nguyên nhân chính của loại vàng da này là tan máu – sự phá hủy quá mức các tế bào hồng cầu trong hệ tuần hoàn.

• Thiếu máu tan máu tự miễn (IMHA): Đây là nguyên nhân hàng đầu gây vàng da trước gan ở chó. Trong bệnh này, hệ miễn dịch của chó bị rối loạn và tấn công, phá hủy chính các hồng cầu của nó. Các giống chó dễ mắc phải bao gồm Cocker Spaniel, Poodle, Irish Setter và các giống chó trung bình đến lớn. Các yếu tố khởi phát có thể là nhiễm trùng, u ác tính, thuốc, hoặc đôi khi là do di truyền.

• Nhiễm ký sinh trùng máu: Các ký sinh trùng như Babesia canis (gây bệnh babesiosis), Ehrlichia canis (gây bệnh ehrlichiosis) và Anaplasma xâm nhập vào hồng cầu, phá hủy chúng từ bên trong. Những ký sinh trùng này thường được truyền qua ve. Bệnh đặc biệt phổ biến ở những vùng có ve phát triển mạnh.

• Ngộ độc chất gây tan máu: Chó có thể vô tình ăn phải một số chất độc hại gây tan máu. Các chất phổ biến bao gồm:

  • Hành, tỏi, hẹ: Chứa thiosulphate, gây tổn thương màng hồng cầu.
  • Kẽm: Có trong tiền xu, khóa kéo, một số loại thuốc. Ngộ độc kẽm gây tan máu cấp tính.
  • Nấm mốc Aflatoxin: Thường có trong ngũ cốc mốc, thức ăn để lâu ngày.
  • Nọc một số loài rắn: Có thể gây tan máu và tổn thương gan.

• Phản ứng truyền máu không tương thích: Nếu chó nhận máu từ một người hiến không phù hợp về nhóm máu, hệ miễn dịch của chó sẽ tấn công và làm tan vỡ các hồng cầu được truyền vào.

• Rối loạn di truyền: Một số bệnh lý về hồng cầu do di truyền như thiếu men G6PD (hiếm gặp ở chó) hoặc các bất thường về màng hồng cầu có thể dẫn đến tan máu mạn tính.

Nguyên Nhân Gây Vàng Da Tại Gan

Loại vàng da này xuất hiện khi gan bị tổn thương trực tiếp, làm suy giảm chức năng xử lý bilirubin.

• Viêm gan (Hepatitis):

  • Viêm gan truyền nhiễm: Do virus Adenovirus týp 1, gây ra bệnh viêm gan truyền nhiễm ở chó (Canine Infectious Hepatitis). Bệnh lây lan qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chó bệnh. Trước đây rất phổ biến, nhưng hiện nay đã được kiểm soát tốt nhờ vaccine.
  • Viêm gan do vi khuẩn: Các vi khuẩn như Leptospira (gây bệnh Leptospirosis) là một nguyên nhân hàng đầu. Leptospirosis là bệnh zoonosis (lây sang người), lây truyền qua nước tiểu của vật chủ nhiễm bệnh (thường là chuột) và xâm nhập vào cơ thể vật chủ mới qua da hoặc niêm mạc trầy xước. Bệnh gây tổn thương gan và thận nghiêm trọng.
  • Viêm gan do nấm: Các nấm như Histoplasma, Blastomyces, Coccidioides có thể gây viêm gan mạn tính, đặc biệt ở những vùng có nấm lưu hành.
  • Viêm gan do độc tố: Ngộ độc các chất như Aflatoxin, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ.
  • Viêm gan tự miễn: Hệ miễn dịch tấn công các tế bào gan.

• Xơ gan (Cirrhosis): Là giai đoạn cuối của nhiều bệnh gan mạn tính. Mô gan khỏe mạnh bị thay thế bởi mô sẹo xơ hóa, khiến gan mất dần chức năng. Các nguyên nhân dẫn đến xơ gan bao gồm viêm gan mạn tính, nhiễm độc gan kéo dài, hoặc bệnh dự trữ đồng.

• Khối u gan: Các khối u gan, dù là lành tính (u tuyến) hay ác tính (ung thư biểu mô tế bào gan – hepatocellular carcinoma, ung thư di căn), đều có thể phá hủy mô gan, làm suy giảm chức năng.

• Bệnh dự trữ đồng: Một số giống chó, đặc biệt là Bedlington Terrier, Labrador Retriever và West Highland White Terrier, có khuynh hướng di truyền tích lũy đồng trong gan. Lượng đồng dư thừa gây tổn thương gan và có thể dẫn đến viêm gan cấp, mạn tính hoặc xơ gan.

• Bệnh gan ứ mật (Cholestatic Liver Disease): Dù không hoàn toàn tắc nghẽn đường mật, nhưng quá trình bài tiết mật từ gan bị chậm lại, khiến bilirubin ứ đọng trong gan và máu.

• Thuốc gây độc gan (Hepatotoxic Drugs): Một số loại thuốc nếu sử dụng sai liều, kéo dài hoặc ở những cá thể nhạy cảm có thể gây tổn thương gan. Ví dụ: acetaminophen (paracetamol – cực kỳ độc với chó), một số kháng sinh (tetracycline, erythromycin), thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc chống co giếu phenobarbital, thuốc điều trị động kinh primidone.

Nguyên Nhân Gây Vàng Da Sau Gan

Nguyên nhân chính là tắc nghẽn cơ học ở bất kỳ vị trí nào trong hệ thống đường mật, từ các ống mật nhỏ trong gan đến ống mật chủ đổ xuống tá tràng.

• Sỏi mật hoặc bùn mật: Sỏi hoặc các khối bùn đặc trong túi mật hoặc ống mật gây tắc nghẽn dòng chảy của dịch mật. Bệnh thường gặp ở các giống chó nhỏ như Shetland Sheepdog, Miniature Schnauzer, và Poodle.

• Viêm tụy cấp tính: Tụy viêm sưng to có thể chèn ép lên ống mật chủ (hai ống mật chủ và ống tụy thường đổ chung vào tá tràng tại cùng một vị trí), gây tắc nghẽn dòng mật.

• Khối u chèn ép hoặc xâm lấn đường mật: Các khối u ở tụy, tá tràng, hạch bạch huyết vùng hoặc chính trong gan có thể chèn ép hoặc xâm lấn vào đường mật, làm tắc nghẽn.

  

  Có thể bạn quan tâm: Bảng Phối Màu Chó Bull Pháp: Hiểu Rõ Về Các Màu Lông Phổ Biến

• Viêm đường mật và viêm tụy đồng thời (Cholangitis/Cholangiohepatitis và Pancreatitis): Tình trạng viêm nhiễm ở các ống mật trong và ngoài gan, thường đi kèm viêm tụy, gây phù nề và làm hẹp lòng ống mật.

• Chấn thương bụng: Tai nạn giao thông hoặc các chấn thương mạnh vùng bụng có thể gây rách, đứt hoặc dập túi mật, dẫn đến rò mật và ứ đọng bilirubin.

• Co thắt Oddi: Cơ vòng ở cuối ống mật chủ (cơ Oddi) co thắt bất thường làm cản trở dòng chảy của mật.

Nhận Biết Dấu Hiệu Vàng Da Ở Chó

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu vàng da và các triệu chứng đi kèm là chìa khóa để đưa ra chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Dấu Hiệu Đặc Trưng Về Màu Sắc

Đây là những dấu hiệu dễ quan sát nhất bằng mắt thường.

• Vàng mắt (củng mạc): Lòng trắng của mắt chuyển sang màu vàng hoặc vàng cam. Đây là dấu hiệu đặc hiệu và dễ nhận biết nhất, vì lớp củng mạc mỏng và ít sắc tố nền.
• Vàng niêm mạc: Các niêm mạc trong cơ thể như lợi, nướu răng, niêm mạc miệng, niêm mạc trong của tai chuyển từ màu hồng sang màu vàng.
• Vàng da: Xuất hiện ở các vùng da ít lông, da mỏng như vùng bụng, bẹn, nách, vùng da quanh mí mắt. Ở chó lông trắng hoặc lông nhạt màu, dấu hiệu này dễ thấy hơn.
• Nước tiểu sẫm màu: Nước tiểu có màu vàng đậm, nâu sẫm như nước trà hoặc nước tương. Điều này xảy ra do thận bài tiết lượng bilirubin dư thừa qua nước tiểu.
• Phân nhạt màu: Phân có thể trở nên nhạt màu, xám hoặc trắng do thiếu bilirubin được đưa xuống ruột. Trong một số trường hợp, đặc biệt khi có xuất huyết đường tiêu hóa, phân có thể có màu đen như bã cà phê (melena).

Dấu Hiệu Toàn Thân Và Thay Đổi Hành Vi

Các dấu hiệu này phản ánh tình trạng bệnh lý nghiêm trọng và sức khỏe suy giảm của chó.

• Mệt mỏi, uể oải, lười vận động: Chó trở nên rũ rượi, nằm nhiều, không muốn chơi đùa hoặc đi dạo. Đây là biểu hiện của suy nhược cơ thể và thiếu máu.
• Chán ăn, bỏ ăn: Mất khẩu vị là một dấu hiệu phổ biến khi gan bị tổn thương hoặc khi có tắc nghẽn đường mật. Nếu kéo dài sẽ dẫn đến sụt cân nhanh chóng.
• Nôn mửa và tiêu chảy: Các triệu chứng tiêu hóa thường gặp. Nôn có thể ra dịch trong, dịch vàng (dịch mật) hoặc có lẫn máu. Tiêu chảy có thể do rối loạn tiêu hóa do mật không xuống ruột hoặc do viêm nhiễm.
• Đau bụng: Chó có thể biểu hiện đau bụng bằng cách ưỡn người, nằm co, không cho chạm vào bụng, hoặc rên rỉ. Bụng có thể chướng nhẹ.
• Sốt: Nếu vàng da do nhiễm trùng (như Leptospirosis, viêm gan do vi khuẩn), chó có thể bị sốt cao.
• Khát nước và đi tiểu nhiều: Có thể là dấu hiệu của suy thận thứ phát sau tổn thương gan, hoặc do mất nước.
• Rối loạn thần kinh (Bệnh não gan): Đây là một biến chứng nguy hiểm và đe dọa tính mạng, xảy ra khi gan suy nặng không thể khử độc amoniac. Các biểu hiện bao gồm: mất định hướng, đi loạng choạng, đi vòng tròn, thay đổi tính cách (hiền thành dữ hoặc ngược lại), co giật, hôn mê. Khi thấy các dấu hiệu này, cần cấp cứu ngay lập tức.
• Xanh xao: Trong các trường hợp tan máu nặng, dù da và niêm mạc có thể vàng, nhưng do thiếu hồng cầu nghiêm trọng, chó vẫn có thể có vẻ ngoài xanh xao.

Chẩn Đoán Chính Xác Vàng Da Ở Chó

Chẩn đoán vàng da ở chó đòi hỏi một quy trình toàn diện, kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu để xác định loại vàng da và nguyên nhân gốc rễ.

Thăm Khám Lâm Sàng

Bác sĩ thú y sẽ bắt đầu bằng việc khai thác bệnh sử chi tiết từ chủ nuôi và tiến hành thăm khám tổng quát.

• Khai thác bệnh sử: Bác sĩ sẽ hỏi về thời gian xuất hiện triệu chứng, các dấu hiệu thay đổi hành vi, chế độ ăn uống, thói quen đi vệ sinh, lịch tiêm phòng, lịch tẩy giun, việc chó có tiếp xúc với vật chủ trung gian (ve, bọ chét) hay các động vật khác, có từng dùng thuốc gì không, có tiền sử bệnh gan hoặc chấn thương nào không.
• Thăm khám tổng quát: Bác sĩ sẽ kiểm tra dấu hiệu sinh tồn (nhiệt độ, nhịp tim, nhịp thở), đánh giá mức độ tỉnh táo và mức độ mất nước (bằng cách kiểm tra độ chùng da). Đặc biệt, bác sĩ sẽ quan sát kỹ màu sắc niêm mạc, mắt và các vùng da hở để khẳng định vàng da.
• Khám bụng: Dùng tay sờ nắn nhẹ nhàng vùng bụng để đánh giá kích thước gan (gan có thể to ra trong viêm gan hoặc tắc nghẽn), có đau bụng không, có sờ thấy khối u hay bất thường nào không, có cổ trướng (dịch trong ổ bụng) không.

Các Xét Nghiệm Cận Lâm Sàng

Đây là phần quan trọng nhất để đưa ra chẩn đoán chính xác.

• Xét nghiệm máu toàn phần (CBC – Complete Blood Count):

  • Đánh giá số lượng hồng cầu, hematocrit, hemoglobin để xác định có thiếu máu hay không. Thiếu máu là đặc trưng của vàng da trước gan (tan máu).
  • Đánh giá số lượng và hình thái bạch cầu để phát hiện dấu hiệu nhiễm trùng, viêm hoặc phản ứng miễn dịch.
  • Đánh giá số lượng tiểu cầu, có thể giảm trong các bệnh lý gan nặng hoặc rối loạn đông máu.

• Xét nghiệm hóa sinh máu (Serum Biochemistry Profile):

  • Bilirubin toàn phần, bilirubin trực tiếp và gián tiếp: Đo lường nồng độ các dạng bilirubin. Tỷ lệ giữa bilirubin trực tiếp và gián tiếp giúp phân biệt loại vàng da.
  • Các men gan:
    • ALT (Alanine Aminotransferase): Tăng cao cho thấy tổn thương tế bào gan.
    • AST (Aspartate Aminotransferase): Tăng cao trong tổn thương gan, nhưng cũng có thể tăng trong tổn thương cơ.
    • ALP (Alkaline Phosphatase): Tăng cao đặc biệt trong các bệnh lý tắc nghẽn đường mật (cholangiohepatitis), cũng có thể tăng trong viêm gan, một số khối u gan hoặc khi dùng một số loại thuốc.
    • GGT (Gamma-Glutamyltransferase): Tăng cao trong các bệnh lý đường mật và là một dấu ấn của tổn thương ống mật.
  • Các chỉ số khác: Albumin (tổng hợp tại gan), globulin, glucose, urea, creatinine (đánh giá chức năng thận), amylase, lipase (đánh giá tụy).

• Xét nghiệm nước tiểu (Urinalysis):

  • Phát hiện bilirubin trong nước tiểu (bilirubinuria), đây là một dấu hiệu của vàng da.
  • Phát hiện urobilinogen, giúp phân biệt các loại vàng da.
  • Đánh giá chức năng thận và phát hiện nhiễm trùng đường tiết niệu.

• Chẩn đoán hình ảnh:

  • Siêu âm bụng: Là công cụ không thể thiếu. Siêu âm giúp đánh giá kích thước, hình dạng, cấu trúc gan; đánh giá túi mật, thành túi mật, có sỏi hay bùn mật không; đánh giá đường mật có giãn hay không; đánh giá tụy có viêm hay không; tìm kiếm các khối u; phát hiện dịch trong ổ bụng.
  • Chụp X-quang bụng: Ít có giá trị hơn siêu âm trong đánh giá gan mật, nhưng có thể giúp phát hiện dị vật, các khối u to, hoặc dấu hiệu cổ trướng.

• Các xét nghiệm chuyên sâu khác (khi cần thiết):

  • Chụp mật bằng CT hoặc MRI: Ít khi dùng, chỉ trong các trường hợp phức tạp cần hình ảnh chi tiết.
  • Sinh thiết gan: Lấy một mẫu mô gan nhỏ để làm xét nghiệm mô bệnh học. Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán chính xác các bệnh lý gan như viêm gan mạn tính, xơ gan, bệnh dự trữ đồng, và một số khối u. Có thể làm qua da dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc trong lúc phẫu thuật.
  • Xét nghiệm huyết thanh học hoặc PCR: Để phát hiện các tác nhân gây bệnh cụ thể như Leptospira, Babesia, Ehrlichia, Anaplasma, hoặc các virus.

Quy trình chẩn đoán này giúp bác sĩ xác định được chó bị vàng da là bệnh gì, từ đó đưa ra phương pháp điều trị chính xác và hiệu quả nhất.

Phương Pháp Điều Trị Vàng Da Ở Chó

Điều trị vàng da ở chó hoàn toàn phụ thuộc vào nguyên nhân gốc rễ đã được xác định. Mục tiêu là điều trị nguyên nhân, hỗ trợ chức năng gan, và điều trị các biến chứng.

Điều Trị Đặc Hiệu Theo Nguyên Nhân

1. Điều Trị Vàng Da Trước Gan

• Thiếu máu tan máu tự miễn (IMHA):

  • Ức chế miễn dịch: Sử dụng corticosteroid liều cao (prednisone, dexamethasone) để ức chế hệ miễn dịch tấn công hồng cầu. Trong các ca nặng, có thể kết hợp thêm các thuốc ức chế miễn dịch khác như azathioprine hoặc cyclosporine.
  • Truyền máu: Nếu thiếu máu quá nặng, nguy hiểm đến tính mạng, cần truyền máu toàn phần hoặc hồng cầu lắng để cứu sống.
  • Heparin hoặc Aspirin liều thấp: Có thể được dùng để phòng ngừa huyết khối, một biến chứng nguy hiểm của IMHA.
  • Điều trị hỗ trợ: Truyền dịch, bảo vệ niêm mạc dạ dày, theo dõi sát.

• Nhiễm ký sinh trùng máu:

  

  Có thể bạn quan tâm: Thức Ăn Cho Chó Tại Đà Nẵng: Hướng Dẫn Chi Tiết, Chuyên Gia Khuyên Dùng

  • Babesiosis: Điều trị bằng imidocarb dipropionate (tiêm bắp). Phòng bệnh bằng cách kiểm soát ve.
  • Ehrlichiosis/Anaplasmosis: Điều trị bằng doxycycline (uống) trong thời gian dài (ít nhất 28 ngày).
  • Hỗ trợ: Truyền dịch, điều trị triệu chứng.

• Ngộ độc chất gây tan máu:

  • Loại bỏ chất độc: Nếu mới ăn phải, có thể gây nôn, rửa dạ dày, dùng than hoạt tính để hấp phụ chất độc.
  • Chống độc đặc hiệu: Nếu có (ví dụ: EDTA để giải độc chì, kẽm).
  • Điều trị hỗ trợ: Truyền dịch để tăng cường đào thải, lợi tiểu, truyền máu nếu tan máu nặng, dùng chất chống oxy hóa (như N-acetylcysteine).

2. Điều Trị Vàng Da Tại Gan

• Viêm gan do Leptospira:

  • Chống khuẩn: Dùng kháng sinh đặc hiệu như penicillin, amoxicillin, hoặc doxycycline để diệt vi khuẩn.
  • Hỗ trợ gan: Dùng các thuốc bảo vệ gan, chống oxy hóa như S-adenosylmethionine (SAMe), Silymarin (chiết xuất cây kế sữa).
  • Hỗ trợ điều trị: Truyền dịch tích cực để bảo vệ thận, điều trị các biến chứng.

• Viêm gan virus (Canine Infectious Hepatitis):

  • Điều trị triệu chứng và hỗ trợ: Không có thuốc kháng virus đặc hiệu. Điều trị chủ yếu là truyền dịch, chống nôn, chống co giật nếu có, dùng thuốc bảo vệ gan, và dùng kháng sinh phòng bội nhiễm.
  • Vaccine: Phòng bệnh hiệu quả bằng vaccine sống giảm độc lực.

• Xơ gan và viêm gan mạn tính:

  • Chế độ ăn đặc biệt: Ăn nhạt nếu có cổ trướng, hạn chế protein nếu có nguy cơ bệnh não gan, ăn thức ăn dễ tiêu hóa.
  • Thuốc bảo vệ gan: SAMe, Silymarin, Vitamin E, Ursodeoxycholic acid (UDCA) giúp tăng dòng chảy của mật.
  • Lợi tiểu: Nếu có cổ trướng.
  • Lactulose và kháng sinh đường ruột: Nếu có bệnh não gan, để giảm amoniac.
  • Truyền huyết tương: Nếu có rối loạn đông máu.

• Bệnh dự trữ đồng:

  • Kiêng đồng: Dùng thức ăn ít đồng.
  • Tăng thải đồng: Dùng D-penicillamine (làm tăng thải đồng qua nước tiểu) hoặc zinc acetate (ức chế hấp thu đồng ở ruột).
  • Thuốc bảo vệ gan: SAMe, Silymarin.

• Khối u gan:

  • Phẫu thuật cắt bỏ: Nếu khối u khu trú và chưa di căn.
  • Hóa trị: Trong một số trường hợp.
  • Điều trị hỗ trợ triệu chứng.

3. Điều Trị Vàng Da Sau Gan

• Tắc nghẽn đường mật do sỏi/bùn mật:

  • Phẫu thuật: Cắt túi mật (cholecystectomy) hoặc lấy sỏi đường mật là phương pháp điều trị triệt để.
  • Nội soi逆行 (ERCP): Ít khi thực hiện ở chó, nhưng có thể dùng để lấy sỏi ống mật chủ nếu có điều kiện.
  • Thuốc lợi mật: UDCA có thể giúp làm tan bùn mật hoặc sỏi cholesterol nhỏ, nhưng hiệu quả hạn chế.

• Viêm tụy cấp gây chèn ép:

  • Điều trị viêm tụy: Truyền dịch tích cực, chống nôn, giảm đau, nhịn ăn để “để tụy nghỉ ngơi”, dùng kháng sinh nếu có bội nhiễm.
  • Phẫu thuật: Nếu viêm tụy hoại tử nặng, có biến chứng.

• Khối u chèn ép:

  • Phẫu thuật: Nếu có thể cắt bỏ khối u gây chèn ép.
  • Hóa trị/xạ trị: Tùy loại khối u.
  • Nong bóng hoặc đặt stent đường mật: Hiếm khi làm ở chó.

Điều Trị Hỗ Trợ Chung

Bất kể nguyên nhân nào gây vàng da, điều trị hỗ trợ đều rất quan trọng để giúp chó vượt qua cơn nguy kịch.

Có thể bạn quan tâm: 15 Cách Xử Lý Khi Chó Có Hành Vi Giao Phối Với Chủ Nhân

• Truyền dịch: Là biện pháp cơ bản và quan trọng nhất. Giúp bù nước, điện giải, duy trì huyết áp, hỗ trợ chức năng thận, và giúp gan thải độc tốt hơn.
• Chống nôn: Dùng maropitant, ondansetron, hoặc metoclopramide.
• Bảo vệ niêm mạc dạ dày: Dùng omeprazole hoặc famotidine để phòng loét dạ dày, đặc biệt khi dùng corticosteroid liều cao.
• Dinh dưỡng: Cung cấp đủ calo và chất dinh dưỡng. Nếu chó không tự ăn, cần đặt ống thông dạ dày để nuôi ăn. Có thể dùng thức ăn công thức đặc biệt cho bệnh gan.
• Chống co giật: Nếu có bệnh não gan, dùng diazepam hoặc midazolam.
• Theo dõi sát: Theo dõi các dấu hiệu sinh tồn, màu sắc niêm mạc, lượng nước tiểu, các xét nghiệm máu định kỳ để điều chỉnh điều trị kịp thời.

Phòng Ngừa Vàng Da Ở Chó

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:

• Tiêm phòng đầy đủ: Vaccine phòng Leptospirosis và viêm gan truyền nhiễm là rất quan trọng. Hanoi Zoo khuyến cáo tiêm phòng định kỳ hàng năm để bảo vệ thú cưng khỏi các bệnh nguy hiểm này.
• Kiểm soát ve, bọ chét: Sử dụng các sản phẩm phòng ve, bọ chét hiệu quả (dạng nhỏ gáy, vòng cổ, thuốc uống) để ngăn ngừa các bệnh ký sinh trùng máu.
• Chế độ ăn uống an toàn: Không cho chó ăn thức ăn thừa của người, đặc biệt là các thực phẩm có thể gây ngộ độc như gan quá nhiều, nấm mốc. Tránh để chó tiếp xúc với hành, tỏi, hẹ. Cung cấp thức ăn chất lượng cao, phù hợp với lứa tuổi và giống.
• Vệ sinh môi trường sống: Giữ chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát, thường xuyên dọn dẹp phân, nước tiểu. Diệt chuột vì chúng là vật chủ mang mầm bệnh Leptospira.
• Khám sức khỏe định kỳ: Nên đưa chó đi khám sức khỏe và xét nghiệm máu định kỳ (ít nhất 1-2 lần/năm), đặc biệt là chó già hoặc có tiền sử bệnh gan. Việc phát hiện sớm các bất thường sẽ giúp điều trị kịp thời, tránh tiến triển thành vàng da.
• Cẩn trọng khi dùng thuốc: Không tự ý dùng thuốc cho chó, đặc biệt là các thuốc có thể gây độc gan. Luôn hỏi ý kiến bác sĩ thú y trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào.

Chăm Sóc Chó Bị Vàng Da Tại Nhà

Sau khi được điều trị tại bệnh viện, việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò quyết định đến sự hồi phục hoàn toàn của chó.

• Tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị: Cho chó uống thuốc đúng liều, đúng giờ, đủ liệu trình. Không tự ý ngưng thuốc khi thấy chó có vẻ đỡ hơn. Việc ngưng thuốc corticosteroid cần được giảm liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Chế độ ăn uống:
  • Cho ăn thức ăn dễ tiêu, ít chất béo, giàu chất dinh dưỡng. Có thể dùng thức ăn công thức đặc hiệu cho bệnh gan nếu bác sĩ có kê đơn.
  • Chia nhỏ bữa ăn trong ngày để giảm gánh nặng cho gan.
  • Luôn đảm bảo có nước sạch để chó uống.
  • Tránh các thực phẩm gây hại cho gan như gan động vật (chứa nhiều đồng), mỡ động vật, thực phẩm chiên rán.
• Nghỉ ngơi và hạn chế vận động: Chó cần được nghỉ ngơi tuyệt đối trong thời gian đầu. Hạn chế chạy nhảy, vận động mạnh. Chỉ cho đi dạo nhẹ nhàng khi chó đã khỏe lại.
• Theo dõi sát các triệu chứng: Thường xuyên kiểm tra màu sắc mắt, niêm mạc, nước tiểu, phân. Theo dõi thói quen ăn uống, đi vệ sinh, mức độ tỉnh táo và hoạt động. Nếu thấy các dấu hiệu xấu đi (vàng da tăng, lừ đừ, không ăn, nôn nhiều, co giật…), cần đưa đến bác sĩ thú y ngay lập tức.
• Vệ sinh sạch sẽ: Giữ vệ sinh thân thể cho chó, đặc biệt là mắt và miệng. Dọn dẹp khu vực nằm nghỉ thường xuyên.
• Tái khám đúng hẹn: Đưa chó đi tái khám và làm các xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các biến chứng.

Vàng Da Ở Chó Có Lây Không?

Vàng da bản thân nó không lây. Đây là một triệu chứng, không phải một căn bệnh có khả năng truyền nhiễm. Tuy nhiên, các nguyên nhân gây ra vàng da thì có thể lây lan.

• Các bệnh lây nhiễm: Những nguyên nhân như Leptospirosis, viêm gan truyền nhiễm, Babesiosis do ve truyền bệnh đều có khả năng lây lan từ chó bệnh sang chó khỏe. Leptospirosis còn là bệnh zoonosis, có thể lây sang con người.
• Các nguyên nhân không lây: Như khối u gan, sỏi mật, bệnh dự trữ đồng, các phản ứng thuốc… thì hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm.

Do đó, khi trong nhà có một con chó bị vàng da do nguyên nhân lây nhiễm, cần cách ly chó bệnh, vệ sinh môi trường kỹ lưỡng, và đưa tất cả các chó khác đi kiểm tra, tiêm phòng đầy đủ.

Kết Luận

Vàng da ở chó là một triệu chứng nghiêm trọng, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, tìm ra nguyên nhân chính xác và điều trị tích cực là chìa khóa để cứu sống và giúp chó hồi phục. Ngoài ra, các biện pháp phòng ngừa như tiêm phòng, kiểm soát ký sinh trùng, chế độ ăn uống và vệ sinh hợp lý đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe gan mật cho thú cưng. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về vàng da, hãy đưa chó đến cơ sở thú y uy tín để được khám và điều trị kịp thời.

Có thể bạn quan tâm: Thuốc Mát Gan Cho Chó: Kiến Thức Cơ Bản Về Sức Khỏe Gan Dành Cho Thú Cưng

Cập Nhật Lúc Tháng 12 6, 2025 by Thanh Thảo