Viêm tử cung ở chó là một căn bệnh nguy hiểm, phổ biến ở chó cái trong độ tuổi sinh sản. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tử vong. Bài viết này, được cung cấp bởi Hanoi Zoo, sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện, chuyên sâu và có căn cứ khoa học về bệnh lý này, bao gồm giải phẫu, sinh lý, nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và các phương pháp điều trị hiện đại nhất.
Có thể bạn quan tâm: Thuốc Nhỏ Gáy Cho Chó: Hướng Dẫn Chọn Lựa Và Sử Dụng An Toàn, Hiệu Quả
Giải phẫu & Sinh lý học của Tử cung Chó
Cấu trúc giải phẫu
Tử cung ở chó là một phần của hệ sinh sản cái, nằm trong khoang chậu, phía dưới trực tràng và phía trên bàng quang. Về mặt giải phẫu, tử cung chó có hình chữ Y, bao gồm:
- Hai sừng tử cung (Cornua uteri): Dài, mảnh, là nơi làm tổ của phôi và phát triển thai nhi.
- Thân tử cung (Corpus uteri): Phần nối giữa hai sừng, tương đối ngắn.
- Cổ tử cung (Cervix uteri): Là ngõ vào tử cung, có vai trò kiểm soát sự di chuyển của tinh trùng và ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập.
Vòng động dục (Estrous Cycle)
Hiểu rõ vòng động dục là chìa khóa để nắm bắt nguyên nhân viêm tử cung. Vòng động dục ở chó trung bình kéo dài 6 tháng (180 ngày) và gồm 4 giai đoạn:
- Proestrus (7-10 ngày): Tử cung dày lên, niêm mạc tử cung phát triển dưới tác động của estrogen. Chó cái có hiện tượng ra máu.
- Estrus (4-13 ngày): Giai đoạn chó cái có thể phối giống (động dục). Trứng rụng xảy ra trong giai đoạn này. Progesterone bắt đầu tăng.
- Diestrus (60-90 ngày): Giai đoạn hoàng thể, progesterone đạt đỉnh cao nhất, chuẩn bị cho việc làm tổ và duy trì thai kỳ. Đây là giai đoạn nguy cơ cao nhất cho viêm tử cung, ngay cả khi không mang thai (gọi là “động dục giả”).
- Anestrus: Giai đoạn nghỉ ngơi giữa hai kỳ động dục.
Nguyên Nhân Gây Viêm Tử Cung Ở Chó: Cơ Chế Bệnh Sinh Học
Vai trò then chốt của Progesterone
Nguyên nhân chính gây ra viêm tử cung ở chó là sự thay đổi bất thường về nội tiết tố, đặc biệt là progesterone. Trong giai đoạn diestrus, progesterone tăng cao có các tác động sau:
- Ức chế co bóp cơ tử cung: Làm giảm khả năng tống xuất vi khuẩn và chất tiết ra ngoài.
- Kích thích tăng sinh niêm mạc tử cung: Tạo điều kiện cho các tuyến trong tử cung phát triển và tiết nhiều dịch (glycogen). Dịch này là môi trường dinh dưỡng lý tưởng cho vi khuẩn.
- Làm mềm cổ tử cung: Tăng nguy cơ vi khuẩn xâm nhập.
Các tác nhân gây bệnh
Vi khuẩn là thủ phạm chính, thường là các loại khuẩn lạc nội cộng sinh từ đường tiết niệu – sinh dục hoặc hậu môn. Các chủng vi khuẩn phổ biến nhất bao gồm:
Có thể bạn quan tâm: Chó Bị Liệt 2 Chân Sau: Nguyên Nhân, Biểu Hiện, Cách Xử Lý Và Chăm Sóc Hiệu Quả
- Escherichia coli (E. coli): Là nguyên nhân hàng đầu, chiếm tới 60-80% các ca viêm tử cung.
- Staphylococcus spp.
- Streptococcus spp.
- Proteus spp.
- Klebsiella spp.
- Pseudomonas spp.
Các vi khuẩn này xâm nhập qua âm đạo, vượt qua cổ tử cung (có thể mở một phần trong hoặc sau động dục) và phát triển mạnh trong môi trường giàu glycogen do progesterone tạo ra.
Yếu tố nguy cơ
- Tuổi tác: Nguy cơ tăng dần theo tuổi, chó trên 6 tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất.
- Chó cái không sinh sản hoặc sinh sản không đều: Đây là yếu tố nguy cơ lớn nhất. Mỗi vòng diestrus mà không mang thai là một cơ hội để viêm tử cung phát triển.
- Sử dụng thuốc tránh thai: Các chế phẩm chứa progestin (như medroxyprogesterone acetate) làm tăng nồng độ progesterone tương tự, làm tăng nguy cơ.
- Giống chó: Một số giống chó như King Charles Spaniel, Cavalier King Charles Spaniel, Rottweiler, Golden Retriever, Bernese Mountain Dog có vẻ nhạy cảm hơn.
Phân Loại Viêm Tử Cung: Dạng Kín và Dạng Mở
Viêm tử cung được chia thành hai dạng chính dựa trên tình trạng của cổ tử cung:
1. Viêm Tử Cung Dạng Mở (Open-Cervix Pyometra)
- Đặc điểm: Cổ tử cung mở một phần hoặc hoàn toàn.
- Triệu chứng điển hình: Dịch mủ màu vàng, nâu, trắng hoặc có máu chảy ra từ âm đạo. Đây là dấu hiệu lâm sàng quan trọng nhất để nhận biết.
- Diễn tiến: Thường tiến triển chậm hơn so với dạng kín, vì mủ có thể thoát ra ngoài. Tuy nhiên, nguy cơ nhiễm trùng huyết vẫn rất cao.
2. Viêm Tử Cung Dạng Kín (Closed-Cervix Pyometra)
- Đặc điểm: Cổ tử cung đóng kín hoàn toàn.
- Triệu chứng điển hình: Không có dịch chảy ra từ âm đạo. Bụng phình to do tử cung dãn căng đầy mủ. Đây là dạng NGUY HIỂM HƠN vì tiến triển nhanh, dễ vỡ tử cung, gây viêm phúc mạc và sốc nhiễm trùng.
- Diễn tiến: Cấp tính, đòi hỏi can thiệp khẩn cấp.
Nhận Biết Dấu Hiệu & Triệu Chứng Lâm Sàng
Bệnh thường khởi phát từ 1-2 tháng sau kỳ động dục, bất kể chó có mang thai hay không.
Triệu chứng toàn thân
- Mệt mỏi, li bì: Chó trở nên uể oải, không muốn vận động.
- Chán ăn, bỏ ăn: Là triệu chứng rất hay gặp.
- Tăng khát và tăng tiểu: Do độc tố vi khuẩn ảnh hưởng đến chức năng thận.
- Nôn mửa và tiêu chảy.
- Sốt: Có thể sốt cao trong giai đoạn cấp tính, hoặc không sốt trong giai đoạn mãn tính.
- Sụt cân: Nếu bệnh kéo dài.
Triệu chứng tại chỗ
- Dạng mở: Dịch tiết âm đạo bất thường (mủ, máu, chất nhầy hôi). Chó thường liếm vùng kín.
- Dạng kín: Bụng chướng to, sờ thấy khối u dọc đường giữa bụng. Đau bụng khi sờ nắn.
Chẩn Đoán Bệnh: Phương Pháp Khoa Học & Hiện Đại
1. Khám lâm sàng
Có thể bạn quan tâm: Được Tặng Chó Có Tốt Không?
Bác sĩ thú y sẽ tiến hành hỏi bệnh sử (thời gian lên giống gần nhất) và khám toàn thân, đặc biệt là vùng bụng.
2. Chẩn đoán cận lâm sàng
- Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC): Thường thấy bạch cầu tăng cao (leukocytosis), đặc biệt là bạch cầu trung tính. Có thể có thiếu máu nếu bệnh kéo dài.
- Sinh hóa máu: Đánh giá chức năng gan, thận, điện giải đồ. Mức độ tăng men gan và các dấu hiệu suy thận có thể cho thấy mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng huyết.
- Chẩn đoán hình ảnh:
- X-quang bụng: Là phương pháp nhanh, phổ biến. Có thể thấy một cấu trúc hình ống hoặc hình tròn, có mật độ mềm, nằm dọc theo thành bụng sau, đặc biệt rõ trong dạng kín.
- Siêu âm bụng (Abdominal Ultrasound): Là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán viêm tử cung. Cho phép phân biệt giữa viêm tử cung, thai kỳ và các khối u trong ổ bụng. Siêu âm có thể thấy các sừng tử cung dãn rộng, có dịch trong lòng.
3. Chẩn đoán phân biệt
Cần phân biệt với các bệnh lý khác có thể gây bụng to hoặc tiết dịch âm đạo như:
- Thai kỳ
- Viêm mạn tính niêm mạc tử cung không ứ mủ
- U tử cung hoặc buồng trứng
- Viêm tụy cấp
- Hội chứng buồng bụng (Ascites)
Các Phương Pháp Điều Trị Viêm Tử Cung Ở Chó
1. Điều trị triệt để: Phẫu thuật Cắt Buồng trứng – Tử cung (Ovariohysterectomy – OVH)
Phẫu thuật OVH là phương pháp điều trị lựa chọn hàng đầu vì những lý do sau:
- Loại bỏ hoàn toàn nguồn bệnh: Cắt bỏ cả buồng trứng và tử cung bị nhiễm trùng.
- Ngăn ngừa tái phát: Chó đã cắt buồng trứng sẽ không còn vòng động dục, do đó không thể mắc lại viêm tử cung.
- Có thể thực hiện ngay cả trong trường hợp nguy kịch: Với sự chuẩn bị tốt về hồi sức, phẫu thuật có thể cứu sống chó.
- Là phương pháp triệt sản vĩnh viễn.
Quy trình phẫu thuật:
- Hồi sức tích cực trước mổ (truyền dịch, kháng sinh).
- Gây mê nội khí quản.
- Mổ cắt bỏ buồng trứng và toàn bộ tử cung.
- Theo dõi hậu phẫu chặt chẽ.
2. Điều trị nội khoa (Bảo tồn): Chỉ định trong trường hợp đặc biệt
Điều trị nội khoa chỉ được cân nhắc ở những chó cái giống quý hiếm, chưa muốn triệt sản. Tuy nhiên, nguy cơ tái phát rất cao (khoảng 60-100%) và có thể thất bại.
Các nhóm thuốc thường dùng:
- Thuốc kháng sinh phổ rộng: Như Amoxicillin-Clavulanic acid, Cefovecin, Enrofloxacin… Được dùng để chống nhiễm trùng huyết. Việc lựa chọn kháng sinh nên dựa trên kết quả cấy máu và kháng sinh đồ nếu có thể.
- Thuốc làm co cơ trơn tử cung (Prostaglandin F2α – PGF2α): Giúp mở cổ tử cung và tăng co bóp để tống xuất mủ ra ngoài. Tuy nhiên, thuốc có thể gây tác dụng phụ như nôn, tiêu chảy, bồn chồn.
- Truyền dịch: Để bù nước, điện giải và hỗ trợ chức năng thận.
Lưu ý: Việc sử dụng các thuốc nội tiết tố hay các phương pháp thụt rửa tại chỗ không còn được khuyến cáo vì hiệu quả thấp và nguy cơ biến chứng cao.
Cách Phòng Bệnh Viêm Tử Cung Ở Chó
1. Triệt sản (Cắt buồng trứng – Tử cung)
Có thể bạn quan tâm: Tẩy Giun Cho Chó Con 1 Tháng Tuổi: Hướng Dẫn An Toàn Và Khoa Học Từ Chuyên Gia
Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả 100%. Nên thực hiện triệt sản cho chó cái khi chúng đạt độ tuổi trưởng thành (thường từ 4-9 tháng tuổi, tùy giống) hoặc tốt nhất là sau khi hết kỳ động dục đầu tiên. Việc triệt sản không chỉ phòng viêm tử cung mà còn giảm nguy cơ ung thư vú và loại bỏ nguy cơ ung thư buồng trứng, tử cung.
2. Quản lý sinh sản hợp lý
- Tránh giao phối quá sớm hoặc quá muộn trong kỳ động dục.
- Vệ sinh vùng kín trước và sau giao phối bằng nước ấm hoặc dung dịch vệ sinh chuyên dụng.
- Theo dõi thai kỳ và chuẩn bị kỹ lưỡng cho quá trình sinh nở. Vệ sinh dụng cụ đỡ đẻ phải tuyệt đối vô trùng.
3. Chăm sóc dinh dưỡng và sức khỏe tổng quát
- Cung cấp chế độ ăn cân bằng, giàu dinh dưỡng để tăng sức đề kháng.
- Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát, khô ráo.
- Tiêm phòng vacxin đầy đủ theo lịch trình của bác sĩ thú y.
- Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Hỏi: Viêm tử cung ở chó có lây sang người không?
Đáp: Viêm tử cung ở chó không lây trực tiếp sang người. Tuy nhiên, vi khuẩn (đặc biệt là E. coli) có thể là tác nhân gây bệnh ở cả chó và người. Vì vậy, khi xử lý dịch tiết từ chó bị viêm tử cung, nên đeo găng tay và rửa tay kỹ.
Hỏi: Chó đã từng bị viêm tử cung, sau khi điều trị có thể mang thai được không?
Đáp: Nếu điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ tử cung, chó sẽ không thể mang thai. Nếu điều trị nội khoa thành công, chó có thể mang thai trong lần động dục tiếp theo, nhưng nguy cơ tái phát viêm tử cung là rất cao. Hầu hết các bác sĩ thú y khuyên nên triệt sản sau khi chó đã sinh xong lứa cuối cùng.
Hỏi: Có thuốc ngừa thai nào an toàn cho chó cái không?
Đáp: Hiện tại không có thuốc ngừa thai an toàn và hiệu quả lâu dài nào được khuyến cáo cho chó cái. Việc sử dụng các chế phẩm chứa hormone để tránh thai có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng, trong đó có viêm tử cung. Triệt sản là phương pháp kiểm soát sinh sản an toàn và hiệu quả nhất.
Kết Luận
Viêm tử cung ở chó là một cấp cứu thú y. Hiểu biết về bệnh lý này giúp chủ nuôi nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa chó đi khám kịp thời. Phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng và tử cung (OVH) là phương pháp điều trị và phòng ngừa tốt nhất. Việc chăm sóc, dinh dưỡng và quản lý sinh sản hợp lý cũng đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về sức khỏe sinh sản và các bệnh lý thường gặp ở động vật, hãy truy cập Hanoi Zoo. Chúng tôi cung cấp các thông tin khoa học, chính xác và cập nhật nhất về thế giới tự nhiên và công tác bảo tồn.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
