Chắc hẳn bất kỳ chủ nuôi nào cũng từng một lần lo lắng khi thấy chú chó cưng của mình bỗng dưng chảy nước mắt liên tục, đặc biệt là khi dịch tiết kèm theo ghèn vàng hoặc xanh. Hiện tượng này không chỉ ảnh hưởng đến vẻ ngoài và sự thoải mái của cún mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, từ đơn giản như dị vật đến các bệnh lý nghiêm trọng về mắt. Việc hiểu rõ nguyên nhân, biết cách sơ cứu tại nhà và nhận biết khi nào cần đưa cún đến bác sĩ thú y là vô cùng cần thiết để bảo vệ đôi mắt tinh anh của người bạn bốn chân. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện, dựa trên kiến thức y học thú y hiện đại, để giúp bạn xử lý tình huống này một cách tự tin và hiệu quả nhất.
Có thể bạn quan tâm: Bị Chó Cắn Tiêm Phòng Dại Bao Nhiêu Mũi Là Đủ?
Hiểu đúng về hiện tượng chảy nước mắt ở chó
Chảy nước mắt có phải là bệnh?
Chảy nước mắt ở chó, về bản chất, không phải là một căn bệnh độc lập mà là một phản ứng sinh lý hoặc bệnh lý của cơ thể. Mắt chó, giống như mắt người, có hệ thống tuyến lệ nằm trong hốc mắt, có nhiệm vụ tiết nước mắt để giữ ẩm, rửa trôi bụi bẩn và cung cấp dưỡng chất cho giác mạc và kết mạc. Khi mắt bị kích thích hoặc tổn thương, tuyến lệ sẽ tăng cường hoạt động, dẫn đến hiện tượng chảy nước mắt nhiều hơn bình thường. Đây là một cơ chế tự bảo vệ tự nhiên của cơ thể.
Tuy nhiên, khi tình trạng chảy nước mắt kéo dài dai dẳng, đặc biệt là khi dịch tiết có màu sắc bất thường (vàng, xanh, nâu) hoặc đi kèm các triệu chứng khác như đỏ mắt, sưng nề, cộm mắt, nhạy cảm với ánh sáng, thì đó là dấu hiệu cho thấy cún đã mắc phải một bệnh lý về mắt và cần được can thiệp y tế.
Hậu quả của việc để nước mắt chảy lâu ngày
Một hệ lụy phổ biến mà nhiều chủ nuôi dễ dàng nhận thấy là hiện tượng ố màu lông quanh mắt. Nước mắt của chó chứa một chất gọi là porphyrin, một sắc tố tự nhiên. Khi nước mắt đọng lại và khô trên lông, porphyrin sẽ để lại vết ố màu nâu đỏ hoặc nâu đen. Hiện tượng này đặc biệt rõ rệt ở những chú chó có bộ lông màu sáng như trắng, kem, vàng nhạt. Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, vùng da quanh mắt ẩm ướt còn là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm phát triển, dễ dẫn đến viêm da, kích ứng và mùi hôi khó chịu.
Nguyên nhân phổ biến gây chảy nước mắt và đổ ghèn
1. Yếu tố cơ học và môi trường
Dị vật trong mắt
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và thường gây ra các triệu chứng cấp tính. Các dị vật có thể là:
- Bụi mịn, cát, hạt cỏ: Bay vào mắt khi cún chạy nhảy ngoài trời.
- Lông mi (lông quặm): Một sợi lông mi mọc ngược vào trong, cọ xát trực tiếp lên bề mặt giác mạc, gây kích ứng dữ dội.
- Mảnh vụn từ đồ chơi: Những mảnh nhựa, cao su nhỏ có thể vô tình bay vào mắt.
Triệu chứng điển hình: Chảy nước mắt nhiều, cún chớp mắt liên tục, dụi mắt bằng chân, mí mắt sưng nề, có thể có ghèn màu trắng trong.
Kích ứng do hóa chất và khói bụi
- Khói thuốc lá, khói bụi ô nhiễm: Là những tác nhân gây kích ứng kết mạc mạnh mẽ.
- Hóa chất từ dầu gội, xà phòng, thuốc xịt chống bọ chét: Nếu chẳng may dính vào mắt sẽ gây bỏng rát và chảy nước mắt dữ dội.
2. Yếu tố liên quan đến giống và cấu trúc解剖 học
Có thể bạn quan tâm: Chó Phốc Sóc Ăn Gì? Hướng Dẫn Dinh Dưỡng Khoa Học Cho Chú Chó Cưng Của Bạn
Cấu trúc mắt đặc biệt của một số giống chó
Một số giống chó có đặc điểm解剖 học khiến chúng dễ bị chảy nước mắt mãn tính hơn:
- Chó mặt xệ (Brachycephalic): Pug, Bulldog Pháp, Pekingese, Shih Tzu, Lhasa Apso, Boxer, Boston Terrier… có hốc mắt nông và nhãn cầu lồi ra. Điều này làm giảm khả năng bảo vệ mắt của mí và khiến nước mắt dễ dàng tràn ra ngoài hơn là theo hệ thống ống dẫn lệ tự nhiên.
- Lông mi mọc bất thường (Distichiasis): Phổ biến ở một số giống như Cocker Spaniel, Shih Tzu, Lhasa Apso. Nhiều sợi lông mi mọc thừa ở bờ mi, cọ xát vào giác mạc.
Triệu chứng: Thường là chảy nước mắt trong suốt ngày, đặc biệt vào buổi sáng, có thể kèm theo ghèn trắng trong. Tình trạng này thường hai bên và ít khi gây đau đớn dữ dội.
3. Bệnh lý về mắt
Viêm kết mạc (Conjunctivitis)
Viêm kết mạc là tình trạng viêm của lớp màng mỏng lót bên trong mí mắt và phủ lên phần trắng của nhãn cầu. Đây là bệnh lý mắt phổ biến nhất ở chó.
Nguyên nhân gây viêm kết mạc:
- Nhiễm trùng: Vi khuẩn (như Staphylococcus, Streptococcus), virus (như Canine Distemper Virus).
- Dị ứng: Dị ứng thức ăn, phấn hoa, bụi nhà, bọ ve.
- Chấn thương: Do cào cấu, cọ xát, hoặc dị vật.
- Dị tật bẩm sinh: Như lông quặm, lật mí.
Triệu chứng điển hình:
- Chảy nước mắt nhiều, dịch tiết có thể từ trong suốt đến màu vàng hoặc xanh (nếu do vi khuẩn).
- Mắt đỏ, sưng nề mí mắt.
- Cún chớp mắt nhiều, cảm giác cộm, cay trong mắt.
- Có thể có ghèn dính hai mí mắt lại vào buổi sáng.
Viêm loét giác mạc (Corneal Ulcer)
Là tình trạng tổn thương, mất chất ở lớp biểu mô giác mạc. Loét giác mạc là một cấp cứu nhãn khoa vì nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến thủng nhãn cầu.
Nguyên nhân:
- Chấn thương: Dị vật cào xước, cào cấu của cún, tai nạn khi chạy nhảy.
- Viêm giác mạc khô: Do suy giảm sản xuất nước mắt.
- Nhiễm trùng thứ phát: Sau chấn thương.
Triệu chứng điển hình:
- Nhạy cảm cực độ với ánh sáng (Photophobia): Cún tìm chỗ tối, nheo mắt.
- Đau mắt dữ dội: Cún có thể kêu rên, không cho chạm vào mắt, dụi mắt liên tục.
- Chảy nước mắt rất nhiều, có thể kèm theo ghèn.
- Giác mạc mờ đục hoặc có vết loét trắng đục (cần bác sĩ kiểm tra bằng đèn soi).
Viêm tuyến lệ (Dacryoadenitis) và tắc ống dẫn lệ (Nasolacrimal Duct Obstruction)
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Chi Tiết 5 Công Thức Làm Pate Cho Chó Tại Nhà Đầy Đủ Dinh Dưỡng
- Viêm tuyến lệ: Ít gặp hơn, có thể do nhiễm trùng hoặc viêm.
- Tắc ống dẫn lệ: Ống dẫn lệ nối giữa mắt và mũi bị tắc nghẽn do dị vật, viêm, hoặc dị tật bẩm sinh. Khi ống dẫn bị tắc, nước mắt không thể thoát xuống mũi mà tràn ra ngoài.
Triệu chứng: Chảy nước mắt mãn tính, dai dẳng, không kèm theo các dấu hiệu viêm giác mạc rõ rệt. Vùng lông quanh mắt thường bị ố màu nâu đỏ.
Khô mắt (Keratoconjunctivitis Sicca – KCS)
Nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng khô mắt cũng có thể gây chảy nước mắt. Khi tuyến lệ không sản xuất đủ nước mắt, mắt sẽ bị kích ứng và phản ứng lại bằng cách tiết ra một loại dịch tiết đặc, dính, thường có màu vàng hoặc xanh.
Triệu chứng:
- Dịch tiết đặc, dính, màu vàng/xanh, thường dính cả hai mắt.
- Mắt đỏ, cộm.
- Về lâu dài có thể dẫn đến sẹo giác mạc, mờ mắt.
4. Bệnh lý tại các cơ quan lân cận
Nhiễm trùng tai giữa hoặc tai trong
Tai và mắt có mối liên hệ thần kinh chặt chẽ. Một ổ nhiễm trùng ở tai có thể lan đến các dây thần kinh chi phối mắt, gây ra hiện tượng chảy nước mắt.
Triệu chứng đi kèm: Cún nghiêng đầu, gãi tai, có dịch tiết từ ống tai, mùi hôi.
Khi nào cần đưa chó đến bác sĩ thú y?
Việc tự chẩn đoán và điều trị tại nhà có thể hiệu quả với những trường hợp nhẹ, do dị vật. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cảnh báo cấp cứu mà bạn tuyệt đối không được chủ quan:
- Mắt đau dữ dội: Cún kêu rên, không cho chạm vào mắt, nheo mắt không mở được.
- Nhạy cảm cực độ với ánh sáng: Cún tìm chỗ tối, trốn tránh ánh sáng.
- Dịch tiết màu vàng, xanh hoặc mủ: Cảnh báo nhiễm trùng nặng.
- Giác mạc mờ đục, trắng đục hoặc có vết loét: Dấu hiệu của loét giác mạc.
- Mắt sưng nề đỏ tấy: Viêm nhiễm lan rộng.
- Chảy nước mắt kéo dài hơn 2-3 ngày dù đã vệ sinh sạch sẽ.
- Cún có dấu hiệu toàn thân: Sốt, bỏ ăn, mệt mỏi.
Trong những trường hợp này, việc đến gặp bác sĩ thú y là bắt buộc. Bác sĩ sẽ sử dụng các công cụ chuyên dụng như đèn soi khe (slit lamp), thuốc nhuộm Fluorescein để kiểm tra loét giác mạc, xét nghiệm Schirmer để đo lượng nước mắt, và có thể cần chụp X-quang hoặc chụp CT nếu nghi ngờ tắc ống dẫn lệ hoặc viêm xương ổ mắt. Từ đó, bác sĩ sẽ đưa ra chẩn đoán chính xác và phác đồ điều trị phù hợp, có thể bao gồm thuốc nhỏ mắt kháng sinh, kháng viêm, thuốc làm tan ghèn, hoặc thậm chí là can thiệp phẫu thuật trong một số trường hợp như lông quặm, lật mí, hoặc tắc ống dẫn lệ.
Có thể bạn quan tâm: Thức Ăn Cho Chó Poodle: Hướng Dẫn Toàn Diện Từ Chuyên Gia Chăm Sóc Động Vật
Cách chăm sóc và xử lý tại nhà an toàn, hiệu quả
1. Vệ sinh mắt đúng cách
Đây là bước cơ bản và quan trọng nhất để làm sạch ghèn, giảm kích ứng và ngăn ngừa nhiễm trùng thứ phát.
Vật dụng cần chuẩn bị:
- Bông gòn y tế hoặc khăn giấy mềm, không xơ.
- Nước muối sinh lý 0.9% (NaCl 0.9%) – loại dùng để rửa mắt, có bán tại các hiệu thuốc.
- Găng tay y tế (khuyến khích để đảm bảo vệ sinh).
Cách thực hiện:
- Lau ghèn nhẹ nhàng: Thấm bông với nước muối sinh lý, nhẹ nhàng lau sạch ghèn dính ở mí mắt và góc trong của mắt. Luôn lau từ góc trong mắt ra góc ngoài. Dùng một miếng bông riêng cho mỗi mắt để tránh lây nhiễm chéo.
- Rửa mắt (nếu cún chịu): Nhỏ 1-2 giọt nước muối sinh lý vào góc trong của mắt, sau đó dùng bông mềm lau nhẹ phần dịch tiết trào ra ngoài. Không nên nhỏ quá nhiều vì có thể gây phản xạ chớp mắt mạnh.
- Làm khô nhẹ nhàng: Dùng mặt khô của bông thấm nhẹ vùng quanh mắt, tránh chà xát.
Lưu ý:
- Tuyệt đối không sử dụng nước máy, nước đun sôi để nguội, hoặc các loại nước rửa mắt có chứa chất bảo quản (như Benzalkonium Chloride) cho chó, vì có thể gây kích ứng.
- Không dùng khăn giấy khô lau trực tiếp lên bề mặt nhãn cầu.
- Nếu cún vùng vẫy, hãy nhờ người thân giúp giữ đầu cún nhẹ nhàng.
2. Cắt tỉa lông quanh mắt
Đối với những giống chó có lông dài quanh mắt (Shih Tzu, Maltese, Poodle…), việc để lông quá dài sẽ khiến lông quệt vào mắt, gây cộm, cay và chảy nước mắt. Bạn nên:
- Dùng kéo có đầu tròn để cắt tỉa lông quanh mắt, tránh làm tổn thương.
- Nếu không tự tin, hãy đưa cún đến tiệm spa, cắt tỉa thú cưng uy tín để được xử lý an toàn và chuyên nghiệp.
- Vệ sinh dụng cụ cắt tỉa sau mỗi lần sử dụng.
3. Loại bỏ các tác nhân gây kích ứng trong môi trường sống
- Không hút thuốc trong nhà hoặc gần nơi cún nằm.
- Giữ nhà cửa sạch sẽ, hạn chế bụi bẩn bằng cách lau dọn, hút bụi thường xuyên.
- Bảo quản kỹ các hóa chất như dầu gội, xà phòng, thuốc xịt chống bọ chét, tránh để cún tiếp xúc.
- Khi tắm cho cún, hạn chế để nước và xà phòng dội trực tiếp vào mặt. Có thể dùng cốc múc nước nhẹ nhàng.
4. Chăm sóc dinh dưỡng hỗ trợ sức khỏe mắt
Một chế độ ăn uống cân bằng, giàu dưỡng chất là nền tảng để cún có hệ miễn dịch khỏe mạnh và đôi mắt tinh anh.
Các dưỡng chất thiết yếu cho mắt
- Vitamin A: Thành phần quan trọng của rhodopsin, một sắc tố giúp mắt nhận biết ánh sáng. Thiếu vitamin A có thể dẫn đến quáng gà và khô mắt. Có nhiều trong gan, cà rốt, khoai lang, rau màu xanh đậm.
- Vitamin C & E: Là chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ các tế bào mắt khỏi tổn thương do gốc tự do, giảm nguy cơ các bệnh về mắt.
- Omega-3 (DHA & EPA): Giúp giảm viêm, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp viêm khô mắt và hỗ trợ sức khỏe võng mạc. Có nhiều trong cá hồi, cá ngừ, dầu cá.
- Kẽm: Tham gia vào quá trình vận chuyển vitamin A từ gan đến mắt.
Gợi ý thực đơn
- Thịt nạc (gà, bò, heo) cung cấp protein và kẽm.
- Cá béo (hồi, mòi, trích) cung cấp omega-3.
- Rau củ màu cam và xanh đậm (cà rốt, bí đỏ, rau bina, cải xoăn) cung cấp vitamin A, C.
- Trứng luộc cung cấp nhiều dưỡng chất, bao gồm lutein và zeaxanthin – hai carotenoid tốt cho võng mạc.
- Đảm bảo cún uống đủ nước mỗi ngày.
Lưu ý về chế độ ăn
- Hạn chế thức ăn quá mặn vì muối (natri) có thể làm tăng bài tiết nước mắt ở một số cá thể nhạy cảm.
- Không cho cún ăn socola, nho, nho khô, hành, tỏi, bơ, thực phẩm có chứa xylitol vì những thực phẩm này độc hại với chó.
- Nếu cún có bệnh lý nền (thận, gan, tim…), hãy tham khảo bác sĩ thú y để có chế độ ăn phù hợp.
Pate tươi như một lựa chọn dinh dưỡng: Đối với những chủ nuôi bận rộn, không có nhiều thời gian chế biến món ăn cầu kỳ, các loại pate tươi dành riêng cho chó là một lựa chọn tiện lợi. Khi lựa chọn pate, hãy ưu tiên những sản phẩm không chứa phụ gia, không chất bảo quản, không phẩm màu nhân tạo và có thành phần nguyên liệu rõ ràng, minh bạch. Bạn có thể bổ sung pate như một bữa ăn phụ hoặc trộn cùng cơm để tăng hương vị và khẩu phần dinh dưỡng cho cún.
5. Theo dõi và ghi chép
Khi chăm sóc cún tại nhà, hãy theo dõi sát các triệu chứng:
- Ghi lại màu sắc, tính chất của dịch tiết (trong, trắng, vàng, xanh).
- Ghi nhận tần suất chảy nước mắt (cả ngày, buổi sáng, buổi tối).
- Quan sát xem cún có còn dụi mắt, chớp mắt nhiều không.
- Kiểm tra xem mắt có còn đỏ, sưng không.
Việc ghi chép này sẽ giúp ích rất nhiều nếu bạn cần đưa cún đi khám, vì bác sĩ sẽ có cái nhìn tổng quan về diễn biến bệnh.
Phòng ngừa chảy nước mắt tái phát
1. Vệ sinh mắt định kỳ
Ngay cả khi cún không có vấn đề về mắt, việc vệ sinh mắt 2-3 lần mỗi tuần bằng nước muối sinh lý cũng là một thói quen tốt để loại bỏ bụi bẩn, ghèn và giữ cho mắt luôn sạch sẽ, đặc biệt là với những giống chó mặt xệ hoặc có lông dài.
2. Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần là cách tốt nhất để phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn, bao gồm cả các dị tật về mắt (lông quặm, lật mí) mà có thể chưa biểu hiện triệu chứng rõ rệt. Bác sĩ thú y có thể can thiệp sớm, tránh để bệnh tiến triển nặng.
3. Quản lý dị ứng
Nếu cún của bạn bị dị ứng (thức ăn, môi trường), hãy:
- Xác định và loại bỏ tác nhân gây dị ứng (có thể cần làm xét nghiệm dị ứng).
- Cho cún dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ thú y (kháng histamine, thuốc bôi).
- Duy trì vệ sinh môi trường sống sạch sẽ.
4. Chăm sóc lông và da
- Tắm rửa định kỳ bằng sữa tắm dịu nhẹ, chuyên dụng cho chó.
- Chải lông thường xuyên để loại bỏ lông rụng, bụi bẩn, giảm nguy cơ kích ứng da và mắt.
Tổng kết: Hành động đúng cách để bảo vệ đôi mắt tinh anh của cún
Chảy nước mắt và đổ ghèn ở chó là một hiện tượng phổ biến nhưng không nên bị xem nhẹ. Hiểu được nguyên nhân sâu xa giúp bạn có cái nhìn đúng đắn và hành động phù hợp. Với những trường hợp nhẹ, do dị vật hoặc kích ứng thoáng qua, việc vệ sinh mắt đúng cách, loại bỏ tác nhân gây kích ứng và chăm sóc dinh dưỡng đầy đủ thường sẽ giúp cún hồi phục nhanh chóng. Tuy nhiên, khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như đau mắt dữ dội, nhạy cảm với ánh sáng, dịch tiết mủ, hoặc tình trạng kéo dài, việc đưa cún đến bác sĩ thú y là điều bắt buộc. Chẩn đoán chính xác là chìa khóa để có được phương pháp điều trị hiệu quả, tránh các biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến mất thị lực.
Cuối cùng, hãy luôn ưu tiên sức khỏe và sự thoải mái của cún cưng lên hàng đầu. Một chế độ chăm sóc toàn diện, từ vệ sinh mắt hàng ngày đến dinh dưỡng hợp lý và khám sức khỏe định kỳ, sẽ là “lá chắn” bảo vệ đôi mắt tinh anh của người bạn bốn chân luôn sáng khỏe, long lanh. Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, đừng ngần ngại chia sẻ để lan tỏa kiến thức chăm sóc thú cưng đến với nhiều người hơn nữa. Hanoi Zoo luôn đồng hành cùng bạn trên hành trình chăm sóc và yêu thương các sinh vật đáng yêu.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
