Chó là một trong những người bạn trung thành và gần gũi nhất của con người, đóng vai trò quan trọng trong gia đình, công việc và cả lĩnh vực bảo vệ. Tuy nhiên, giống như con người, chó cũng có thể mắc rất nhiều loại bệnh khác nhau, từ những vấn đề nhẹ đến các bệnh nguy hiểm, đe dọa tính mạng. Việc hiểu rõ về các loại bệnh của chó là kiến thức thiết yếu không chỉ đối với chủ nuôi mà còn với các nhà bảo tồn, bác sĩ thú y và những người làm việc trong môi trường chăm sóc động vật. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện, khoa học và sâu sắc về các nhóm bệnh phổ biến ở loài chó, bao gồm nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp phòng ngừa và hướng dẫn chăm sóc, nhằm nâng cao nhận thức và góp phần bảo vệ sức khỏe cho loài vật đáng yêu này.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Nuôi Chó Phốc Sóc Sinh Sản Toàn Diện Từ A-z
Tổng Quan Về Hệ Miễn Dịch Và Sức Khỏe Của Chó
Hệ miễn dịch: Hàng rào bảo vệ chính
Hệ miễn dịch của chó là một mạng lưới phức tạp gồm các cơ quan, tế bào và protein, có nhiệm vụ nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng và cả những tế bào bất thường trong cơ thể. Hiểu rõ cách hoạt động của hệ miễn dịch là nền tảng để nhận biết vì sao chó lại dễ mắc một số bệnh và làm thế nào để tăng cường sức đề kháng cho chúng.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe chó
Có thể bạn quan tâm: Chó Trong Tiếng Anh: Những Điều Thú Vị Về “dog”
Sức khỏe của một con chó không chỉ phụ thuộc vào gen di truyền mà còn bị tác động mạnh mẽ bởi nhiều yếu tố môi trường và chăm sóc. Các yếu tố chính bao gồm: chế độ dinh dưỡng, điều kiện sống (khí hậu, vệ sinh), lịch tiêm phòng, mức độ vận động và stress. Những yếu tố này có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến chó dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh.
Các Bệnh Truyền Nhiễm Ở Chó
Bệnh Dại (Rabies)
Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất ở chó, do virus Lyssavirus gây ra. Virus này lây truyền chủ yếu qua nước bọt khi chó bị nhiễm bệnh cắn vào con người hoặc động vật khác. Bệnh dại tấn công hệ thần kinh trung ương và gần như luôn dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Các triệu chứng điển hình bao gồm thay đổi hành vi đột ngột như hung dữ, sợ nước (hydrophobia), liệt cơ và rối loạn thần kinh.
Bệnh Care (Canine Distemper)
Bệnh care là một bệnh do virus Paramyxovirus gây ra, lây lan mạnh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của chó bệnh. Đây là một bệnh toàn thân, ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan như hô hấp, tiêu hóa, thần kinh và da. Các dấu hiệu ban đầu thường là sốt, sổ mũi, ho, sau đó có thể tiến triển thành viêm phổi, viêm não và co giật. Bệnh care có tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở chó con chưa được tiêm phòng đầy đủ.
Bệnh Viêm Gan Truyền Nhiễm (Infectious Canine Hepatitis)
Bệnh này do virus Adenovirus type 1 gây ra, lây truyền qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc dịch tiết của chó bệnh. Virus tấn công chủ yếu vào gan và thận, gây ra các triệu chứng như sốt cao, chán ăn, nôn mửa, tiêu chảy và đôi khi có hiện tượng xuất huyết. Bệnh viêm gan truyền nhiễm có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng và có thể để lại di chứng lâu dài nếu không được điều trị kịp thời.
Bệnh Parvovirus
Parvovirus là một bệnh nguy hiểm và phổ biến ở chó, đặc biệt là chó con. Virus này lây lan mạnh mẽ qua phân của chó bệnh và có thể tồn tại trong môi trường rất lâu. Parvovirus tấn công trực tiếp vào hệ tiêu hóa, phá hủy niêm mạc ruột, dẫn đến nôn mửa dữ dội, tiêu chảy ra máu, mất nước và suy kiệt nhanh chóng. Đây là một bệnh cấp tính, đòi hỏi phải được điều trị tích cực tại cơ sở thú y.
Bệnh Ho ở Chó (Kennel Cough)
Ho ở chó, còn được gọi là viêm phế quản truyền nhiễm, là một bệnh hô hấp do nhiều tác nhân gây ra, trong đó phổ biến nhất là vi khuẩn Bordetella bronchiseptica và virus Parainfluenza. Bệnh lây lan mạnh trong môi trường có nhiều chó sống chung như trại nuôi, nhà nghỉ cho chó hoặc các buổi biểu diễn. Các triệu chứng điển hình là ho khan, có tiếng như “kéo vòm”, kèm theo chảy nước mũi và mắt. Hầu hết các trường hợp đều hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách, nhưng ở chó con hoặc chó già có thể dẫn đến viêm phổi.
Các Bệnh Về Tiêu Hóa Ở Chó
Viêm Dạ Dày – Ruột
Viêm dạ dày – ruột là một tình trạng phổ biến ở chó, có thể do nhiều nguyên nhân như ăn phải thức ăn ôi thiu, dị ứng thực phẩm, ký sinh trùng đường ruột hoặc các bệnh truyền nhiễm đã đề cập ở trên. Các triệu chứng chính là nôn mửa, tiêu chảy (có thể có máu), chán ăn và mất nước. Việc xác định nguyên nhân cụ thể là rất quan trọng để có phương pháp điều trị hiệu quả.
Viêm Tụy Cấp
Viêm tụy cấp là một bệnh lý nghiêm trọng, xảy ra khi tuyến tụy bị viêm đột ngột. Các yếu tố nguy cơ bao gồm việc cho chó ăn quá nhiều chất béo, béo phì, một số loại thuốc và các bệnh lý nội khoa khác. Chó bị viêm tụy thường có biểu hiện đau bụng dữ dội, nôn mửa, chán ăn, sốt và có thể dẫn đến sốc nếu không được điều trị kịp thời. Đây là một cấp cứu thú y, đòi hỏi phải nhập viện ngay lập tức.
Búi Tắc Ruột (Gastric Dilatation-Volvulus – GDV)
Búi tắc ruột, hay còn gọi là xoắn dạ dày, là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, thường gặp ở các giống chó to, ngực sâu như Great Dane, Rottweiler hay Saint Bernard. Bệnh xảy ra khi dạ dày của chó bị đầy hơi và xoắn lại, làm tắc nghẽn cả đường vào và đường ra của dạ dày. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: cố gắng nôn nhưng không ra, bồn chồn, liếm môi, bụng chướng cứng. GDV tiến triển rất nhanh và có thể dẫn đến tử vong trong vài giờ nếu không được phẫu thuật cấp cứu.
Các Bệnh Về Da Ở Chó
Dị Ứng Da
Có thể bạn quan tâm: Bộ Đồ Chơi Chó Gặm Xương: Tác Dụng, Cách Chọn & Hướng Dẫn Chơi Cho Gia Đình
Dị ứng da là một vấn đề thường gặp ở chó, có thể do nhiều nguyên nhân như dị ứng thức ăn, dị ứng với bọ chét (flea allergy dermatitis), dị ứng tiếp xúc với các chất hóa học hoặc dị ứng theo mùa (do phấn hoa, nấm mốc). Chó bị dị ứng thường có biểu hiện ngứa ngáy dữ dội, gãi rụng lông, liếm chân, cắn móng và có thể bị viêm da thứ phát do vi khuẩn hoặc nấm. Việc điều trị đòi hỏi phải xác định và loại bỏ yếu tố gây dị ứng, đồng thời kiểm soát triệu chứng ngứa và điều trị bội nhiễm nếu có.
Nấm Da (Dermatophytosis)
Nấm da, còn gọi là hắc lào, là một bệnh nhiễm trùng da do các loại nấm da (dermatophytes) gây ra, phổ biến nhất là nấm Microsporum canis. Bệnh lây truyền từ chó sang người và ngược lại, vì vậy cần hết sức cẩn thận khi chăm sóc chó bệnh. Các tổn thương da điển hình là các mảng hói tròn, có vảy, có thể có mụn mủ và đôi khi ngứa. Nấm da có thể điều trị hiệu quả bằng thuốc bôi và thuốc uống, nhưng cần kiên trì và vệ sinh môi trường sống sạch sẽ để tránh tái phát.
Ve Rận
Ve và rận là những ký sinh trùng ngoài da phổ biến, ký sinh bằng cách hút máu của chó. Chúng không chỉ gây ngứa ngáy, khó chịu mà còn là vật trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm như bệnh Babesiosis, Ehrlichiosis hay bệnh Lyme. Các dấu hiệu nhiễm ve rận bao gồm gãi ngáy nhiều, da có thể xuất hiện các nốt đỏ và sưng viêm. Phòng ngừa ve rận là biện pháp quan trọng nhất, bao gồm sử dụng các sản phẩm chống ve rận định kỳ và vệ sinh nơi ở sạch sẽ.
Các Bệnh Về Xương Khớp Và Cơ Ở Chó
Thoái Hóa Khớp (Osteoarthritis)
Thoái hóa khớp là một bệnh lý mãn tính, xảy ra khi sụn bao bọc các đầu xương bị mài mòn theo thời gian, gây đau đớn và hạn chế vận động. Bệnh phổ biến ở chó già, chó béo phì và các giống chó to lớn. Các triệu chứng bao gồm đi đứng khập khiễng, khó đứng lên hoặc nằm xuống, giảm hoạt động và có thể kêu la khi chạm vào vùng khớp bị ảnh hưởng. Mặc dù không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể kiểm soát triệu chứng hiệu quả bằng thuốc giảm đau, bổ sung chất nhờn khớp, vật lý trị liệu và điều chỉnh trọng lượng cơ thể.
Bệnh Hip Dysplasia
Hip dysplasia là một dị tật bẩm sinh về khớp háng, phổ biến ở các giống chó to như Labrador, Golden Retriever, German Shepherd. Bệnh xảy ra khi khớp háng không phát triển đúng cách, dẫn đến sự lệch trục giữa chỏm xương đùi và hõm khớp háng, gây thoái hóa khớp sớm. Các dấu hiệu thường xuất hiện ở chó con hoặc chó trưởng thành trẻ, bao gồm đi đứng khập khiễng, khó khăn khi chạy nhảy hoặc leo cầu thang. Điều trị có thể bao gồm dùng thuốc, vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật tùy theo mức độ nghiêm trọng.
Viêm Cơ
Viêm cơ là tình trạng các bó cơ bị viêm, có thể do chấn thương, vận động quá mức hoặc một số bệnh lý tự miễn. Chó bị viêm cơ thường có biểu hiện đi đứng khó khăn, đau cơ, cứng cơ và có thể sốt nhẹ. Việc nghỉ ngơi, chườm ấm và dùng thuốc chống viêm thường giúp cải thiện triệu chứng hiệu quả.
Các Bệnh Về Tim Mạch Và Huyết Học Ở Chó
Bệnh Tim Mạch
Các bệnh về tim mạch ở chó có thể bao gồm bệnh van tim (đặc biệt là van hai lá), bệnh cơ tim và các dị tật tim bẩm sinh. Bệnh van tim hai lá là phổ biến nhất, đặc biệt ở các giống chó nhỏ và trung bình khi về già. Các triệu chứng bao gồm ho khan (đặc biệt về đêm), khó thở, mệt mỏi, giảm khả năng vận động và có thể ngất xỉu. Việc chẩn đoán thường dựa vào siêu âm tim và điều trị nhằm kiểm soát triệu chứng, làm chậm tiến triển của bệnh.
Bệnh Máu
Các bệnh về máu ở chó bao gồm thiếu máu, rối loạn đông máu và một số bệnh lý về bạch cầu. Thiếu máu có thể do nhiều nguyên nhân như mất máu cấp tính (do chấn thương, ký sinh trùng), tan máu hoặc giảm sản xuất hồng cầu tại tủy xương. Các dấu hiệu thiếu máu là niêm mạc nhợt (lưỡi, nướu), mệt mỏi, khó thở và tim đập nhanh. Rối loạn đông máu, như bệnh Hemophilia, khiến chó dễ bầm tím và chảy máu kéo dài sau khi bị thương. Các bệnh về máu thường cần được chẩn đoán và điều trị bởi các chuyên gia thú y.
Có thể bạn quan tâm: Bóp Tuyến Hôi Của Chó: Hướng Dẫn An Toàn & Kỹ Thuật Chuẩn Thú Y Cho Chủ Nuôi
Các Bệnh Về Thần Kinh Ở Chó
Động Kinh
Động kinh là một bệnh lý thần kinh mãn tính, đặc trưng bởi các cơn co giật tái diễn. Có thể là động kinh nguyên phát (không rõ nguyên nhân, thường có yếu tố di truyền) hoặc động kinh thứ phát do các tổn thương não như u não, viêm não, chấn thương sọ não hoặc ngộ độc. Các cơn co giật có thể ở nhiều mức độ khác nhau, từ run nhẹ đến co giật toàn thân kèm mất kiểm soát tiểu tiện và đại tiện. Việc điều trị chủ yếu là dùng thuốc chống động kinh để kiểm soát tần suất và mức độ của các cơn co giật.
Bệnh Thoái Hóa Đĩa Đệm
Thoái hóa đĩa đệm là một bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở các giống chó có chân ngắn như Dachshund, Corgi. Khi các đĩa đệm giữa các đốt sống bị thoái hóa và phồng ra hoặc thoát vị, chúng có thể chèn ép tủy sống, gây đau đớn, yếu liệt chi và thậm chí là liệt toàn thân. Các dấu hiệu bao gồm đi đứng bất thường, khom lưng, không muốn nhảy lên cao và có thể kêu la khi được chạm vào lưng. Điều trị có thể là bảo tồn (nghỉ ngơi, thuốc giảm đau) hoặc phẫu thuật tùy theo mức độ nghiêm trọng của chèn ép tủy sống.
Viêm Não
Viêm não là tình trạng viêm nhiễm của mô não, có thể do virus (như bệnh care), vi khuẩn, nấm hoặc các bệnh lý tự miễn. Các triệu chứng rất đa dạng, bao gồm sốt, co giật, mất phương hướng, thay đổi hành vi, đi đứng loạng choạng và hôn mê. Viêm não là một cấp cứu y khoa, đòi hỏi phải được chẩn đoán và điều trị tích cực để tránh các di chứng thần kinh vĩnh viễn hoặc tử vong.
Phòng Ngừa Bệnh Tật Cho Chó
Lịch Tiêm Phòng Quan Trọng
Tiêm phòng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả và quan trọng nhất. Một lịch tiêm phòng cơ bản cho chó thường bao gồm các bệnh: Care, Parvovirus, Viêm gan truyền nhiễm, Parainfluenza, Adenovirus type 2 và Dại. Lịch tiêm phòng cụ thể có thể khác nhau tùy theo khu vực và khuyến cáo của bác sĩ thú y, nhưng thường bắt đầu khi chó con được 6-8 tuần tuổi và tiêm nhắc lại định kỳ hàng năm.
Kiểm Soát Ký Sinh Trùng
Việc kiểm soát ký sinh trùng cả trong và ngoài cơ thể là một phần không thể thiếu trong chăm sóc sức khỏe chó. Ký sinh trùng đường ruột (giun móc, giun đũa, sán dây) có thể gây suy dinh dưỡng, thiếu máu và các vấn đề tiêu hóa. Ký sinh trùng ngoài da (ve, rận, bọ chét) không chỉ gây ngứa ngáy mà còn truyền bệnh. Chủ nuôi nên tẩy giun định kỳ (thường 3-6 tháng một lần) và sử dụng các sản phẩm phòng ve rận hàng tháng theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.
Chế Độ Dinh Dưỡng Hợp Lý
Một chế độ ăn cân bằng, đầy đủ các chất dinh dưỡng là nền tảng cho một hệ miễn dịch khỏe mạnh. Thức ăn cho chó nên phù hợp với độ tuổi, giống, kích cỡ và mức độ hoạt động. Tránh cho chó ăn quá nhiều đồ ăn vặt, thực phẩm chế biến sẵn của con người hoặc các loại thực phẩm có hại như sô cô la, nho, quả hạch macadamia. Ngoài ra, luôn cung cấp đủ nước sạch cho chó uống.
Vận Động Và Vệ Sinh
Vận động đều đặn giúp chó duy trì trọng lượng cơ thể hợp lý, tăng cường sức khỏe tim mạch và hỗ trợ hệ cơ xương khớp. Tùy theo giống và độ tuổi mà nhu cầu vận động sẽ khác nhau. Vệ sinh cơ thể chó cũng rất quan trọng, bao gồm tắm rửa định kỳ, chải lông, cắt móng và vệ sinh răng miệng để phòng ngừa các bệnh về da và răng miệng.
Khi Nào Cần Đưa Chó Đến Bác Sĩ Thú Y
Các Dấu Hiệu Cảnh Báo Sức Khỏe
Chủ nuôi cần đặc biệt lưu ý khi chó có các dấu hiệu bất thường như: bỏ ăn hoặc uống nước kéo dài, nôn mửa hoặc tiêu chảy nhiều lần, sốt cao, khó thở, co giật, li bì, đau bụng dữ dội, xuất huyết (chảy máu cam, máu trong phân hoặc nước tiểu), thay đổi hành vi đột ngột hoặc sưng phù bất thường. Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện của các bệnh lý nghiêm trọng và cần được thăm khám kịp thời.
Chuẩn Bị Trước Khi Đi Khám
Khi đưa chó đi khám, chủ nuôi nên chuẩn bị một số thông tin quan trọng như: lịch sử tiêm phòng, chế độ ăn hàng ngày, các triệu chứng đã quan sát được (thời gian xuất hiện, tần suất, mức độ), các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng đang dùng và tiền sử bệnh lý trước đó. Ngoài ra, nên mang theo một chiếc dây dắt an toàn và một cái lồng vận chuyển nếu chó quá kích động hoặc yếu ớt.
Chăm Sóc Chó Khi Bị Bệnh Tại Nhà
Hướng Dẫn Sử Dụng Thuốc
Việc dùng thuốc cho chó tại nhà cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ thú y. Không tự ý mua thuốc hoặc thay đổi liều lượng. Cần học cách cho chó uống thuốc một cách an toàn và hiệu quả, có thể giấu thuốc trong thức ăn ưa thích hoặc sử dụng dụng cụ bơm/xilanh để bơm thuốc vào miệng chó. Luôn đảm bảo chó uống đủ liều và đúng giờ.
Chế Độ Ăn Khi Bệnh
Khi chó bị bệnh, đặc biệt là các bệnh về tiêu hóa, cần có chế độ ăn nhẹ, dễ tiêu. Có thể cho chó ăn cháo gà nhạt, cơm trộn thịt nạc hấp và chia nhỏ bữa ăn trong ngày. Đảm bảo cung cấp đủ nước để tránh mất nước. Trong một số trường hợp, bác sĩ thú y có thể kê đơn các loại thức ăn đặc biệt dành cho chó bệnh.
Theo Dõi Diễn Biến Bệnh
Chủ nuôi cần theo dõi sát sao các triệu chứng của chó trong quá trình điều trị tại nhà. Ghi chú lại tần suất nôn, tiêu chảy, lượng thức ăn và nước uống, cũng như thái độ và hành vi của chó. Nếu các triệu chứng không cải thiện hoặc có dấu hiệu xấu đi, cần đưa chó đi tái khám ngay lập tức.
Các Bệnh Zoonotic: Nguy Cơ Lây Truyền Từ Chó Sang Người
Giới Thiệu Về Bệnh Zoonotic
Bệnh zoonotic là những bệnh có thể lây truyền từ động vật sang người. Một số bệnh phổ biến ở chó có thể lây sang người bao gồm: dại, nấm da, ve rận, giun đũa chó (Toxocara canis) và bệnh do vi khuẩn Leptospira. Việc hiểu rõ về các bệnh này giúp chủ nuôi có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, bảo vệ cả sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Biện Pháp Phòng Ngừa
Các biện pháp phòng ngừa bệnh zoonotic bao gồm: tiêm phòng đầy đủ cho chó, kiểm soát ve rận và tẩy giun định kỳ, vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, rửa tay kỹ sau khi tiếp xúc với chó hoặc dọn dẹp chất thải của chúng, và tránh để chó tiếp xúc với các nguồn nước bẩn hoặc động vật hoang dã nghi ngờ mắc bệnh.
Tư Vấn Dành Cho Các Chủ Nuôi Chó
Lập Hồ Sơ Sức Khỏe Cho Chó
Mỗi chú chó nên có một hồ sơ sức khỏe cá nhân, ghi chép lại lịch sử tiêm phòng, các lần khám bệnh, phẫu thuật, dùng thuốc và các dị ứng (nếu có). Hồ sơ này rất hữu ích khi đưa chó đi khám ở cơ sở thú y mới hoặc trong các trường hợp khẩn cấp.
Tầm Quan Trọng Của Việc Theo Dõi Sức Khỏe Định Kỳ
Việc khám sức khỏe định kỳ (ít nhất một lần mỗi năm) giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn trước khi chúng trở nên nghiêm trọng. Bác sĩ thú y có thể thực hiện các xét nghiệm cơ bản như công thức máu, xét nghiệm nước tiểu và siêu âm để đánh giá toàn diện sức khỏe của chó.
Xây Dựng Môi Trường Sống An Toàn
Một môi trường sống an toàn và sạch sẽ là yếu tố then chốt để phòng ngừa bệnh tật. Cần đảm bảo nơi ở của chó luôn được vệ sinh sạch sẽ, có đủ không gian để vận động, tránh xa các chất độc hại (thuốc diệt chuột, hóa chất gia đình) và có chỗ ngủ ấm áp, khô ráo.
Kết Luận
Chó là một phần quan trọng trong cuộc sống của con người, và trách nhiệm chăm sóc sức khỏe cho chúng là điều không thể xem nhẹ. Việc hiểu biết về các loại bệnh của chó không chỉ giúp chủ nuôi nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường mà còn góp phần vào việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Hãy luôn đồng hành cùng Hanoi Zoo để cập nhật thêm nhiều kiến thức bổ ích về thế giới động vật, từ đó cùng nhau xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả các loài sinh vật. Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở chó cưng, đừng ngần ngại hãy đưa chúng đến gặp bác sĩ thú y để được tư vấn và điều trị kịp thời.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 2, 2025 by Thanh Thảo
