Nhiễm ký sinh trùng ở chó và mèo: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa toàn diện

Tổng quan về nhiễm ký sinh trùng ở chó và mèo

Nhiễm ký sinh trùng là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến và nghiêm trọng nhất đối với chó và mèo. Ký sinh trùng là những sinh vật sống ký sinh trên hoặc trong vật chủ để hút chất dinh dưỡng, gây hại cho sức khỏe của vật chủ. Chúng có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau: giun sán (ký sinh trùng nội sinh), bọ chét, ve, rận (ký sinh trùng ngoại sinh) và các vi sinh vật nhỏ như cầu trùng hoặc giardia.

Theo các nghiên cứu của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng ở chó và mèo có thể lên tới 60-80% ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Điều này chủ yếu do khí hậu nóng ẩm, môi trường sống có nhiều nguy cơ lây nhiễm và nhận thức về phòng ngừa của người nuôi chưa đầy đủ.

Các loại ký sinh trùng phổ biến ở chó và mèo

Ký sinh trùng nội sinh (giun sán)

Giun tròn (Toxocara spp.)
Đây là loại ký sinh trùng đường ruột phổ biến nhất ở chó và mèo. Chúng có thể gây ra các triệu chứng như tiêu chảy, nôn mửa, chướng bụng và suy dinh dưỡng, đặc biệt ở chó con và mèo con. Loài Toxocara còn có thể gây bệnh ở người (toxocariasis), một bệnh zoonotic nghiêm trọng.

Giun móc (Ancylostoma spp.)
Giun móc hút máu từ niêm mạc ruột, gây thiếu máu và suy nhược. Chúng có thể xâm nhập qua da hoặc qua đường miệng. Mèo và chó bị nhiễm giun móc thường có biểu hiện đi ngoài ra máu, phân đen, giảm cân.

Giun tóc (Trichuris spp.)
Ký sinh ở manh tràng và ruột già, gây viêm và loét niêm mạc, dẫn đến tiêu chảy ra máu và đau bụng.

Sán dây (Dipylidium caninum, Taenia spp.)
Chó và mèo thường nhiễm sán dây khi ăn phải vật chủ trung gian là bọ chét hoặc động vật gặm nhấm. Dấu hiệu đặc trưng là nhìn thấy các đoạn sán hình hạt gạo ở phân hoặc vùng hậu môn.

Có thể bạn quan tâm: Chó Chăn Cừu Border Collie: Đặc Điểm, Chế Độ Dinh Dưỡng Và Cách Chăm Sóc

Giardia
Là một loại ký sinh trùng đơn bào, sống trong ruột non. Nhiễm giardia gây tiêu chảy có bọt, hôi, nôn mửa và suy dinh dưỡng. Loài này cũng có thể lây sang người.

Cầu trùng (Coccidia)
Gây bệnh ở ruột, đặc biệt nguy hiểm với chó con và mèo con. Triệu chứng bao gồm tiêu chảy ra máu, sốt, mệt mỏi và đau bụng.

Ký sinh trùng ngoại sinh (bọ chét, ve, rận)

Bọ chét (Ctenocephalides spp.)
Là ký sinh trùng hút máu phổ biến nhất. Bọ chét không chỉ gây ngứa ngáy, viêm da, mà còn là vật chủ trung gian truyền các bệnh nguy hiểm như bệnh vệt xước mèo (ở người), sán dây (ở chó mèo) và vi khuẩn Bartonella.

Ve chó (Rhipicephalus, Dermacentor, Ixodes spp.)
Ve sống ký sinh bằng cách hút máu và có thể truyền nhiều bệnh nguy hiểm như bệnh ehrlichiosis, bệnh babesiosis, bệnh Lyme (chủ yếu ở chó). Các bệnh này có thể gây sốt, đau khớp, thiếu máu, suy thận và thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Rận (Cheyletiella spp.)
Gây viêm da ngứa ngáy, rụng lông theo từng mảng, đặc biệt ở vùng lưng và cổ.

Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Các Giống Chó Cảnh Nhỏ Được Yêu Thích Nhất: Đặc Điểm, Cách Chăm Sóc Và Nơi Nuôi Lý Tưởng

Nguyên nhân và đường lây nhiễm

Việc hiểu rõ nguyên nhân và đường lây nhiễm là chìa khóa để phòng ngừa hiệu quả. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm:

1. Môi trường sống

• Sống trong nhà nhưng đi ra ngoài thường xuyên.
• Sống ở khu vực nông thôn, gần cống rãnh, rừng cây hoặc đất ẩm.
• Môi trường sống không được vệ sinh sạch sẽ, có nhiều phân động vật.

2. Thói quen sinh hoạt

• Liếm lông sau khi đi ra ngoài (đối với mèo).
• Gặm nhấm, cắn xé hoặc ăn phân.
• Uống nước tù đọng hoặc nước không sạch.

3. Tiếp xúc với vật chủ mang mầm bệnh

• Chạm vào bọ chét, ve trên người vật nuôi khác.
• Ăn phải động vật gặm nhấm, ếch nhái, côn trùng bị nhiễm ấu trùng.
• Bị bọ chét, ve cắn trực tiếp.

4. Lây truyền từ mẹ sang con

Có thể bạn quan tâm: Lịch Tẩy Giun Và Tiêm Phòng Cho Chó Con: Hướng Dẫn Khoa Học Từ Chuyên Gia Thú Y

• Chó con, mèo con có thể bị nhiễm giun qua sữa mẹ hoặc đường máu khi còn trong bụng mẹ.

Triệu chứng nhận biết nhiễm ký sinh trùng

Dưới đây là bảng tổng hợp các triệu chứng điển hình theo từng loại ký sinh trùng:

Lưu ý: Một số trường hợp chó và mèo có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Vì vậy, việc kiểm tra định kỳ là vô cùng cần thiết.

Chẩn đoán và xét nghiệm

Chẩn đoán nhiễm ký sinh trùng cần sự hỗ trợ của bác sĩ thú y chuyên môn. Các phương pháp chẩn đoán phổ biến bao gồm:

1. Xét nghiệm phân (Fecal flotation)
Là phương pháp chính để phát hiện trứng hoặc ký sinh trùng trong phân. Xét nghiệm này có thể phát hiện hầu hết các loại giun tròn, giun móc, giun tóc, sán dây, giardia và cầu trùng. Độ chính xác cao hơn khi lấy mẫu phân tươi (trong vòng 12 giờ) và thực hiện nhiều lần.

2. Soi da (Skin scraping)
Dùng để phát hiện các ký sinh trùng sống dưới da hoặc trong lông như rận, bọ chét (trong một số trường hợp) và ve.

3. Xét nghiệm máu
Được sử dụng để chẩn đoán các bệnh do ve truyền như ehrlichiosis, babesiosis và bệnh Lyme. Các xét nghiệm bao gồm xét nghiệm máu toàn phần (CBC) và xét nghiệm đặc hiệu (như ELISA, PCR).

Có thể bạn quan tâm: Tranh Tô Màu Chó Cứu Hộ: Khám Phá Thế Giới Động Vật Qua Sáng Tạo

4. Soi phân trực tiếp (Direct smear)
Dùng để phát hiện giardia hoặc các ký sinh trùng di động.

Điều trị nhiễm ký sinh trùng

Điều trị phải dựa trên chẩn đoán chính xác. Việc tự ý dùng thuốc có thể gây nguy hiểm cho vật nuôi và làm giảm hiệu quả điều trị.

Thuốc tẩy giun sán phổ biến

Fenbendazole

• Phổ tác dụng rộng: hiệu quả với giun tròn, giun móc, giun tóc, giardia.
• Ít tác dụng phụ, an toàn cho chó con và mèo con.
• Dùng theo đường uống trong 3-5 ngày.

Milbemycin oxime

• Hiệu quả với giun tròn, giun móc, sán dây.
• Thường có trong các thuốc ngừa bệnh tim mạch (heartworm) kết hợp.

Praziquantel

• Chuyên trị sán dây.
• Thường được phối hợp với các thuốc khác để tạo phổ tác dụng rộng.

Ponazuril

• Là thuốc điều trị cầu trùng hiệu quả, đặc biệt ở mèo con.

Metronidazole hoặc Fenbendazole liều cao

• Dùng để điều trị giardia.

Thuốc diệt ký sinh trùng ngoại sinh

Fipronil

• Diệt bọ chét, ve hiệu quả.
• Có dạng xịt, nhỏ lưng (spot-on) hoặc collars (vòng cổ).
• Tác dụng kéo dài 4-8 tuần.

Imidacloprid + Moxidectin

• Phối hợp hiệu quả diệt bọ chét, ve và một số loại giun.
• Dạng nhỏ lưng, tác dụng kéo dài 1 tháng.

Selamectin

• Diệt bọ chét, ve, rận và một số loại giun.
• Dạng nhỏ lưng, an toàn cho mèo (một số hoạt chất khác có thể gây độc cho mèo).

Fluralaner, Afoxolaner, Sarolaner

• Là các thuốc thế hệ mới, hiệu quả cao và an toàn.
• Có dạng viên uống hoặc nhỏ lưng, tác dụng kéo dài 1-3 tháng.

Lưu ý: Không được dùng thuốc của chó cho mèo vì một số hoạt chất (như Permethetrin) có thể gây ngộ độc nghiêm trọng ở mèo.

Phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng toàn diện

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Một chiến lược phòng ngừa toàn diện bao gồm nhiều biện pháp đồng thời:

1. Sử dụng thuốc phòng ký sinh trùng định kỳ

• Tẩy giun: Chó con và mèo con nên được tẩy giun mỗi 2 tuần từ 2 tuần tuổi đến 8 tuần tuổi, sau đó mỗi 3 tháng một lần. Chó và mèo trưởng thành nên tẩy giun 3-4 lần mỗi năm.
• Diệt bọ chét và ve: Sử dụng thuốc nhỏ lưng, viên uống hoặc vòng cổ theo chỉ định của bác sĩ thú y. Nên dùng quanh năm, kể cả trong mùa đông vì bọ chét vẫn có thể sống trong nhà.

2. Vệ sinh môi trường sống

• Dọn dẹp phân hàng ngày, tránh để phân tồn tại trong môi trường.
• Vệ sinh chuồng trại, ổ nằm bằng nước nóng và chất tẩy rửa an toàn.
• Cắt cỏ, thu dọn lá rụng để giảm môi trường sống của ve và bọ chét.

3. Kiểm soát vật chủ trung gian

• Diệt chuột, côn trùng trong nhà và khu vực xung quanh.
• Hạn chế cho chó mèo tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc vật nuôi khác không rõ nguồn gốc.

4. Khám sức khỏe định kỳ

• Tối thiểu 1 lần mỗi năm để bác sĩ thú y kiểm tra tổng quát và xét nghiệm định kỳ.
• Xét nghiệm phân 1-2 lần mỗi năm để phát hiện sớm ký sinh trùng.

5. Giáo dục và nâng cao nhận thức

• Rửa tay sạch sẽ sau khi tiếp xúc với chó mèo hoặc môi trường có nguy cơ.
• Dạy trẻ em không nên ôm, hôn chó mèo quá mức và luôn rửa tay sau khi chơi.
• Tẩy giun định kỳ cho tất cả vật nuôi trong nhà.

Nhiễm ký sinh trùng ở chó và mèo có nguy hiểm không?

Câu trả lời là CÓ, rất nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

• Đối với vật nuôi: Nhiễm ký sinh trùng nặng có thể dẫn đến thiếu máu, suy dinh dưỡng, suy mòn, suy thận, suy tim và tử vong, đặc biệt ở chó con, mèo con, vật nuôi già yếu hoặc suy giảm miễn dịch.
• Đối với con người: Một số ký sinh trùng có thể lây truyền từ vật nuôi sang người (zoonotic), như Toxocara (gây tổn thương gan, phổi, mắt), Echinococcus (gây nang sán hydatid), Bartonella (bệnh vệt xước mèo), giardia (gây tiêu chảy). Những bệnh này đặc biệt nguy hiểm với trẻ em, phụ nữ có thai và người suy giảm miễn dịch.

Khi nào cần đưa chó, mèo đến bác sĩ thú y?

Bạn nên đưa thú cưng đến bác sĩ thú y ngay nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày, đặc biệt nếu có máu hoặc chất nhầy.
• Nôn mửa nhiều lần trong ngày hoặc nôn ra giun.
• Chán ăn, mệt mỏi, sụt cân rõ rệt.
• Bụng to, chướng bụng bất thường.
• Ngứa ngáy dữ dội, gãi nhiều đến mức rụng lông, trầy xước, nhiễm trùng da.
• Sốt, khó thở, yếu liệt (có thể là dấu hiệu của bệnh do ve truyền).
• Nhìn thấy bọ chét, ve, rận hoặc đoạn sán trên người vật nuôi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Tôi có thể dùng thuốc tẩy giun của người cho chó mèo được không?
Đáp: Tuyệt đối không. Thuốc tẩy giun của người không có tác dụng với các loại giun ở chó mèo và có thể gây ngộ độc nghiêm trọng.

Hỏi: Tại sao chó mèo đã được tẩy giun định kỳ mà vẫn bị nhiễm ký sinh trùng?
Đáp: Tẩy giun định kỳ chỉ diệt được giun trưởng thành trong ruột tại thời điểm dùng thuốc. Vật nuôi có thể bị tái nhiễm bất cứ lúc nào nếu tiếp xúc với môi trường có mầm bệnh. Vì vậy, việc vệ sinh môi trường và phòng ngừa liên tục là rất quan trọng.

Hỏi: Làm thế nào để biết thuốc diệt bọ chét, ve có hiệu quả?
Đáp: Thuốc diệt bọ chét, ve hiệu quả sẽ giết chết ký sinh trùng trong vòng 24-48 giờ sau khi bám vào da vật nuôi, ngăn chúng sinh sản và truyền bệnh. Bạn có thể thấy bọ chét, ve chết và rụng ra.

Hỏi: Có cần tẩy giun cho chó mèo khi chúng không có triệu chứng gì không?
Đáp: Có. Như đã nói ở trên, nhiều trường hợp nhiễm ký sinh trùng không có triệu chứng rõ ràng. Tẩy giun định kỳ là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và an toàn.

Hỏi: Tôi có thể bị nhiễm ký sinh trùng từ chó mèo không?
Đáp: Có. Một số ký sinh trùng như Toxocara, giardia, bệnh vệt xước mèo có thể lây từ vật nuôi sang người. Vì vậy, vệ sinh cá nhân, tẩy giun định kỳ cho vật nuôi và khám sức khỏe định kỳ cho cả người và vật nuôi là rất cần thiết.

Kết luận

Nhiễm ký sinh trùng ở chó và mèo là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của vật nuôi và có thể gây nguy hiểm đến sức khỏe con người. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, đưa vật nuôi đi khám và xét nghiệm định kỳ, cùng với việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa toàn diện là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho cả vật nuôi và gia đình bạn.

Hanoi Zoo luôn đồng hành cùng bạn trong hành trình chăm sóc và bảo vệ các loài động vật. Hãy chủ động tìm hiểu kiến thức, tuân thủ các biện pháp phòng ngừa và đưa thú cưng đi khám thú y định kỳ để đảm bảo một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc cho người bạn bốn chân thân yêu của bạn.

Cập Nhật Lúc Tháng 12 6, 2025 by Thanh Thảo