Trong cuộc sống hàng ngày, chó là người bạn trung thành và gần gũi của con người. Tuy nhiên, đôi khi những tai nạn nhỏ như bị chó nhà cắn có thể xảy ra, đặc biệt là với trẻ em hoặc những người không quen với động vật. Khi sự việc này xảy ra, một câu hỏi phổ biến được đặt ra là: bị chó nhà cắn có cần chích ngừa không? Câu trả lời là có, và bài viết này sẽ giải thích lý do tại sao việc tiêm phòng là cần thiết, các bước xử lý vết thương đúng cách, cũng như cung cấp kiến thức khoa học về bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Có thể bạn quan tâm: Bị Nhiễm Sán Chó Có Nguy Hiểm Không? Những Điều Cần Biết Về Toxocara Và Các Biến Chứng
Vì sao phải tiêm phòng khi bị chó nhà cắn?
Nguy cơ lây nhiễm bệnh dại
Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus Rhabdovirus gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết cắn hoặc vết cào của động vật bị nhiễm bệnh. Virus dại tấn công hệ thần kinh trung ương và nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong gần như là 100%. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 59.000 ca tử vong do bệnh dại trên toàn thế giới, trong đó 99% các trường hợp lây truyền từ chó.
Ngay cả khi chó nhà của bạn trông khỏe mạnh và đã tiêm phòng dại, vẫn tồn tại nguy cơ tiềm ẩn. Có những trường hợp chó mang virus nhưng chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng, hoặc tiêm phòng không đúng lịch trình, dẫn đến miễn dịch không đủ mạnh. Vì vậy, khi bị chó cắn, việc tiêm phòng là biện pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe.
Các yếu tố nguy cơ quyết định việc tiêm phòng
Không phải mọi trường hợp bị chó cắn đều cần tiêm phòng giống nhau. Các chuyên gia y tế thường dựa vào các yếu tố sau để đưa ra quyết định:
- Tình trạng của chó: Nếu chó đã tiêm phòng dại đầy đủ và được theo dõi sức khỏe ít nhất 10 ngày sau khi cắn mà không có dấu hiệu bất thường, nguy cơ lây nhiễm thấp hơn.
- Tình trạng vết thương: Vết cắn sâu, chảy máu, đặc biệt ở các vùng gần thần kinh trung ương như đầu, mặt, cổ, tay thì nguy cơ lây nhiễm cao hơn.
- Loài động vật: Chó là nguồn lây nhiễm dại phổ biến nhất ở Việt Nam. Các động vật khác như mèo, dơi, cáo cũng có thể mang virus.
- Môi trường xung quanh: Nếu chó sống trong môi trường có nhiều động vật hoang dã hoặc tiếp xúc với chó lạ, nguy cơ nhiễm virus sẽ cao hơn.
Phân loại vết thương theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
WHO phân loại vết thương do động vật cắn thành 3 mức độ:
- Cấp 1: Vết chạm nhẹ, liếm trên da lành → Không cần tiêm vaccine.
- Cấp 2: Vết cắn nhẹ, trầy xước da, không chảy máu → Cần tiêm vaccine dại.
- Cấp 3: Vết cắn sâu, chảy máu, liếm vào niêm mạc (mắt, mũi, miệng) → Cần tiêm cả vaccine và huyết thanh kháng dại.
Xử lý vết thương đúng cách ngay sau khi bị chó cắn
Bước 1: Rửa vết thương kỹ lưỡng
Có thể bạn quan tâm: Vì Sao Chó Hú Ban Đêm? Hiểu Về Hành Vi Giao Tiếp Và Bản Năng Của Loài Chó
Ngay sau khi bị chó cắn, bạn cần thực hiện các bước sơ cứu tại chỗ:
- Rửa vết thương dưới vòi nước chảy trong ít nhất 15 phút với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn nhẹ.
- Việc rửa kỹ giúp loại bỏ bớt virus dại có thể còn bám trên da và niêm mạc.
- Không được dùng miệng để hút vết thương hoặc bôi các chất kích ứng như rượu, giấm, ớt bột…
Bước 2: Sát khuẩn và băng bó
- Sau khi rửa sạch, dùng cồn 70% hoặc povidine để sát khuẩn vết thương.
- Băng bó nhẹ nhàng để tránh nhiễm trùng thứ phát, nhưng không nên băng quá chặt.
Bước 3: Đến cơ sở y tế ngay lập tức
- Dù vết thương có vẻ nhẹ, bạn vẫn nên đến trung tâm y tế dự phòng hoặc bệnh viện để được kiểm tra và tư vấn tiêm phòng.
- Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nghiêm trọng của vết thương và quyết định phác đồ tiêm phòng phù hợp.
Các loại vaccine và phác đồ tiêm phòng dại
Vaccine phòng dại
Hiện nay, vaccine phòng dại là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa bệnh sau khi bị phơi nhiễm. Vaccine kích thích cơ thể sản sinh kháng thể chống lại virus dại.
Phác đồ tiêm vaccine (theo WHO)
Có hai phác đồ tiêm chính:
- Phác đồ 5 mũi (ngày 0, 3, 7, 14, 28): Được sử dụng phổ biến ở Việt Nam. Mũi đầu tiên tiêm ngay sau khi bị cắn (ngày 0), các mũi tiếp theo tiêm theo lịch.
- Phác đồ 4 mũi (ngày 0, 3, 7, 21 hoặc 28): Áp dụng ở một số quốc gia, tiêm 2 mũi vào ngày 0.
Tiêm huyết thanh kháng dại (RIG)
- Đối với vết thương cấp 3, bác sĩ sẽ tiêm thêm huyết thanh kháng dại quanh vết thương để trung hòa virus trước khi chúng xâm nhập vào hệ thần kinh.
- Huyết thanh chỉ được tiêm một lần, trong cùng ngày với mũi vaccine đầu tiên.
Những hiểu lầm phổ biến về việc tiêm phòng dại
“Chó nhà đã tiêm phòng rồi nên không cần tiêm”
Đây là quan niệm sai lầm phổ biến. Việc chó đã tiêm phòng không đảm bảo 100% nó không mang virus, đặc biệt nếu:
Có thể bạn quan tâm: Cách Bổ Sung Máu Cho Chó: Hướng Dẫn Khoa Học Từ Chuyên Gia Thú Y
- Chó tiêm vaccine quá lâu (trên 12 tháng) mà chưa tiêm nhắc lại.
- Vaccine không được bảo quản đúng cách hoặc tiêm không đúng quy trình.
- Chó có thể đã bị phơi nhiễm trước khi tiêm vaccine.
“Vết cắn nhẹ không cần tiêm”
Ngay cả vết cắn nhẹ cũng có thể lây truyền virus nếu da bị trầy xước. Virus dại có thể xâm nhập qua các vết thương nhỏ mà mắt thường khó nhìn thấy.
“Tiêm phòng dại gây tác dụng phụ nguy hiểm”
Vaccine dại hiện đại rất an toàn. Một số phản ứng nhẹ có thể xảy ra như đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi, nhưng rất hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng. Lợi ích của việc tiêm phòng luôn lớn hơn nguy cơ.
Phòng ngừa bệnh dại ở chó và cộng đồng
Tiêm phòng định kỳ cho chó
- Chó nên được tiêm phòng dại từ 3 tháng tuổi và tiêm nhắc lại hàng năm.
- Đây là biện pháp phòng ngừa chủ động hiệu quả nhất, giúp giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Quản lý chó nuôi và chó thả rông
- Hạn chế để chó chạy rông, đặc biệt ở những nơi có nhiều động vật hoang dã.
- Khi dắt chó ra ngoài, nên sử dụng rọ mõm và dây dắt.
- Không để trẻ nhỏ chơi đùa với chó lạ mà không có sự giám sát của người lớn.
Tuyên truyền và giáo dục cộng đồng
- Nâng cao nhận thức về bệnh dại và cách xử lý khi bị cắn.
- Khuyến khích người dân tiêm phòng cho vật nuôi và tiêm phòng khi bị phơi nhiễm.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Bị chó cắn bao lâu thì biết có bị dại không?
Có thể bạn quan tâm: Chợ Chó Mèo 365 Hà Đông: Toàn Cảnh Về Văn Hóa, Ẩn Họa Và Giải Pháp
Virus dại có thời gian ủ bệnh từ 1 đến 3 tháng, có thể dài hơn tùy thuộc vào vị trí vết cắn và lượng virus xâm nhập. Nếu không tiêm phòng, các triệu chứng đầu tiên có thể là sốt, nhức đầu, mệt mỏi, sau đó là lo âu, rối loạn thần kinh, sợ nước, co giật và tử vong.
Chó cắn sau 10 ngày không chết có nghĩa là an toàn?
Theo hướng dẫn của WHO, nếu chó cắn vẫn sống và khỏe mạnh sau 10 ngày theo dõi, nguy cơ lây dại là rất thấp. Tuy nhiên, điều này chỉ áp dụng với chó nuôi trong nhà, đã tiêm phòng và được giám sát chặt chẽ. Với chó lạ hoặc không rõ nguồn gốc, không nên chờ đợi mà cần tiêm phòng ngay.
Tiêm phòng dại có miễn phí không?
Tùy theo chính sách của từng quốc gia và địa phương. Ở Việt Nam, một số trung tâm y tế dự phòng có cung cấp vaccine dại với giá ưu đãi hoặc miễn phí trong các chương trình tiêm chủng mở rộng. Tuy nhiên, vaccine chất lượng cao và huyết thanh kháng dại thường có chi phí nhất định.
Phụ nữ có thai bị chó cắn có được tiêm phòng không?
Có. Vaccine phòng dại an toàn cho phụ nữ có thai và đang cho con bú. Nguy cơ tử vong do dại cao hơn nhiều so với nguy cơ từ vaccine, do đó việc tiêm phòng là cần thiết và được khuyến cáo.
Kết luận
Bị chó nhà cắn có cần chích ngừa không? Câu trả lời là có, đặc biệt khi vết thương sâu, chảy máu hoặc không rõ tình trạng tiêm phòng của chó. Bệnh dại là một căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu xử lý đúng cách và tiêm phòng kịp thời. Đừng chủ quan với những vết cắn tưởng chừng như nhỏ, vì mạng sống của bạn có thể bị đe dọa chỉ vì một phút thờ ơ. Hãy luôn đề cao cảnh giác, tiêm phòng định kỳ cho vật nuôi và tìm đến sự chăm sóc y tế ngay khi bị chó cắn. Hanoi Zoo luôn đồng hành cùng bạn trong việc nâng cao nhận thức về sức khỏe và bảo vệ động vật một cách an toàn, nhân văn.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
