Bị nhiễm sán chó có nguy hiểm không là một trong những lo ngại chính đáng của nhiều người, đặc biệt là những ai thường xuyên tiếp xúc với chó, mèo hoặc môi trường có nguy cơ cao. Câu trả lời là có, nhiễm sán chó có thể rất nguy hiểm, tùy thuộc vào số lượng ấu trùng xâm nhập, vị trí chúng di chuyển đến trong cơ thể và mức độ tổn thương gây ra. Sán chó, do ký sinh trùng Toxocara canis (ở chó) và Toxocara cati (ở mèo) gây ra, không chỉ gây ngứa ngáy trên da mà còn có thể tấn công các cơ quan nội tạng, hệ thần kinh trung ương và đặc biệt là mắt – nơi có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời.
Có thể bạn quan tâm: Chó Nhỏ Nhất Thế Giới: Những Giống Chó Tí Hon & Cách Chăm Sóc Khoa Học
Tổng quan về ký sinh trùng Toxocara
Ký sinh trùng Toxocara thuộc họ Ascarididae, là một trong những loại giun tròn phổ biến nhất gây bệnh ở chó và mèo. Trong cơ thể vật chủ chính là chó hoặc mèo, Toxocara trưởng thành sống trong lòng ruột non và đẻ trứng. Trứng này được thải ra ngoài theo phân. Trong môi trường ấm ẩm, trứng phát triển thành phôi có ấu trùng, và giai đoạn này có thể gây nhiễm cho người.
Con người trở thành vật chủ ngẫu nhiên khi nuốt phải trứng nhiễm Toxocara. Điều quan trọng là, ở người, ấu trùng không thể phát triển thành sán trưởng thành. Thay vào đó, chúng xuyên qua thành ruột, theo máu di chuyển đến nhiều cơ quan khác nhau như gan, phổi, não, cơ, và đặc biệt là mắt. Tại đây, ấu trùng di chuyển một cách ngẫu nhiên, gây tổn thương mô và kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể, dẫn đến các triệu chứng lâm sàng khác nhau.
Các hội chứng lâm sàng chính do nhiễm Toxocara
Hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng (Visceral Larva Migrans – VLM)
Có thể bạn quan tâm: Chó Con 1 Tháng Tuổi Ăn Cơm Được Chưa? Hướng Dẫn Chăm Sóc Dinh Dưỡng Chuẩn Khoa Học Từ Chuyên Gia
Đây là hội chứng xảy ra khi ấu trùng Toxocara di chuyển và ký sinh tại các cơ quan nội tạng.
Các biểu hiện chính:
- Sốt: Thường là sốt nhẹ kéo dài, đôi khi sốt cao.
- Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân: Những triệu chứng toàn thân không đặc hiệu.
- Rối loạn tiêu hóa: Bao gồm đau bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Trong một số trường hợp, có thể gây viêm đại tràng mạn tính.
- Ho và khó thở: Khi ấu trùng di chuyển qua phổi, chúng gây viêm phế nang và phế quản, dẫn đến ho khan hoặc ho có đờm, khó thở, thở khò khè.
- Tổn thương gan: Là biểu hiện phổ biến nhất của VLM. Gan có thể to lên, và xét nghiệm máu cho thấy tăng men gan. Siêu âm có thể phát hiện các nốt viêm gan nhỏ.
- Tổn thương thần kinh: Mặc dù hiếm gặp hơn, nhưng khi ấu trùng xâm nhập hệ thần kinh trung ương, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Các triệu chứng bao gồm nhức đầu, cứng cổ, rối loạn vận động, co giật, và thậm chí hôn mê. Viêm màng não, viêm não hoặc viêm tủy sống do Toxocara là những biến chứng đe dọa tính mạng.
Mức độ nguy hiểm: Hội chứng VLM có thể từ nhẹ đến nặng. Trường hợp nhẹ có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, trường hợp nặng, đặc biệt khi có tổn thương thần kinh hoặc tim, đòi hỏi phải được điều trị tích cực và có thể để lại di chứng vĩnh viễn.
Hội chứng ấu trùng di chuyển ở mắt (Ocular Larva Migrans – OLM)
Đây là một dạng nghiêm trọng của bệnh sán chó, xảy ra khi một ấu trùng đơn lẻ di chuyển và làm tổ trong mắt.
Các biểu hiện chính:
- Giảm thị lực: Thường chỉ xảy ra ở một bên mắt, tiến triển âm thầm.
- Lác mắt (lé): Do cơ mắt bị ảnh hưởng.
- Viêm màng bồ đào sau: Gây mờ mắt, cộm cộm như có ruồi bay.
- U hạt ở võng mạc hoặc thể mi: Đây là tổn thương điển hình nhất, có thể nhìn thấy qua soi đáy mắt.
- Bong võng mạc: Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, tổn thương có thể tiến triển đến mức bong võng mạc, dẫn đến mù lòa vĩnh viễn ở mắt bị ảnh hưởng.
Mức độ nguy hiểm: Hội chứng OLM được coi là cực kỳ nguy hiểm vì hậu quả của nó là mất thị lực không hồi phục. Việc chẩn đoán OLM thường khó khăn vì triệu chứng không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý mắt khác như u nguyên bào võng mạc ở trẻ em.
Hội chứng ấu trùng di chuyển dưới da (Cutaneous Larva Migrans – CLM)
Mặc dù thuật ngữ này thường dùng để chỉ bệnh do ấu trùng giun móc chó mèo (Ancylostoma) gây ra, nhưng đôi khi các triệu chứng ngoài da cũng có thể gặp trong nhiễm Toxocara, biểu hiện dưới dạng các u dưới da di chuyển, ngứa dữ dội.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm sán chó
- Trẻ em: Đặc biệt là trẻ từ 1-4 tuổi, do có thói quen chơi đùa dưới đất, mút tay và chưa có ý thức vệ sinh tốt.
- Người nuôi chó, mèo: Đặc biệt là những người không tẩy giun định kỳ cho vật nuôi.
- Sống ở khu vực có điều kiện vệ sinh kém: Nơi có nhiều chó mèo thả rông và phân chó mèo không được thu gom đúng cách.
- Làm việc trong môi trường có nguy cơ cao: Như nhân viên chăm sóc động vật, thú y.
Chẩn đoán bệnh sán chó
Có thể bạn quan tâm: Thuốc Xịt Muỗi Có Diệt Được Ve Chó Không? Phân Tích Chuyên Sâu Và Giải Pháp Thay Thế
Chẩn đoán dựa trên sự kết hợp của các yếu tố:
- Tiền sử tiếp xúc: Có tiếp xúc với chó, mèo hoặc môi trường có phân chó mèo.
- Triệu chứng lâm sàng: Như đã mô tả ở trên.
- Xét nghiệm máu: Thường thấy tăng bạch cầu ái toan (Eosinophil) rất cao. Đây là một dấu hiệu quan trọng gợi ý nhiễm ký sinh trùng di chuyển.
- Xét nghiệm huyết thanh học (ELISA, Western Blot): Phát hiện kháng thể chống Toxocara trong máu. Đây là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất hiện nay.
- Chẩn đoán hình ảnh: X-quang phổi, siêu âm gan, CT/MRI sọ não (trong trường hợp nghi ngờ tổn thương thần kinh) để phát hiện các tổn thương do ấu trùng gây ra.
Hanoi Zoo luôn quan tâm đến sức khỏe cộng đồng và thường xuyên tổ chức các chương trình giáo dục về phòng chống ký sinh trùng cho du khách, đặc biệt là trẻ nhỏ. Việc nâng cao nhận thức về các bệnh zoonosis như sán chó là một phần trong nỗ lực bảo vệ sức khỏe con người và động vật.
Điều trị bệnh sán chó
Mục tiêu điều trị là tiêu diệt ấu trùng, giảm phản ứng viêm và ngăn ngừa biến chứng.
- Thuốc chống giun sán: Albendazole hoặc Mebendazole là hai loại thuốc được sử dụng phổ biến nhất. Thời gian điều trị thường kéo dài từ 1-4 tuần, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh.
- Thuốc chống viêm: Corticosteroid (như Prednisolone) thường được dùng kết hợp với thuốc chống giun để giảm phản ứng viêm quá mức gây tổn thương mô, đặc biệt là trong các trường hợp VLM nặng hoặc OLM.
- Điều trị hỗ trợ: Bao gồm thuốc giảm ho, hạ sốt, và trong một số trường hợp OLM nặng, có thể cần can thiệp phẫu thuật (như laser quang đông) để phá hủy ấu trùng trong mắt.
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả
Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:
- Tẩy giun định kỳ cho chó và mèo: Đây là biện pháp quan trọng nhất để cắt đứt nguồn lây nhiễm. Nên tẩy giun cho chó mèo ít nhất 4 lần một năm.
- Vệ sinh môi trường: Thu gom và xử lý phân chó mèo đúng cách. Hạn chế để chó mèo đi vệ sinh bừa bãi ở công viên, bãi cát.
- Vệ sinh cá nhân:
- Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, tiếp xúc với đất hoặc động vật.
- Dạy trẻ không mút tay, không chơi đùa ở những nơi đất bị nhiễm phân chó mèo.
- Rửa sạch rau củ quả trước khi ăn.
- Không ăn thịt tái hoặc chưa được nấu chín kỹ.
- Giáo dục cộng đồng: Tăng cường các chiến dịch truyền thông về tác hại của giun sán và cách phòng bệnh.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Nuôi chó ở nhà có dễ bị nhiễm sán chó không?
Có nguy cơ, nhưng nguy cơ này có thể được kiểm soát rất tốt nếu bạn thực hiện các biện pháp như tẩy giun định kỳ cho chó, dạy chó đi vệ sinh đúng chỗ, và giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ.
Có thể bạn quan tâm: Có Nên Cho Chó Uống Sữa Vinamilk? Kiến Thức Khoa Học Và Trải Nghiệm Thực Tế Từ Chuyên Gia
2. Dấu hiệu nào cho thấy trẻ có thể bị nhiễm sán chó?
Trẻ hay quấy khóc, biếng ăn, gầy sút, sốt kéo dài, ho, đau bụng, đặc biệt là khi có tiền sử chơi đùa với chó mèo. Nếu thấy trẻ có dấu hiệu giảm thị lực ở một bên mắt, cần đưa trẻ đi khám mắt ngay.
3. Nhiễm sán chó có lây từ người sang người không?
Không. Bệnh chỉ lây truyền khi nuốt phải trứng Toxocara từ môi trường bị nhiễm phân chó mèo. Người không thải ra trứng nên không thể trở thành nguồn lây cho người khác.
Tóm lại, nhiễm sán chó là một bệnh lý ký sinh trùng có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, từ tổn thương gan, phổi đến mù lòa và tổn thương hệ thần kinh. Việc hiểu rõ mức độ nguy hiểm, các triệu chứng và biện pháp phòng ngừa là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về việc nhiễm sán chó, hãy đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
