Bị chó dại cắn là một tình huống cấp cứu y tế nghiêm trọng, có thể đe dọa đến tính mạng nếu không được xử lý kịp thời và đúng cách. Virus dại (Rhabdovirus) có mặt trong nước bọt của động vật mắc bệnh và lây truyền sang người qua vết cắn, vết trầy xước, hoặc khi nước bọt tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng. Mặc dù bệnh dại ở người là một bệnh hiếm gặp, nhưng khi đã phát bệnh, tỷ lệ tử vong là 100%. Điều này làm cho việc hiểu rõ nguy cơ, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp xử trí ngay lập tức trở nên vô cùng quan trọng.
Bài viết này cung cấp một cái nhìn toàn diện về bệnh dại, các triệu chứng điển hình khi bị chó dại cắn, các bước sơ cứu khẩn cấp, phác đồ điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, và cách phòng ngừa bệnh hiệu quả nhất.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Dạy Chó Đi Vệ Sinh Vào Khay
Tóm tắt nhanh thông tin
| Nội dung | Chi tiết |
|---|---|
| Tác nhân gây bệnh | Virus dại (Rhabdovirus) |
| Đường lây truyền chính | Qua vết cắn, trầy xước, hoặc nước bọt tiếp xúc với niêm mạc |
| Thời gian ủ bệnh | Thường 1-2 tháng, có thể từ 7 ngày đến 1 năm |
| Tỷ lệ tử vong khi phát bệnh | 100% |
| Cách phòng ngừa hiệu quả | Tiêm vắc xin phòng dại trước và sau phơi nhiễm, tiêm huyết thanh kháng dại (RIG) nếu cần |
| Sơ cứu khẩn cấp | Rửa vết thương bằng nước và xà phòng 15 phút, sát khuẩn bằng cồn 70% hoặc cồn iod, đến cơ sở y tế ngay lập tức |
Bệnh dại là gì?
Bệnh dại (Rabies) là một bệnh nhiễm virus cấp tính và nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống thần kinh trung ương của người và động vật. Virus dại, thuộc họ Rhabdoviridae, xâm nhập vào cơ thể người chủ yếu thông qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh, đặc biệt là qua vết cắn.
Khi virus xâm nhập, nó không lập tức tấn công não. Thay vào đó, nó nhân lên tại các mô cơ và mô thần kinh ở vị trí vết thương trong một thời gian gọi là thời gian ủ bệnh. Trong giai đoạn này, người bệnh hoàn toàn không có triệu chứng. Sau đó, virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại vi đến tủy sống và não, gây ra các tổn thương nghiêm trọng.
Một khi virus đã xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh dại gần như luôn dẫn đến tử vong. Đây là lý do tại sao dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) là biện pháp duy nhất có thể cứu sống bệnh nhân.
Bị chó dại cắn có nguy hiểm không?
Câu trả lời là có, cực kỳ nguy hiểm. Câu hỏi “bị chó dại cắn có sao không?” không chỉ đơn thuần là một mối lo ngại về vết thương vật lý, mà còn là nỗi sợ hãi về một căn bệnh không thể chữa khỏi một khi đã khởi phát.
Các nguy cơ chính
- Nhiễm virus dại: Đây là nguy cơ lớn nhất. Virus có thể lây truyền ngay cả khi vết cắn rất nhỏ hoặc chỉ là vết trầy xước.
- Tổn thương mô và cơ quan: Vết cắn sâu có thể làm tổn thương các cơ, gân, mạch máu và dây thần kinh, gây đau đớn, mất chức năng và để lại di chứng.
- Nhiễm trùng vết thương: Vi khuẩn từ miệng chó hoặc từ môi trường có thể xâm nhập vào vết thương, gây nhiễm trùng thứ phát.
- Nhiễm trùng trực khuẩn uốn ván: Vết thương hở, đặc biệt là vết cắn ở bàn tay, bàn chân, có nguy cơ cao bị nhiễm uốn ván nếu không được tiêm phòng.
Dấu hiệu nhận biết chó bị dại
Việc nhận diện nhanh một con chó có thể bị dại là bước đầu tiên quan trọng để đánh giá nguy cơ và có biện pháp xử lý kịp thời. Chó dại thường biểu hiện hai thể bệnh chính: thể cuồng và thể liệt.
Thể cuồng (thể hung dữ)
- Thay đổi tính tình: Chó hiền lành bỗng trở nên hung dữ, tấn công bất kỳ ai; chó hung dữ thì càng trở nên dữ tợn, cắn xé mọi vật.
- Khó nuốt: Chó thường chảy dãi nhiều, há mồm, không nuốt được nước, sợ nước (hydrophobia).
- Hành vi kỳ lạ: Liếm, cắn, đào bới vào vết thương của chính mình hoặc các vật thể lạ, chạy rông khắp nơi.
- Co giật và chết: Sau thời gian cuồng loạn, chó bị co giật và tử vong trong vòng 3-5 ngày.
Thể liệt
Có thể bạn quan tâm: Tiêm Phòng Dại Ở Chó Và Người Có Ảnh Hưởng Gì Không? Phân Tích Chuyên Sâu Về Lợi Ích Và Rủi Ro
- Yếu liệt: Cơ hàm và cổ họng bị liệt, khiến chó không thể nuốt, nước dãi chảy ra liên tục.
- Lờ đờ và yếu ớt: Không hung dữ như thể cuồng, chó thường nằm một chỗ, thở dốc, liệt dần tứ chi.
- Tử vong: Thể liệt ít phổ biến hơn nhưng cũng dẫn đến tử vong.
Nếu nghi ngờ một con chó bị dại, tuyệt đối không cố gắng tiếp cận, bắt giữ hoặc giết nó. Hãy báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc các cơ quan chức năng để họ xử lý.
Các biểu hiện khi bị chó dại cắn
Các biểu hiện của bệnh dại ở người được chia thành hai giai đoạn chính: giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn phát bệnh.
Giai đoạn ủ bệnh
- Thời gian: Trung bình 1-2 tháng, có thể ngắn nhất là 7 ngày hoặc kéo dài đến 1 năm.
- Triệu chứng: Không có triệu chứng đặc hiệu. Một số người có thể cảm thấy ngứa ngáy, tê, hoặc cảm giác châm chích tại vị trí vết thương.
Giai đoạn phát bệnh
Khi virus đã lan đến não, bệnh dại tiến triển nhanh chóng qua các giai đoạn:
Giai đoạn tiền triệu (2-10 ngày):
- Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
- Đau đầu, mệt mỏi, chán ăn.
- Buồn nôn, nôn.
- Cảm giác ngứa, tê, kiến bò, bỏng rát tại vết cắn.
Giai đoạn toàn phát:
- Thể cuồng (khoảng 80% các ca): Lo âu, bồn chồn, bối rối, ảo giác, ảo giác thính giác và thị giác. Sợ nước (hydrophobia) là dấu hiệu đặc trưng: bất kỳ kích thích nào liên quan đến nước (tiếng nước chảy, nhìn thấy nước, hoặc cố gắng uống nước) đều gây co thắt thanh quản dữ dội, khó thở. Người bệnh cũng có thể sợ gió, sợ ánh sáng. Tăng tiết nước bọt, sùi bọt mép. Co giật, tăng trương lực cơ. Hành vi hung hăng, tấn công.
- Thể liệt (khoảng 20% các ca): Yếu cơ tiến triển thành liệt toàn thân, không sợ nước. Người bệnh rơi vào hôn mê dần và tử vong do liệt hô hấp.
Giai đoạn hôn mê và tử vong:
- Liệt toàn thân, rối loạn nhịp tim, huyết áp.
- Tử vong xảy ra trong vòng 2-10 ngày sau khi các triệu chứng thần kinh xuất hiện, thường do suy hô hấp hoặc ngừng tim.
Cần làm gì ngay lập tức khi bị chó dại cắn?
Thời gian là yếu tố quyết định giữa sự sống và cái chết. Mọi phút giây trôi qua đều làm tăng nguy cơ virus xâm nhập sâu vào hệ thần kinh. Dưới đây là các bước sơ cứu bắt buộc phải thực hiện ngay tại chỗ:
Bước 1: An toàn và kiểm tra vết thương
- Rút lui an toàn: Tách bản thân khỏi con chó một cách an toàn, tránh để bị cắn thêm.
- Đánh giá vết thương: Xác định mức độ nghiêm trọng (vết xước nhẹ, vết cắn nông, vết cắn sâu, có rách da không, có chảy máu không). Điều này rất quan trọng để bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm.
Bước 2: Rửa vết thương bằng nước và xà phòng (15 phút)
- Đây là bước quan trọng nhất và hiệu quả nhất.
- Xả nước chảy mạnh trực tiếp vào vết thương trong ít nhất 15 phút.
- Đồng thời dùng xà phòng (loại có độ pH trung tính) chà xát nhẹ nhàng xung quanh vết thương để loại bỏ nước bọt chứa virus.
- Nước và xà phòng có thể làm giảm lượng virus trên da lên đến 90%.
Bước 3: Sát khuẩn vết thương
- Sau khi rửa sạch, dùng dung dịch sát khuẩn mạnh như cồn 70% hoặc cồn iod (povidone-iodine) để rửa vết thương.
- Điều này giúp tiêu diệt thêm virus còn sót lại.
Bước 4: Không bịt kín vết thương
- Tuyệt đối không dùng băng keo, vải, hoặc bất kỳ vật liệu nào bịt kín vết thương ngay lập tức.
- Việc che kín vết thương có thể tạo môi trường yếm khí, thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và làm giảm hiệu quả của việc rửa vết thương.
Bước 5: Đến cơ sở y tế ngay lập tức
- Đừng chần chừ. Sau khi sơ cứu tại chỗ, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất, tốt nhất là các trung tâm y tế dự phòng, bệnh viện có khoa truyền nhiễm hoặc các trung tâm tiêm chủng uy tín.
- Mang theo thông tin về con chó (nếu biết) để bác sĩ đánh giá nguy cơ.
Phác đồ điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP)
Dự phòng sau phơi nhiễm (Post-Exposure Prophylaxis – PEP) là lối thoát duy nhất để ngăn chặn bệnh dại khi đã bị chó dại cắn. Phác đồ điều trị bao gồm hai thành phần chính: vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại (RIG).
Có thể bạn quan tâm: Giá Chó Great Dane: Bảng Giá Chi Tiết, Yếu Tố Ảnh Hưởng Và Kinh Nghiệm Mua Sắm
Đánh giá mức độ phơi nhiễm
Việc điều trị PEP phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, được phân loại như sau:
- Mức độ I: Tiếp xúc với nước bọt của động vật nghi dại trên da lành (vuốt, ôm). Không cần PEP.
- Mức độ II: Vết cắn, cào nhẹ trên da có chảy máu, trầy xước; vết thương tiếp xúc với niêm mạc. Cần tiêm vắc xin.
- Mức độ III: Vết cắn sâu, nhiều vết cắn, vết cắn ở đầu mặt cổ, tay, sinh dục; vết thương bị nhiễm bẩn. Cần tiêm vắc xin + tiêm huyết thanh kháng dại (RIG).
Vắc xin phòng dại
- Loại vắc xin: Các vắc xin phòng dại hiện đại, bất hoạt, sản xuất trên tế bào (Verorab, Abhayrab, Rabipur…) đều an toàn và hiệu quả cao.
- Các phác đồ tiêm:
- Phác đồ 5 mũi (đường tiêm bắp): Mũi 1 (ngày 0), mũi 2 (ngày 3), mũi 3 (ngày 7), mũi 4 (ngày 14), mũi 5 (ngày 28). Đây là phác đồ truyền thống và được sử dụng phổ biến.
- Phác đồ 4 mũi (đường tiêm trong da): Hiệu quả tương đương phác đồ 5 mũi nhưng tiết kiệm vắc xin và chi phí hơn. Cần có nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật tiêm trong da.
- Lưu ý: Người đã được tiêm phòng dại đầy đủ trước phơi nhiễm (pre-exposure prophylaxis) chỉ cần tiêm 2 mũi (ngày 0 và ngày 3) và không cần tiêm huyết thanh kháng dại.
Huyết thanh kháng dại (RIG)
- Vai trò: Cung cấp kháng thể chống dại ngay lập tức để trung hòa virus tại vị trí vết thương, ngăn chặn virus xâm nhập vào dây thần kinh trước khi cơ thể tự sản sinh đủ kháng thể.
- Chỉ định: Bắt buộc cho mọi trường hợp phơi nhiễm mức độ III và người có suy giảm miễn dịch bị phơi nhiễm mức độ II.
- Liều lượng: Tính theo cân nặng (20 IU/kg thể trọng).
- Cách dùng: Tiêm một phần quanh vết thương (làm ướt các mô xung quanh), phần còn lại tiêm bắp sâu (ở cơ khác, không tiêm cùng vị trí với vắc xin).
- Lưu ý: Nếu đã tiêm vắc xin trước phơi nhiễm hoặc đã tiêm RIG trước đó, không cần tiêm RIG trong lần phơi nhiễm này.
Tiêm phòng uốn ván sau khi bị chó cắn
Vết cắn của chó là một loại vết thương hở, có nguy cơ cao bị nhiễm uốn ván. Việc tiêm phòng uốn ván là cần thiết, đặc biệt với những người chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ liều.
Phác đồ tiêm uốn ván (TT)
| Lịch sử tiêm chủng | Thời gian mũi cuối | Tình trạng vết thương | Xử trí |
|---|---|---|---|
| Chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ 3 mũi | Không rõ | Bất kỳ | Tiêm 3 mũi cơ bản (N0, N1, N2), sau đó nhắc lại sau 1 năm và mỗi 5 năm một lần. |
| Đủ 3 mũi | < 5 năm | Nhỏ, sạch | Không cần tiêm. |
| Bẩn, sâu, nguy cơ | Tiêm nhắc 1 mũi (nếu đã tiêm đủ 4 mũi trước đó thì không cần). | ||
| ≥ 5 năm | Nhỏ, sạch | Tiêm nhắc 1 mũi. | |
| Bẩn, sâu, nguy cơ | Tiêm nhắc 1 mũi. |
Làm thế nào để phòng ngừa bệnh dại hiệu quả?
1. Tiêm phòng dại cho chó, mèo
- Chủ động: Đây là biện pháp phòng ngừa bệnh dại hiệu quả nhất và bền vững nhất. Đảm bảo chó, mèo của bạn được tiêm phòng dại đầy đủ và đúng lịch.
- Thúc đẩy tiêm chủng cộng đồng: Ủng hộ các chiến dịch tiêm chủng dại cho chó hoang dã và chó nuôi trong cộng đồng.
2. Tiêm phòng dại trước phơi nhiễm (PrEP)
- Đối tượng chỉ định: Người làm việc trong ngành thú y, kiểm lâm, thợ săn, du khách đến vùng có nguy cơ cao, trẻ em sống ở vùng sâu vùng xa.
- Lợi ích: Cung cấp miễn dịch cơ bản, rút ngắn thời gian điều trị PEP (chỉ cần 2 mũi), giảm nguy cơ tử vong khi bị phơi nhiễm, và giảm chi phí điều trị.
3. Nâng cao nhận thức cộng đồng
- Giáo dục: Tuyên truyền về nguy cơ, cách nhận biết chó dại, và các biện pháp xử trí khi bị cắn.
- Tránh xa động vật lạ: Không đùa nghịch, chọc ghẹo chó, mèo lạ, đặc biệt là chó hoang dã.
4. Quản lý chó nuôi và chó hoang dã
- Thắt dây xích: Khi dắt chó ra ngoài, luôn sử dụng dây xích và rọ mõm nếu cần.
- Kiểm soát chó hoang: Hỗ trợ các chương trình kiểm soát và tiêm phòng cho chó hoang dã.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Bị chó dại cắn bao lâu thì phát bệnh?
Có thể bạn quan tâm: Dụng Cụ Cắt Lông Chó Mèo: Hướng Dẫn Chọn Mua Và Sử Dụng Hiệu Quả
Thời gian ủ bệnh trung bình là 1-2 tháng, nhưng có thể ngắn nhất là 7 ngày hoặc kéo dài đến 1 năm. Không thể dự đoán chính xác thời gian phát bệnh cho từng cá thể.
2. Bị chó dại cắn tiêm phòng có khỏi không?
Có thể. Nếu được sơ cứu đúng cách, tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại (nếu cần) ngay lập tức và đầy đủ, khả năng sống sót là rất cao. Tuy nhiên, một khi các triệu chứng thần kinh xuất hiện, bệnh dại là không thể chữa khỏi.
3. Không tiêm huyết thanh kháng dại có sao không?
Rất nguy hiểm. Huyết thanh kháng dại là cần thiết để trung hòa virus tại vị trí vết thương, đặc biệt là với các vết cắn sâu, ở đầu mặt cổ hoặc nhiều vết cắn. Việc không tiêm RIG làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong.
4. Tiêm vắc xin dại có tác dụng phụ không?
Vắc xin phòng dại hiện đại rất an toàn. Một số tác dụng phụ thường gặp là đau, sưng, đỏ tại chỗ tiêm; sốt nhẹ, mệt mỏi, nhức đầu. Các tác dụng phụ nghiêm trọng rất hiếm gặp.
5. Có thể bị dại nếu chỉ bị chó liếm phải không?
Có thể. Nếu nước bọt của chó dại tiếp xúc với niêm mạc (mắt, mũi, miệng) hoặc vết thương hở, virus vẫn có thể xâm nhập. Tuy nhiên, nguy cơ này thấp hơn so với bị cắn.
Kết luận
Câu hỏi “bị chó dại cắn có sao không?” có một câu trả lời dứt khoát: Có, và hậu quả có thể là tử vong. Tuy nhiên, cái chết này là có thể tránh được hoàn toàn nếu người bị cắn biết cách xử trí đúng đắn và được điều trị dự phòng kịp thời.
Hanoi Zoo luôn khuyến khích cộng đồng nâng cao hiểu biết về các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm từ động vật, đặc biệt là bệnh dại. Việc tiêm phòng dại cho thú cưng, nâng cao nhận thức về cách xử trí khi bị cắn, và chủ động tiêm phòng trước phơi nhiễm (nếu thuộc nhóm nguy cơ) là những hành động thiết thực và hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Nếu bạn hoặc người thân bị chó dại cắn, hãy hành động ngay lập tức: rửa vết thương kỹ lưỡng, sát khuẩn và đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị PEP. Mỗi phút trễ nải đều có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết. Đừng để sự chủ quan và thiếu hiểu biết cướp đi mạng sống quý giá của bạn.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 2, 2025 by Thanh Thảo
