Vào một buổi tối mùa hè trên sông Basen, thành phố Miyoshi, tỉnh Hiroshima, một cảnh tượng huyền ảo đang diễn ra. Những ngọn đuốc bập bùng soi sáng mặt nước, tiếng chim cốc lặn xuống rồi ngoi lên, và bàn tay điêu luyện của người ngư dân điều khiển sợi dây thừng buộc quanh cổ chúng. Đó chính là chim cốc bắt cá – một phương pháp đánh bắt cá truyền thống cổ xưa nhất của Nhật Bản, mang tên Ukai, đang được tái hiện sống động trước mắt du khách.
Có thể bạn quan tâm: Chi Phí Nuôi Cá Rồng Gồm Những Gì? Bảng Giá Chi Tiết 2025
Nghệ thuật Ukai: Hành trình 1.300 năm của ngư dân Nhật Bản
Khái niệm và lịch sử hình thành
Chim cốc bắt cá, hay còn gọi là “Ukai” (鵜飼い), là phương pháp đánh bắt cá Ayu bằng chim cốc được xem là cách đánh bắt cá truyền thống cổ xưa nhất tại Nhật Bản với lịch sử lên đến 1.300 năm. Đây không chỉ đơn thuần là một kỹ thuật mưu sinh mà còn là một phần di sản văn hóa phi vật thể quý giá, phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Lý do chọn chim cốc cho nghề đánh bắt này
Chim cốc là loài chim biển có đặc điểm sinh học độc đáo khiến chúng trở thành “thợ săn” lý tưởng cho nghề đánh bắt này. Những chú chim này sở hữu chiếc cổ nhỏ và dài, cùng với khả năng lặn sâu đến 10m dưới nước. Điều đặc biệt quan trọng là sau khi bắt được con mồi, chim cốc không nuốt chửng ngay mà phải ném con cá lên mặt nước trước khi thưởng thức. Chính đặc điểm này đã được ngư dân khai thác triệt để để huấn luyện chúng trở thành “cộng sự” đắc lực.
Quy trình huấn luyện chim cốc
Việc huấn luyện chim cốc để thực hiện chim cốc bắt cá là một quá trình kỳ công và đòi hỏi nhiều kinh nghiệm:
- Chọn chim đầu đàn: Người ngư dân sẽ chọn ra một con chim cốc thông minh và khỏe mạnh để huấn luyện kỹ năng bắt cá trước tiên.
- Thành lập đội hình: Sau khi con chim đầu tiên thành thạo, người ta sẽ thành lập một đội gồm 10 con chim. Các con chim còn lại sẽ học theo kỹ năng và hành vi của con đầu đàn.
- Điều khiển bằng dây thừng: Người ngư dân sử dụng dây thừng buộc nhẹ vào cổ chim cốc, điều khiển cùng lúc cả đàn chim bằng những động tác phức tạp, sử dụng lực tay phù hợp để kiểm soát hành vi của chúng.
Quy trình đánh bắt cá bằng chim cốc: Một buổi biểu diễn nghệ thuật
Chuẩn bị dụng cụ
Có thể bạn quan tâm: Chim Cánh Cụt Ăn Cá: Khám Phá Sinh Trưởng, Hành Vi Và Mối Liên Hệ Thiên Nhiên
Trước khi ra khơi, ngư dân phải chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ cần thiết cho chim cốc bắt cá. Ngoài dây thừng buộc cổ chim, họ còn phải chuẩn bị thuyền, đuốc hoặc đèn để thu hút cá, và các công cụ hỗ trợ khác. Trang phục của ngư dân cũng rất đặc biệt: họ mặc đồ đen để tránh bụi lửa từ đuốc, đội mũ vải truyền thống, và quan trọng nhất là mặc một chiếc váy bằng rơm dài tới cổ chân để tránh bị ướt và giữ ấm cho cơ thể khi đứng trên thuyền suốt nhiều giờ đồng hồ.
Kỹ thuật đánh bắt
Buổi đánh bắt chim cốc bắt cá thường bắt đầu khi trời chập tối:
- Thu hút cá: Ngư dân dùng đuốc hoặc đèn sáng để thu hút lũ cá Ayu bơi về phía ánh sáng, biến khung cảnh dòng sông trở nên vô cùng huyền ảo.
- Thả chim săn mồi: Khi cá đã tụ tập, ngư dân thả đàn chim cốc xuống nước. Với bản năng săn mồi, những chú chim lập tức lao xuống và sử dụng kỹ năng đã được huấn luyện để bắt cá.
- Kiểm soát con mồi: Nhờ sợi dây thừng buộc quanh cổ, cá bị bắt sẽ kẹt lại ở cổ họng chứ không bị chim nuốt vào bụng.
- Lấy cá từ chim: Sau khi bắt được cá, ngư dân tháo sợi dây thừng và sử dụng kỹ thuật điêu luyện để buộc chim cốc nhả cá ra khỏi cổ họng. Đây là bước đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm cao độ.
Chim cốc bắt cá tại Nhật Bản: Những điểm đến nổi tiếng
Sông Basen, thành phố Miyoshi, tỉnh Hiroshima
Vào lúc 19h45 ngày 01/06 vừa qua, một chiếc thuyền du lịch chở các hành khách rời bờ và đi về hướng Nam, đưa họ đến chiêm ngưỡng cảnh chim cốc bắt cá truyền thống trên sông Basen, thành phố Miyoshi, tỉnh Hiroshima. Hoạt động trình diễn đánh bắt cá Ayu bằng chim cốc này sẽ diễn ra vào mỗi buổi tối từ ngày 01/06 đến ngày 10/09, thu hút hàng ngàn du khách đến trải nghiệm.
Đây là lần đầu tiên sau 3 năm, sự kiện có lịch sử gần 450 năm này được tổ chức theo đúng dự kiến tại thành phố Miyoshi. Trước đó, hoạt động đánh bắt cá bằng chim cốc tại Miyoshi đã bị hủy bỏ do đại dịch COVID-19 vào năm 2020 và dời lịch cũng như rút ngắn thời gian tổ chức vào năm 2021. Lần trở lại này không chỉ là sự kiện du lịch mà còn là niềm vui lớn của cộng đồng địa phương.
Những địa điểm khác trên khắp Nhật Bản
Ngoài Hiroshima, nghệ thuật chim cốc bắt cá còn diễn ra tại 12 thành phố khác của Nhật Bản, mỗi nơi lại có những nét đặc trưng riêng:
- Sông Kiso, thành phố Inuyama, tỉnh Aichi: Hoạt động đánh bắt cá bằng chim cốc diễn ra từ ngày 01/06 đến ngày 15/10, thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan.
- Sông Nagara, thành phố Seki, tỉnh Gifu: Đây là một trong những địa điểm nổi tiếng nhất với hoạt động đánh bắt cá cổ xưa này, diễn ra sớm hơn từ ngày 11/05 đến ngày 15/10. Tại thành phố Seki, hoạt động này được gọi bằng cái tên khác là “Oze Ukai” (小瀬鵜飼).
Giá trị văn hóa và du lịch của chim cốc bắt cá
Có thể bạn quan tâm: Chim Cánh Cụt Câu Cá: Bí Mật Săn Mồi Dưới Đáy Biển Lạnh Giá
Di sản văn hóa phi vật thể
Chim cốc bắt cá không chỉ là một nghề truyền thống mà còn được công nhận là tài sản văn hóa dân gian phi vật thể. Tại Miyoshi, nó đã được công nhận là tài sản văn hóa dân gian phi vật thể của tỉnh Hiroshima. Điều này cho thấy giá trị to lớn của nó trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và lịch sử lâu đời của người Nhật Bản.
Thu hút du lịch và giao lưu văn hóa
Có thể bạn quan tâm: Chim Bói Cá Trong Tiếng Anh: Tên Gọi, Đặc Điểm, Và Ý Nghĩa Trong Văn Hóa
Sự kiện chim cốc bắt cá tại Miyoshi hy vọng sẽ thu hút được 3.000 du khách đến trải nghiệm. Đối với du khách, đây là cơ hội quý giá để tận mắt chứng kiến một phương pháp đánh bắt cá cổ xưa, cảm nhận không khí huyền ảo của buổi tối trên sông, và hiểu thêm về văn hóa, con người Nhật Bản.
Nhiều du khách bày tỏ sự thích thú và ngạc nhiên khi lần đầu tiên được chứng kiến cảnh chim cốc bắt cá. Một học sinh cấp hai 15 tuổi chia sẻ: “Em rất ngạc nhiên khi thấy những chú chim cốc lặn xuống sông để bắt cá. Em muốn được xem lần nữa”. Những phản ứng tích cực như vậy chính là động lực để người dân địa phương gìn giữ và phát huy nghề truyền thống này.
Ý nghĩa tinh thần và xã hội
Theo lời của Susumu Masamori, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch và Phát triển thành phố Miyoshi: “Chúng tôi hy vọng sẽ không có bất kỳ sự cố nào xảy ra trong các chuyến tham quan, để du khách có thể cảm thấy thật sự hài lòng. Chúng tôi cũng hy vọng hoạt động đánh bắt cá bằng chim cốc tại Miyoshi có thể giúp họ gạt bỏ đi những căng thẳng trong cuộc sống”. Câu nói này cho thấy rằng, chim cốc bắt cá không chỉ đơn thuần là một buổi biểu diễn mà còn là liều thuốc tinh thần giúp con người xua tan mệt mỏi, tìm về với sự bình yên và gần gũi với thiên nhiên.
Những thách thức và nỗ lực bảo tồn
Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19
Đại dịch COVID-19 đã khiến hoạt động chim cốc bắt cá tại Miyoshi bị gián đoạn nghiêm trọng. Năm 2020, sự kiện bị hủy bỏ hoàn toàn, và năm 2021, dù có tổ chức nhưng đã phải dời lịch và rút ngắn thời gian. Sự trở lại vào năm 2023 đánh dấu một cột mốc quan trọng, cho thấy nỗ lực không ngừng nghỉ của cộng đồng trong việc khôi phục lại các giá trị văn hóa truyền thống sau những biến cố.
Những khó khăn trong việc duy trì nghề truyền thống
Việc duy trì nghề chim cốc bắt cá không phải là điều dễ dàng trong thời đại công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Những khó khăn chính bao gồm:
- Chi phí cao: Việc chăm sóc, huấn luyện chim cốc và tổ chức các buổi biểu diễn đòi hỏi chi phí lớn.
- Thiếu người kế thừa: Thế hệ trẻ ngày nay ít có người muốn theo đuổi nghề này do tính chất vất vả và thu nhập không ổn định.
- Ảnh hưởng của môi trường: Ô nhiễm môi trường nước và sự suy giảm nguồn cá Ayu cũng là một thách thức lớn đối với nghề truyền thống này.
Các biện pháp bảo tồn và phát huy
Để bảo tồn và phát huy giá trị của chim cốc bắt cá, nhiều biện pháp đã và đang được thực hiện:
- Kết hợp với du lịch: Biến hoạt động đánh bắt cá thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn, vừa tạo nguồn thu nhập vừa quảng bá hình ảnh địa phương.
- Tuyên truyền, giáo dục: Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục trong trường học và cộng đồng để nâng cao nhận thức về giá trị của nghề truyền thống.
- Hỗ trợ từ chính quyền: Chính quyền địa phương và trung ương cần có những chính sách hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và nhân lực để giúp người dân duy trì nghề này.
Trải nghiệm chim cốc bắt cá: Những điều du khách nên biết
Thời gian và địa điểm lý tưởng
Nếu bạn muốn trải nghiệm chim cốc bắt cá, hãy lựa chọn thời gian từ tháng 5 đến tháng 10, đây là mùa cao điểm của hoạt động này tại nhiều địa phương. Bạn có thể đến sông Basen ở Miyoshi (Hiroshima), sông Kiso ở Inuyama (Aichi) hoặc sông Nagara ở Seki (Gifu) để có những trải nghiệm tuyệt vời nhất.
Những lưu ý khi tham quan
- Mang theo thuốc chống muỗi: Buổi biểu diễn diễn ra vào buổi tối, gần sông nước nên có thể có muỗi.
- Mang theo áo khoác nhẹ: Buổi tối ở Nhật Bản có thể khá se lạnh, đặc biệt là vào đầu và cuối mùa.
- Tôn trọng quy định: Tuân thủ theo hướng dẫn của người tổ chức, không chụp ảnh bằng đèn flash, không làm ồn ào để không ảnh hưởng đến chim cốc và ngư dân.
Những cảm xúc khó quên
Khi đứng trên thuyền, chứng kiến cảnh chim cốc bắt cá dưới ánh đuốc bập bùng, du khách sẽ cảm nhận được một không khí vừa huyền ảo, vừa cổ kính. Tiếng chim lặn xuống nước, tiếng người ngư dân gọi chim, và ánh lửa bập bùng soi sáng mặt sông tạo nên một bản giao hưởng của thiên nhiên và con người. Đó là một trải nghiệm khó quên, giúp du khách hiểu thêm về một khía cạnh đặc sắc trong văn hóa Nhật Bản.
Kết luận
Chim cốc bắt cá không chỉ là một phương pháp đánh bắt cá truyền thống mà còn là một minh chứng sống động cho trí tuệ và sự khéo léo của người dân Nhật Bản trong việc khai thác và chung sống hài hòa với thiên nhiên. Trong thời đại hiện nay, khi mà nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần bị mai một, việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật Ukai là một nhiệm vụ quan trọng và ý nghĩa. Hy vọng rằng, thông qua những nỗ lực của cộng đồng và chính quyền, chim cốc bắt cá sẽ tiếp tục được lưu truyền và lan tỏa đến với đông đảo du khách trong và ngoài nước, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Nhật Bản.
Nếu có dịp đến Nhật Bản, đừng bỏ qua cơ hội được một lần tận mắt chứng kiến cảnh chim cốc bắt cá – một di sản văn hóa độc đáo và đầy tính nhân văn. Bạn sẽ tìm thấy nhiều thông tin hữu ích khác tại hanoizoo.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 13, 2025 by Thanh Thảo
