Em bé bị chó cắn: Dấu hiệu, xử trí và phòng ngừa bệnh dại ở trẻ em

Tóm tắt nhanh các bước xử lý

1. Sơ cứu ngay lập tức: Rửa vết thương bằng xà phòng và nước chảy trong ít nhất 15 phút.
2. Tìm kiếm thông tin về con vật: Ghi nhớ đặc điểm, hành vi và cố gắng xác định chủ sở hữu.
3. Đến cơ sở y tế chuyên khoa: Khám và tiêm vắc-xin phòng dại theo chỉ định của bác sĩ.
4. Theo dõi vết thương: Quan sát các dấu hiệu nhiễm trùng và các triệu chứng thần kinh bất thường.
5. Phòng ngừa lâu dài: Tiêm vắc-xin phòng dại định kỳ cho thú cưng và giáo dục trẻ cách an toàn khi tiếp xúc với động vật.

Có thể bạn quan tâm: Bán Chó Chihuahua Giá 1 Triệu: Sự Thật, Rủi Ro & Kinh Nghiệm Mua An Toàn

1. Hiểu rõ mối nguy hiểm: Khi em bé bị chó cắn

1.1. Tại sao trẻ nhỏ dễ trở thành nạn nhân?

Trẻ em, đặc biệt là các em bé và trẻ nhỏ, là nhóm có nguy cơ cao nhất khi bị chó cắn. Điều này bắt nguồn từ nhiều yếu tố sinh lý và hành vi:

• Kích thước nhỏ bé: Trẻ em thấp hơn so với chó, khiến các bộ phận như mặt, cổ và ngực dễ bị tấn công hơn. Một vết cắn ở những vị trí này có thể gây tổn thương nghiêm trọng và nhanh chóng dẫn đến tình trạng nguy kịch.
• Hành vi không kiểm soát: Trẻ nhỏ thường có khuynh hướng chạy nhảy, la hét, hoặc đùa nghịch một cách quá mức, điều này có thể khiến chó cảm thấy bị đe dọa hoặc bực bội, đặc biệt là khi chúng đang ăn, ngủ hoặc chăm sóc con non.
• Thiếu kỹ năng nhận biết nguy hiểm: Khác với người lớn, trẻ em chưa đủ khả năng để nhận biết các tín hiệu cảnh báo từ chó (như sủa gầm, tai cụp về phía sau, cơ thể cứng đờ). Chúng có thể không hiểu rằng việc giật tai hay đu bám vào đuôi chó là hành vi nguy hiểm.
• Phản ứng tự vệ yếu: Khi bị tấn công, trẻ em thường không có đủ sức mạnh để đẩy chó ra hay chạy trốn nhanh chóng, làm tăng mức độ nghiêm trọng của vết thương.

1.2. Những hệ lụy nghiêm trọng từ một vết cắn

Một vết cắn từ chó không chỉ đơn giản là một chấn thương phần mềm. Hậu quả của nó có thể kéo dài và nghiêm trọng:

• Tổn thương mô và xương: Răng chó có thể gây rách da, bầm tím, gãy xương, đặc biệt ở những vùng nhạy cảm như mặt và cổ.
• Nhiễm trùng: Vết cắn là môi trường lý tưởng để vi khuẩn xâm nhập. Các bệnh nhiễm trùng phổ biến bao gồm Pasteurella, Staphylococcus, và Streptococcus. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm trùng có thể lan rộng và gây áp xe, viêm mô tế bào, thậm chí nhiễm trùng huyết.
• Bệnh dại (Rabies): Đây là mối đe dọa lớn nhất và nguy hiểm nhất. Virus dại lây truyền qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh, thường là qua vết cắn. Tỷ lệ tử vong của bệnh dại gần như là 100% khi các triệu chứng thần kinh đã xuất hiện, khiến việc phòng ngừa trước khi có triệu chứng trở nên cực kỳ quan trọng.

1.3. Tình hình bệnh dại tại Việt Nam

Theo các báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan y tế trong nước, Việt Nam là một trong những quốc gia có nguy cơ cao về bệnh dại. Hàng năm, cả nước ghi nhận hàng chục ca tử vong do bệnh này, trong đó trẻ em chiếm tỷ lệ đáng kể. Bệnh chủ yếu lưu hành ở các vùng nông thôn, nơi việc nuôi chó, mèo không được tiêm phòng đầy đủ và công tác quản lý còn lỏng lẻo.

2. Nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm sau khi bị chó cắn

2.1. Dấu hiệu tại chỗ (tại vết thương)

• Đau nhức và sưng tấy: Đây là phản ứng viêm tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên, nếu cơn đau ngày càng tăng, sưng tấy lan rộng, đó có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng.
• Chảy máu hoặc dịch mủ: Chảy máu kéo dài hoặc xuất hiện dịch mủ màu vàng/xanh là biểu hiện của vết thương bị nhiễm khuẩn.
• Đỏ và nóng: Vùng da quanh vết cắn đỏ ửng và có cảm giác nóng khi chạm vào, là dấu hiệu của viêm cấp tính.
• Hạn chế vận động: Nếu vết cắn ở tay hoặc chân, trẻ có thể không muốn cử động chi đó do đau đớn.

2.2. Dấu hiệu toàn thân

Có thể bạn quan tâm: Con Chó Trong Tiếng Anh Là Gì?

• Sốt: Sốt nhẹ hoặc sốt cao có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày, tùy thuộc vào mức độ nhiễm trùng.
• Mệt mỏi, quấy khóc: Trẻ có thể trở nên uể oải, khó chịu, và hay quấy khóc bất thường.
• Buồn nôn hoặc nôn: Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng lan rộng hoặc phản ứng với nỗi sợ hãi.

2.3. Dấu hiệu cảnh báo bệnh dại (cần đặc biệt lưu ý)

Bệnh dại có hai thể lâm sàng chính: thể cuồng và thể liệt. Các triệu chứng thường xuất hiện sau thời gian ủ bệnh từ 1 đến 3 tháng, tuy nhiên, thời gian này có thể ngắn hơn nếu vết cắn ở gần hệ thần kinh trung ương (như đầu, mặt, cổ).

Thể cuồng dại:

• Sốt, nhức đầu, chán ăn, mất ngủ, bồn chồn.
• Sợ nước (hydrophobia): Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Trẻ sẽ cực kỳ sợ hãi khi nhìn thấy nước hoặc khi có ai đó định cho uống nước.
• Sợ gió (aerophobia): Cơn gió nhẹ cũng có thể khiến trẻ co giật và la hét.
• Tiết nhiều nước bọt, không thể nuốt, thường xuyên khạc nhổ.
• Co giật, co thắt hầu họng, và tử vong nhanh chóng.

Thể liệt dại:

• Thường gặp ở những trường hợp đã tiêm vắc-xin nhưng tiêm muộn.
• Biểu hiện là liệt cơ bắp, bắt đầu từ vị trí vết thương và tiến triển lên thân.
• Dần dần dẫn đến liệt toàn thân và tử vong.

Lưu ý: Khi các triệu chứng thần kinh của bệnh dại đã xuất hiện, việc điều trị là vô ích. Do đó, phòng ngừa bằng vắc-xin trước khi có triệu chứng là biện pháp duy nhất và hiệu quả nhất.

3. Quy trình xử trí đúng khi em bé bị chó cắn

3.1. Sơ cứu tại chỗ: Làm gì ngay lập tức?

Thời điểm ngay sau khi bị cắn là vàng để ngăn chặn vi khuẩn và virus xâm nhập sâu vào cơ thể.

1. Giữ bình tĩnh và tách trẻ ra khỏi chó: Nhẹ nhàng nhưng dứt khoát đưa trẻ ra khỏi khu vực có chó. Đảm bảo an toàn cho cả người sơ cứu và trẻ.
2. Rửa vết thương kỹ lưỡng:
   • Sử dụng xà phòng (loại có tính tẩy nhẹ) và nước sạch chảy mạnh.
   • Rửa liên tục trong ít nhất 15 phút. Động tác này giúp loại bỏ phần lớn nước bọt và vi khuẩn bám trên da.
   • Nếu có, dùng nước muối sinh lý để rửa sạch xà phòng.
3. Sát khuẩn: Dùng cồn 70 độ hoặc dung dịch povidine (Betadine) để sát khuẩn xung quanh vết thương. Không đổ trực tiếp cồn vào vết thương hở vì sẽ gây đau đớn.
4. Băng bó nhẹ nhàng (nếu cần): Nếu vết thương chảy máu nhiều, hãy dùng băng gạc sạch để băng bó nhẹ, tránh siết quá chặt. Nếu vết thương nhỏ và không chảy máu nhiều, có thể để hở để khô tự nhiên.

3.2. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Tất cả các trường hợp trẻ em bị chó cắn đều nên được đánh giá bởi nhân viên y tế, nhưng những trường hợp sau đây là cấp cứu:

• Vết cắn sâu, rách da rộng, hoặc chảy máu không cầm.
• Vết cắn ở mặt, cổ, tai, bàn tay, bàn chân, háng.
• Chó có biểu hiện bất thường (sủa gầm, chảy dãi, hung dữ, sợ ánh sáng).
• Không xác định được chủ sở hữu của chó hoặc chó hoang dã.
• Trẻ có dấu hiệu sốt, đau dữ dội, hoặc vết thương sưng tấy đỏ.
• Chó đã từng cắn người hoặc có tiền sử chưa được tiêm phòng dại.

3.3. Những gì bác sĩ sẽ làm?

Khi đến bệnh viện, bác sĩ sẽ tiến hành các bước sau:

1. Khám và đánh giá vết thương: Xác định mức độ tổn thương, vị trí, và nguy cơ nhiễm trùng.
2. Vệ sinh vết thương chuyên sâu: Rửa sạch vết thương bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng, loại bỏ dị vật nếu có.
3. Xử lý vết thương: Khâu nếu cần thiết, đặt dẫn lưu nếu có tụ máu hoặc mủ.
4. Chỉ định kháng sinh: Để phòng ngừa hoặc điều trị nhiễm trùng.
5. Xác định nhu cầu tiêm vắc-xin phòng dại:
   • Dựa trên loại động vật, mức độ nghiêm trọng của vết cắn, và tình trạng tiêm phòng của con vật.
   • Nếu cần, trẻ sẽ được tiêm vắc-xin phòng dại và kháng huyết thanh kháng dại (RIG) theo phác đồ của WHO.
6. Theo dõi và tái khám: Hướng dẫn gia đình chăm sóc vết thương tại nhà và lịch tiêm vắc-xin nhắc lại.

4. Phòng ngừa bệnh dại hiệu quả cho trẻ em

Có thể bạn quan tâm: Chó Ăn Dưa Hấu Được Không? Hướng Dẫn Cho Chó Ăn Dưa Hấu An Toàn Và Khoa Học

4.1. Tiêm phòng cho thú cưng

• Lập kế hoạch tiêm phòng định kỳ: Tất cả chó, mèo từ 3 tháng tuổi trở lên cần được tiêm vắc-xin phòng dại hàng năm.
• Lưu giữ giấy tiêm phòng: Luôn mang theo giấy chứng nhận tiêm phòng khi dắt thú cưng ra ngoài.
• Quản lý chó nuôi: Khi ra đường, chó phải được đeo rọ mõm và dắt bằng dây xích.

4.2. Giáo dục trẻ cách an toàn với động vật

• Không trêu chọc hoặc giật đuôi, tai chó: Giải thích cho trẻ rằng những hành vi này khiến chó bực bội.
• Không lại gần chó đang ăn, ngủ hoặc chăm sóc con non.
• Học cách nhận biết tín hiệu cảnh báo: Chó sủa gầm, tai cụp về phía sau, cơ thể cứng đờ là dấu hiệu chó đang cảm thấy bị đe dọa.
• Đứng yên nếu bị chó sủa: Hướng dẫn trẻ đứng yên, không chạy, và từ từ lùi lại. Chạy sẽ kích thích bản năng săn mồi của chó.

4.3. Giám sát khi trẻ chơi với động vật

• Luôn có người lớn ở gần khi trẻ chơi với chó, đặc biệt là với những con vật không quen.
• Không để trẻ nhỏ chơi một mình với chó, dù đó là chó nhà.

4.4. Xử lý khi gặp chó lạ

• Không nhìn chằm chằm vào mắt chó: Điều này có thể bị coi là thách thức.
• Đứng yên: Nếu chó tiến lại gần, hãy đứng yên, hai tay để sát người.
• Từ từ lùi lại: Khi chó bỏ đi, từ từ lùi lại mà không quay lưng chạy.

5. Vắc-xin phòng dại: Khi nào và như thế nào?

5.1. Phác đồ tiêm phòng sau phơi nhiễm (PEP)

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khi trẻ bị chó cắn, việc tiêm phòng sẽ được chia thành các bậc nguy cơ:

• Bậc I: Chó liếm lên da nguyên vẹn → Không cần tiêm vắc-xin.
• Bậc II: Chó liếm vào vết thương hở, hoặc cắn nhưng không gây tổn thương da nghiêm trọng → Tiêm vắc-xin phòng dại (0, 3, 7, 14, 28 ngày).
• Bậc III: Vết cắn sâu, rách da rộng, hoặc có dãi chó dính vào niêm mạc → Tiêm vắc-xin + kháng huyết thanh kháng dại (RIG).

5.2. Tác dụng phụ của vắc-xin

Vắc-xin phòng dại nói chung là an toàn. Một số tác dụng phụ nhẹ có thể xảy ra như:

• Đau, sưng, đỏ tại chỗ tiêm.
• Sốt nhẹ, mệt mỏi, nhức đầu.

Các phản ứng này thường tự hết sau 1–2 ngày. Nếu trẻ có dấu hiệu dị ứng (phát ban, khó thở), cần đưa đến bệnh viện ngay.

6. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về em bé bị chó cắn

Có thể bạn quan tâm: Chó Mèo Có Bị Nhiễm Covid-19 Không? Câu Trả Lời Từ Chuyên Gia

Hỏi: Bị chó cắn rồi tiêm vắc-xin phòng dại có còn tác dụng không?

Đáp: Có. Việc tiêm vắc-xin sau phơi nhiễm (post-exposure prophylaxis) là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa bệnh dại, miễn là tiêm càng sớm càng tốt, trước khi virus di chuyển đến hệ thần kinh trung ương.

Hỏi: Chó cắn nhưng không chảy máu có cần tiêm phòng dại?

Đáp: Có thể cần. Dù không chảy máu, nếu da bị trầy xước hoặc có dãi chó dính vào, vẫn thuộc bậc II hoặc bậc III theo phân loại của WHO, và cần được xử trí tương ứng.

Hỏi: Tiêm vắc-xin phòng dại có đau không?

Đáp: Trẻ có thể cảm thấy đau nhẹ tại chỗ tiêm, nhưng cơn đau thường ngắn và có thể kiểm soát bằng thuốc giảm đau paracetamol theo chỉ định của bác sĩ.

Hỏi: Có thể bị dại nếu chó cắn không có biểu hiện bất thường?

Đáp: Có. Chó có thể mang virus dại trong nước bọt mà không có triệu chứng rõ ràng trong vài ngày đầu. Do đó, không nên chủ quan. Việc theo dõi chó trong 10 ngày (nếu xác định được chủ) là một phần của quy trình đánh giá nguy cơ.

Hỏi: Làm thế nào để biết chó có mang virus dại?

Đáp: Không có cách nào để xác định chính xác chó có mang virus dại hay không nếu chỉ quan sát bằng mắt thường. Cách duy nhất là xét nghiệm mẫu não sau khi chó chết, điều này không khả thi trong thực tế. Vì vậy, phòng ngừa luôn là chiến lược tốt nhất.

7. Nơi có thể tìm hiểu thêm và hỗ trợ

• Bệnh viện Nhi Trung ương: Địa chỉ uy tín để được tư vấn và điều trị các trường hợp trẻ bị chó cắn và phơi nhiễm với bệnh dại.
• Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) các tỉnh/thành phố: Cung cấp thông tin về lịch tiêm chủng và các biện pháp phòng chống bệnh dại.
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Cập nhật các hướng dẫn và phác đồ điều trị mới nhất về bệnh dại.

8. Kết luận

Khi em bé bị chó cắn, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và xử trí đúng cách ngay từ ban đầu. Rửa vết thương kỹ lưỡng, đánh giá mức độ nghiêm trọng, và đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt là những bước sống còn để ngăn ngừa nhiễm trùng và đặc biệt là bệnh dại – một căn bệnh gần như 100% tử vong nếu không được phòng ngừa kịp thời.

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Hãy bảo vệ trẻ bằng cách tiêm phòng đầy đủ cho thú cưng, giáo dục trẻ cách an toàn khi tiếp xúc với động vật, và luôn giám sát khi trẻ chơi gần chó. Hanoi Zoo luôn đồng hành cùng bạn trong việc nâng cao nhận thức về thế giới tự nhiên và an toàn khi tiếp xúc với động vật. Hãy truy cập website của chúng tôi để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức hữu ích khác.

Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo