Vịnh Bắc Bộ không chỉ là ngư trường trọng điểm của cả nước mà còn là nơi sinh sống của những sinh vật biển kỳ lạ và quý hiếm. Trong thời gian gần đây, các ngư dân Nghệ An liên tiếp phát hiện và bắt được những cá thể cá mặt trăng khổng lồ, loài cá được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam. Những sự kiện này không chỉ gây xôn xao dư luận mà còn dấy lên một chiến dịch bảo tồn đầy nhân văn, khi các cá thể quý hiếm này được bàn giao cho Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam để phục vụ nghiên cứu và giáo dục.
Có thể bạn quan tâm: Cá Mặt Quỷ Ăn Gì? 2 Cách Chế Biến Siêu Ngon Từ Loài Cá “sát Thủ Đại Dương”
Vài Nét Về Loài Cá Mặt Trăng Khổng Lồ
Cá mặt trăng (tên khoa học: Mola mola) là một trong những loài cá xương lớn nhất đại dương. Chúng thuộc bộ cá nóc (Tetraodontiformes), cùng họ với cá nóc và cá bống. Tên gọi “mola” trong tiếng Latinh có nghĩa là “cối xay”, ám chỉ hình dáng đặc biệt của chúng.
Đặc điểm hình thái ấn tượng
- Kích thước đồ sộ: Cá mặt trăng trưởng thành có thể đạt chiều dài tới 3 mét và cân nặng lên tới 2.000 kg. Những con cá mới đây ở Nghệ An, một con nặng 400kg, một con nặng 100kg, một con nặng 120kg, đều là những cá thể trưởng thành có kích thước đáng nể.
- Hình dạng đặc biệt: Thân cá ngắn, dẹp bên, không có vây đuôi điển hình mà thay vào đó là một cấu trúc gờ nhỏ gọi là “vây giả”. Hai vây ngực lớn và vây lưng cao tạo nên diện mạo độc đáo, khiến chúng trông như một cái “bánh mì” khổng lồ đang bơi.
- Màu sắc: Da cá dày, sần sùi, thường có màu xám, nâu hoặc xanh ô liu, đôi khi có những đốm trắng. Da của chúng không có vảy mà được phủ một lớp nhầy bảo vệ.
Môi trường sống và tập tính
- Phân bố: Cá mặt trăng phân bố rộng rãi ở các vùng biển nhiệt đới và ôn đới trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, chúng chủ yếu xuất hiện ở Vịnh Bắc Bộ và vùng biển miền Trung.
- Tập tính di cư: Chúng là loài di cư, thường di chuyển theo dòng nước ấm. Chúng thường xuyên lặn sâu hàng trăm mét để săn mồi và điều chỉnh nhiệt độ cơ thể.
- Chế độ ăn: Thức ăn chủ yếu của cá mặt trăng là sứa. Ngoài ra, chúng còn ăn các loài nhuyễn thể, cua, giáp xác nhỏ và các loài cá nhỏ khác.
- Sinh sản: Cá mặt trăng cái có thể đẻ tới 300 triệu trứng trong một mùa sinh sản, đây là số lượng trứng lớn nhất trong giới động vật có xương sống.
Có thể bạn quan tâm: Cá Mặt Quỷ Tên Tiếng Anh Là Gì? Đặc Điểm, Tập Tính Và Bí Ẩn Hấp Dẫn
Những “Thủy Quái” Được Bắt Gặp Gần Bờ
Sự kiện tháng 8/2025: Con cá 120kg đầu tiên
Vào cuối tháng 8, ông Bùi Văn Cần, ngư dân xã Quỳnh Phương, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An đã có một phen “hết hồn” khi kéo lưới lên bờ. Trong lưới của ông là một sinh vật biển khổng lồ, hình dạng kỳ lạ, không giống bất kỳ loài cá nào ông từng thấy. Đó là một con cá mặt trăng dài hơn 1,5 mét và nặng 120kg.
Sau khi xác định đây là loài cá quý hiếm, ông Cần đã tình nguyện hiến tặng con cá cho Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam. Quyết định này thể hiện tinh thần bảo tồn thiên nhiên rất đáng trân trọng của người ngư dân.
Sự kiện tháng 9/2025: Hai “chiến lợi phẩm” cùng lúc
Chỉ hơn một tháng sau, vào ngày 11/9, hai ngư dân khác ở xã Quỳnh Long, Quỳnh Lưu, Nghệ An là ông Vũ Xuân Trọng và ông Nguyễn Tiến Thành cũng lần lượt bắt được hai con cá mặt trăng khi đang đánh bắt ngoài khơi.
- Con cá do ông Trọng bắt được có trọng lượng 400kg, được mô tả là dài khoảng 2,5 mét, khoảng cách giữa hai mép vây lên tới 2,6 mét. Đây là một cá thể cực kỳ lớn.
- Con cá do ông Thành bắt được nhẹ hơn nhưng cũng có trọng lượng đáng kể là khoảng 100kg.
Một lần nữa, tinh thần bảo vệ động vật quý hiếm lại được phát huy. Thay vì mang đi bán với giá trị thương mại cao, hai ngư dân này đã quyết định giao nộp hai con cá cho cơ quan chuyên môn.
Có thể bạn quan tâm: Cá Mặt Quỷ Sống Ở Đâu? Khám Phá Môi Trường Sống Và Hành Vi Của Loài Cá Đáng Sợ Nhất Biển
Hành Trình Cứu Hộ: Từ Biển Cả Về Với Bảo Tàng
Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam tiếp nhận hiện vật
Vào ngày 14/9, tiến sĩ Trần Văn Lực, Giám đốc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, đã chính thức xác nhận việc đơn vị này đã tiếp nhận cả hai con cá mặt trăng mới nhất từ ngư dân. Trước đó, con cá 120kg của ông Cần cũng đã được bảo tàng tiếp nhận.
“Con cá lớn dài khoảng 2,5m, khoảng cách giữa hai mép vây là 2,6m. Con cá nhỏ dài 1,5m. Hiện nhân viên bảo tàng đã lột xong da của con cá mặt trăng lớn”, ông Lực cho biết.
Mục đích chế tác mẫu vật
Việc tiếp nhận những con cá mặt trăng khổng lồ này không nhằm mục đích thương mại mà để chế tác thành mẫu vật phục vụ hai mục đích chính:
- Nghiên cứu khoa học: Các mẫu vật sẽ là tư liệu quý giá để các nhà sinh vật học, nhà海洋 học nghiên cứu về loài cá hiếm này, từ đó hiểu rõ hơn về sinh thái, di truyền và các mối đe dọa đối với chúng.
- Trưng bày và giáo dục: Những mẫu vật này sẽ được trưng bày tại bảo tàng, giúp công chúng, đặc biệt là học sinh, sinh viên, có cơ hội tiếp cận trực tiếp với một loài sinh vật biển kỳ lạ và quý hiếm, từ đó nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học.
Cá Mặt Trăng Khổng Lồ Trong Sách Đỏ Việt Nam: Một Loài Nguy Cấp
Tình trạng bảo tồn đáng lo ngại
Có thể bạn quan tâm: Cá Mặt Trăng Cảnh: Loài Cá Biển Quý Hiếm Và Cách Chăm Sóc Hiệu Quả
Theo Sách đỏ Việt Nam, cá mặt trăng (Mola mola) được xếp vào loài nguy cấp, cần được bảo vệ. Đây là một thực tế đáng buồn, bởi dù có khả năng sinh sản cực kỳ cao (đẻ hàng trăm triệu trứng), tỷ lệ sống sót của cá con lại rất thấp.
Những mối đe dọa chính
- Bị vướng lưới đánh cá: Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến cá mặt trăng bị chết. Chúng thường bị cuốn vào các lưới đánh cá quy mô lớn (lưới vây, lưới rê) khi đang kiếm ăn.
- Mất môi trường sống: Ô nhiễm môi trường biển, biến đổi khí hậu và sự suy giảm nguồn thức ăn (sứa) cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể cá mặt trăng.
- Săn bắt trái phép: Dù thịt cá mặt trăng không phải là đặc sản, nhưng ở một số nơi, chúng vẫn bị săn bắt do giá trị thương mại cao hoặc do bị nhầm lẫn.
Số lượng quần thể
Các chuyên gia ước tính, số lượng cá mặt trăng còn sót lại ở vùng biển Việt Nam chỉ còn dưới 250 con. Con số này cho thấy mức độ nguy cấp của loài và sự cấp thiết của các hoạt động bảo tồn.
Ý Nghĩa Của Những Câu Chuyện Giải Cứu
Bài học về tinh thần bảo tồn
Hành động của các ngư dân Nghệ An trong thời gian qua là minh chứng sinh động cho việc người dân đã và đang nâng cao nhận thức về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Thay vì nghĩ đến lợi ích kinh tế trước mắt, họ đã nghĩ đến giá trị lâu dài cho khoa học và cộng đồng.
Sự phối hợp giữa người dân và cơ quan chuyên môn
Sự việc cũng thể hiện sự phối hợp nhịp nhàng giữa ngư dân, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn như Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam. Khi phát hiện loài quý hiếm, các ngư dân đã biết cách liên hệ đúng đơn vị để được hướng dẫn xử lý.
Nâng cao nhận thức cộng đồng
Những câu chuyện này được truyền thông đưa tin rộng rãi đã góp phần nâng cao nhận thức của người dân cả nước về tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài động vật biển quý hiếm. Nhiều người lần đầu tiên được biết đến sự tồn tại của loài cá mặt trăng khổng lồ ngay tại vùng biển quê hương mình.
Làm Thế Nào Để Cùng Chung Tay Bảo Vệ Cá Mặt Trăng?
Đối với ngư dân
- Khi phát hiện cá mặt trăng hoặc các loài động vật biển quý hiếm khác, hãy giữ an toàn cho sinh vật và liên hệ ngay với chính quyền địa phương hoặc các cơ quan bảo tồn (như Chi cục Thủy sản, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam).
- Hạn chế sử dụng các loại lưới đánh cá có kích thước mắt lưới quá nhỏ, dễ làm cá con và các loài quý hiếm bị cuốn vào.
Đối với cộng đồng
- Nâng cao hiểu biết về các loài động vật biển quý hiếm thông qua sách báo, truyền hình, internet.
- Tuyên truyền trong cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ đa dạng sinh học biển.
- Hạn chế sử dụng các sản phẩm từ động vật biển quý hiếm.
Đối với cơ quan chức năng
- Cần có chính sách khen thưởng kịp thời và xứng đáng cho những cá nhân, tập thể có thành tích trong việc cứu hộ, bàn giao động vật hoang dã quý hiếm.
- Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã trong cộng đồng ngư dân.
- Đầu tư nghiên cứu khoa học về các loài nguy cấp để có biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn.
Kết Luận
Sự xuất hiện của những cá mặt trăng khổng lồ ở vùng biển Nghệ An là một tín hiệu đáng mừng, cho thấy loài cá này vẫn tồn tại và sinh sống trong môi trường biển Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau đó là cả một câu chuyện về sự khan hiếm và nguy cơ tuyệt chủng. Hành động giải cứu và bàn giao của các ngư dân là một minh chứng tuyệt vời cho tinh thần bảo tồn thiên nhiên ngày càng được nâng cao trong cộng đồng.
Hy vọng rằng, những câu chuyện cảm động và ý nghĩa này sẽ tiếp tục được lan tỏa, để ngày càng có nhiều người dân hiểu rõ hơn về giá trị của các loài sinh vật biển, từ đó cùng chung tay bảo vệ “mái nhà” chung dưới lòng đại dương. Hãy để những “thủy quái” quý hiếm này không chỉ là hiện vật trong bảo tàng, mà còn là những sinh linh tự do bơi lội giữa biển khơi mênh mông.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 15, 2025 by Thanh Thảo
