Giun sán là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến và nguy hiểm ở chó, đặc biệt là ở môi trường nhiệt đới như Việt Nam. Các loại giun sán ở chó không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi mà còn có thể lây sang người, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Bài viết này cung cấp thông tin khoa học, toàn diện về các loại giun sán thường gặp ở chó, cách nhận biết, phương pháp điều trị và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, dựa trên tài liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ (AVMA) và các nghiên cứu động vật học uy tín.
Có thể bạn quan tâm: Cách Chải Lông Cho Chó: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Chuyên Gia Chăm Sóc Động Vật
Tổng quan về các loại giun sán ở chó
Các loại giun sán ở chó bao gồm nhiều nhóm ký sinh trùng khác nhau, sống trong ruột, tim, phổi hoặc các cơ quan khác của chó. Chúng hấp thụ chất dinh dưỡng, gây tổn thương mô và suy giảm sức khỏe vật nuôi. Theo Tổ chức Sức khỏe Thế giới về Động vật (WOAH), hơn 80% chó ở các nước nhiệt đới từng nhiễm ít nhất một loại giun sán trong đời.
Giun sán ở chó được chia thành hai nhóm chính: giun tròn (nematoda) và giun dẹp (cestoda, trematoda). Mỗi loại có chu kỳ phát triển, tác hại và phương pháp điều trị riêng biệt. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại giúp chủ nuôi chủ động phòng ngừa và xử lý kịp thời.
Các loại giun tròn phổ biến ở chó
Giun đũa (Toxocara canis)
Giun đũa là một trong những loại giun sán phổ biến nhất ở chó, đặc biệt ở chó con. Ký sinh trùng này có thể dài từ 5–18 cm, màu trắng ngà, sống trong ruột non của chó. Trứng giun theo phân ra môi trường, phát triển thành ấu trùng có khả năng lây nhiễm sau 2–4 tuần.
Chó có thể nhiễm giun đũa qua việc nuốt phải trứng từ đất, nước bị ô nhiễm, hoặc qua sữa mẹ từ chó mẹ mang thai. Ở chó con, ấu trùng có thể di chuyển qua nhau thai, gây nhiễm giun ngay từ khi sinh.
Triệu chứng nhiễm giun đũa bao gồm bụng to bất thường, tiêu chảy, nôn mửa, thiếu máu và chậm phát triển ở chó con. Trường hợp nặng có thể gây tắc ruột hoặc suy dinh dưỡng nghiêm trọng.
Giun móc (Ancylostoma caninum)
Giun móc là ký sinh trùng nhỏ (dài 1–2 cm) nhưng cực kỳ nguy hiểm do chúng hút máu từ thành ruột. Loài này phổ biến ở vùng ẩm ướt, đất cát, nơi trứng nở thành ấu trùng có khả năng xuyên qua da.
Chó nhiễm giun móc khi ấu trùng xâm nhập qua da (thường ở chân, bụng) hoặc khi nuốt phải từ môi trường. Chúng di chuyển đến phổi, lên khí quản, rồi xuống ruột non để trưởng thành.
Dấu hiệu nhiễm giun móc bao gồm thiếu máu nặng, phân đen do máu trong phân, suy nhược, bỏ ăn. Ở chó con, nhiễm nặng có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Giun tim (Dirofilaria immitis)
Giun tim là một trong những loại giun sán nguy hiểm nhất ở chó. Ký sinh trùng này sống trong động mạch phổi và buồng tim, có thể dài tới 30 cm. Chúng được truyền qua muỗi – khi muỗi đốt chó nhiễm giun tim, ấu trùng (microfilariae) xâm nhập vào máu và phát triển thành giun trưởng thành sau 6–7 tháng.
Triệu chứng ban đầu thường kín đáo: ho nhẹ, mệt khi vận động. Khi bệnh tiến triển, chó có thể bị khó thở, ho ra máu, suy tim và tử vong. Chẩn đoán thường dựa trên xét nghiệm máu và X-quang tim phổi.
Giun phổi (Oslerus osleri)
Giun phổi ít phổ biến hơn nhưng gây tổn thương nghiêm trọng ở đường hô hấp. Chúng sống trong niêm mạc khí quản và phế quản, gây viêm mãn tính. Chó nhiễm giun phổi khi nuốt phải ấu trùng từ môi trường hoặc qua tiếp xúc với chó bệnh.
Triệu chứng điển hình là ho khan kéo dài, khó thở, đặc biệt về đêm. Bệnh có thể bị chẩn đoán nhầm với viêm phế quản hoặc hen suyễn nếu không xét nghiệm chuyên sâu.
Các loại giun dẹp thường gặp ở chó
Giun dải (Dipylidium caninum)
Giun dải là loại giun dẹp phổ biến nhất ở chó, có thể dài tới 50 cm. Chúng sống trong ruột non và lây truyền qua bọ chét – khi chó liếm lông nuốt phải bọ chét nhiễm ấu trùng giun dải.
Đoạn thân giun dải (proglottid) có hình dạng giống hạt gạo, thường được thấy trong phân hoặc quanh hậu môn chó. Dấu hiệu nhiễm giun dải bao gồm ngứa hậu môn, cọ mông xuống đất, tiêu chảy nhẹ và sụt cân.
Giun sán dây (Echinococcus spp.)
Có thể bạn quan tâm: Các Loại Chó Nên Nuôi: Top 10 Giống Chó Lý Tưởng Cho Gia Đình Việt
Giun sán dây là loại giun dẹp nguy hiểm do có thể lây sang người, gây bệnh nang sán (echinococcosis). Loài Echinococcus granulosus và E. multilocularis được coi là zoonosis – bệnh lây từ động vật sang người.
Chó nhiễm giun sán dây khi ăn phải nội tạng của động vật nhiễm nang sán (như dê, cừu, thỏ). Giun trưởng thành sống trong ruột, thải trứng theo phân, lây nhiễm cho người qua tiếp xúc trực tiếp hoặc ăn phải thực phẩm, nước bị nhiễm.
Dấu hiệu nhận biết chó bị nhiễm giun sán
Triệu chứng đường ruột
Các loại giun sán ở chó thường gây rối loạn tiêu hóa. Chó có thể bị tiêu chảy, nôn mửa, chướng bụng, phân có chất nhầy hoặc máu. Giun đũa và giun dẹp thường khiến chó gầy sút, lông xơ xác do hấp thu kém chất dinh dưỡng.
Triệu chứng hô hấp
Giun tim, giun phổi và ấu trùng giun di chuyển qua phổi có thể gây ho, khò khè, khó thở. Chó trở nên ngại vận động, thở gấp sau khi chạy nhảy nhẹ.
Triệu chứng da và thần kinh
Một số trường hợp, ấu trùng giun di chuyển dưới da gây viêm da, ngứa, nổi mẩn đỏ. Nhiễm giun nặng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, khiến chó li bì, co giật hoặc mất định hướng.
Phát hiện giun qua phân
Việc soi phân định kỳ là cách hiệu quả để phát hiện trứng giun. Các đoạn giun dẹp hình hạt gạo quanh hậu môn cũng là dấu hiệu rõ ràng. Tuy nhiên, một số loại giun (như giun tim) không thể phát hiện qua phân mà cần xét nghiệm máu chuyên biệt.
Phương pháp chẩn đoán giun sán ở chó
Xét nghiệm phân (floatation test)
Xét nghiệm phân là phương pháp phổ biến nhất để phát hiện trứng giun. Mẫu phân được xử lý với dung dịch đặc (như kẽm sulfat) để trứng nổi lên bề mặt, soi dưới kính hiển vi. Phương pháp này phát hiện được giun đũa, giun móc, giun dẹp và một số loại giun phổi.
Xét nghiệm máu (Knott test, ELISA)
Xét nghiệm máu giúp phát hiện ấu trùng giun tim (microfilariae) hoặc kháng nguyên giun trưởng thành. Knott test dùng để đếm ấu trùng trong máu, trong khi ELISA phát hiện protein đặc hiệu của giun tim với độ nhạy cao.
Chụp X-quang và siêu âm
Chụp X-quang tim phổi giúp đánh giá mức độ tổn thương do giun tim gây ra. Siêu âm tim có thể phát hiện giun sống trong buồng tim, đặc biệt ở giai đoạn muộn.
Soi khí quản
Trong trường hợp nghi ngờ giun phổi, nội soi khí quản có thể phát hiện trực tiếp ký sinh trùng trong niêm mạc hô hấp.
Cách điều trị giun sán ở chó
Thuốc tẩy giun đường ruột
Các thuốc tẩy giun phổ biến bao gồm:
- Fenbendazole: Hiệu quả với giun đũa, giun móc, giun phổi.
- Pyrantel pamoate: Chuyên trị giun đũa và giun móc.
- Praziquantel: Diệt giun dẹp (giun dải, sán dây).
Liều lượng và liệu trình phụ thuộc vào trọng lượng, tuổi và mức độ nhiễm giun. Chó con thường cần tẩy giun định kỳ từ 2 tuần tuổi, cách nhau 2 tuần cho đến khi 8 tuần tuổi.
Có thể bạn quan tâm: Các Loại Chó Nhỏ Giá Rẻ: Top 10 Giống Chó Đáng Nuôi Cho Người Mới Bắt Đầu
Điều trị giun tim
Điều trị giun tim phức tạp và nguy hiểm hơn. Melarsomine là thuốc được WHO khuyến cáo để diệt giun tim trưởng thành. Tuy nhiên, việc điều trị cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ tắc mạch phổi khi giun chết.
Trước khi điều trị, chó cần được xét nghiệm để xác định mức độ nhiễm. Sau khi tiêm melarsomine, chó phải được hạn chế vận động trong 4–6 tuần để giảm nguy cơ biến chứng.
Điều trị giun phổi
Giun phổi được điều trị bằng các thuốc như fenbendazole liều cao trong 10–14 ngày hoặc ivermectin (với chó không thuộc giống nhạy cảm). Trong một số trường hợp, có thể cần nội soi để loại bỏ giun trực tiếp.
Phòng ngừa giun sán ở chó: 7 biện pháp hiệu quả
1. Tẩy giun định kỳ
Chó nên được tẩy giun định kỳ 3–4 lần mỗi năm, kể cả khi không có triệu chứng. Chó con cần được tẩy giun từ 2 tuần tuổi. Chó mẹ nên được tẩy giun trước khi phối giống và sau khi sinh để ngăn lây truyền cho con.
2. Dùng thuốc phòng giun tim
Các thuốc phòng giun tim dạng uống hoặc bôi tai (như ivermectin, selamectin, moxidectin) nên được dùng hàng tháng, đặc biệt ở vùng có nhiều muỗi. Việc này không chỉ bảo vệ chó mà còn giảm nguy cơ lây sang người.
3. Vệ sinh môi trường sống
Dọn dẹp phân chó hàng ngày, tránh để chó tiếp xúc với đất cát ẩm ướt, nơi có nguy cơ cao về trứng giun. Sân vườn, khu vực vui chơi nên được xử lý định kỳ bằng dung dịch khử trùng an toàn cho động vật.
4. Kiểm soát bọ chét và ve
Bọ chét là vật chủ trung gian của giun dải. Sử dụng các sản phẩm phòng ve, bọ chét (collar, thuốc bôi, xịt) giúp giảm nguy cơ nhiễm giun dẹp.
5. Không cho chó ăn nội tạng sống
Nội tạng động vật (đặc biệt từ dê, cừu, thỏ) có thể chứa nang sán Echinococcus. Nên nấu chín kỹ trước khi cho chó ăn, hoặc tốt nhất là sử dụng thức ăn công nghiệp chuyên dụng.
6. Khám sức khỏe định kỳ
Chó nên được khám sức khỏe và xét nghiệm phân định kỳ 6 tháng/lần. Việc phát hiện sớm giúp điều trị hiệu quả, tránh biến chứng nguy hiểm.
7. Giáo dục cộng đồng
Các loại giun sán ở chó có thể lây sang người, đặc biệt là trẻ em. Rửa tay sau khi tiếp xúc với chó, tránh để chó liếm vào mặt, không để chó phóng uế bừa bãi là những biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Giun sán ở chó và nguy cơ lây sang người
Toxocara canis và bệnh larva migrans
Trẻ em có nguy cơ cao nhiễm Toxocara canis khi chơi ở công viên, bãi cát có phân chó. Ấu trùng giun di chuyển trong cơ thể người, gây bệnh larva migrans nội tạng (visceral larva migrans), ảnh hưởng đến gan, phổi, thậm chí mắt (ocular larva migrans).
Có thể bạn quan tâm: Cách Chế Biến Cổ Gà Xay Cho Chó: Hướng Dẫn Chi Tiết, An Toàn Và Đầy Đủ Dinh Dưỡng
Theo WHO, mỗi năm có hàng chục nghìn ca nhiễm Toxocara ở người, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Bệnh có thể gây chậm phát triển, viêm gan kéo dài và mất thị lực nếu không được chẩn đoán kịp thời.
Echinococcosis: Bệnh nang sán nguy hiểm
Echinococcus spp. là một trong những zoonosis nguy hiểm nhất. Người nhiễm bệnh khi nuốt phải trứng từ phân chó. Nang sán phát triển chậm trong gan, phổi hoặc não, có thể tồn tại nhiều năm trước khi gây triệu chứng.
Điều trị nang sán ở người rất phức tạp, thường cần phẫu thuật kết hợp thuốc dài hạn. Phòng bệnh chủ yếu bằng cách kiểm soát giun sán ở chó, đặc biệt ở vùng chăn nuôi.
Các biện pháp tự nhiên hỗ trợ phòng giun sán
Tỏi và hạt bí ngô
Một số nghiên cứu cho thấy tỏi và hạt bí ngô có đặc tính kháng ký sinh trùng nhẹ. Tuy nhiên, các biện pháp này không thể thay thế thuốc tẩy giun theo toa. Việc sử dụng quá liều tỏi có thể gây ngộ độc ở chó.
Chế độ ăn giàu enzyme
Thức ăn lên men, đu đủ, dứa chứa enzyme giúp cải thiện tiêu hóa, tăng khả năng chống ký sinh trùng. Tuy nhiên, hiệu quả còn hạn chế và cần thêm nghiên cứu khoa học.
Lịch tẩy giun khuyến cáo cho chó
- Chó con (2–8 tuần tuổi): Tẩy giun mỗi 2 tuần.
- Chó con (2–6 tháng tuổi): Tẩy giun mỗi tháng.
- Chó trưởng thành: Tẩy giun 3–4 lần/năm.
- Chó mẹ: Tẩy giun trước khi phối giống và sau sinh 2 tuần.
- Chó sống ở vùng nguy cơ cao: Cân nhắc tẩy giun 6 lần/năm.
Câu hỏi thường gặp về giun sán ở chó
Chó đã tiêm phòng có cần tẩy giun không?
Có. Vaccine không phòng được giun sán. Tẩy giun và tiêm phòng là hai biện pháp riêng biệt, đều cần thiết.
Có thể thấy giun trong phân chó không?
Có. Giun đũa, giun dẹp thường xuất hiện trong phân hoặc quanh hậu môn. Tuy nhiên, một số loại giun (giun tim, giun phổi) không thấy qua phân.
Người có thể bị nhiễm giun từ chó không?
Có. Toxocara, Echinococcus, Ancylostoma là những loại giun có thể lây sang người, đặc biệt nguy hiểm cho trẻ em.
Tẩy giun xong chó bị nôn hoặc ỉa chảy có sao không?
Một số chó có thể bị nôn, ỉa chảy nhẹ sau khi tẩy giun do phản ứng với thuốc hoặc giun chết. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng, cần đưa chó đi khám.
Có nên tẩy giun cho chó khi đang mang thai?
Có. Chó mang thai nên được tẩy giun an toàn (như pyrantel) để ngăn lây truyền cho chó con. Tuy nhiên, cần tránh một số thuốc như ivermectin ở chó mang thai.
Kết luận
Các loại giun sán ở chó là vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến vật nuôi mà còn đến con người. Việc nhận biết các loại giun, triệu chứng và phương pháp phòng ngừa hiệu quả là trách nhiệm của mọi chủ nuôi. Với sự hỗ trợ từ các chuyên gia thú y và các biện pháp chăm sóc đúng cách, nguy cơ nhiễm giun sán hoàn toàn có thể được kiểm soát. Hãy cùng tìm hiểu thêm và chung tay bảo vệ sức khỏe cho vật nuôi và cộng đồng tại Hanoi Zoo.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 25, 2025 by Thanh Thảo
