Trong cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là đối với những gia đình có trẻ nhỏ hoặc thường xuyên tiếp xúc với động vật, việc bị chó nhỏ cắn là một tình huống không hiếm gặp. Câu hỏi “chó nhỏ cắn có sao không?” là băn khoăn chính đáng của nhiều người. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về các mức độ chấn thương khi bị chó cắn, các biến chứng có thể xảy ra (đặc biệt là bệnh dại), và các bước xử lý vết thương tại nhà cũng như khi nào cần đến cơ sở y tế. Đồng thời, bài viết cũng sẽ đề cập đến các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ bị chó cắn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức về an toàn khi tiếp xúc với động vật.
Có thể bạn quan tâm: Chó Lai Nhật Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá Mới Nhất & Kinh Nghiệm Chọn Mua
Mức độ và biến chứng khi bị chó nhỏ cắn
Phân loại vết thương theo Tổ chức Y tế Thế giới
Việc đánh giá mức độ nghiêm trọng của vết cắn là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra một hệ thống phân loại vết thương do động vật cắn, bao gồm ba cấp độ:
Cấp độ I là mức độ nhẹ nhất, bao gồm những hành vi tiếp xúc mà da không bị tổn thương như chó liếm vào tay, chó sủa gần mặt, hoặc chó dụi đầu vào người. Trong những trường hợp này, nguy cơ lây nhiễm virus dại là không có. Tuy nhiên, đây vẫn là cơ hội để người nuôi chó rút ra bài học về việc huấn luyện và kiểm soát hành vi của thú cưng, tránh để chó có những hành vi quá khích có thể gây khó chịu hoặc làm người khác giật mình.
Cấp độ II là mức độ trung bình, khi da bị tổn thương nhưng không chảy máu. Các vết thương thuộc cấp độ này bao gồm vết trầy xước, vết răng in hằn trên da, hoặc vết rách nhỏ. Mặc dù chưa có máu, nhưng hàng rào bảo vệ tự nhiên của da đã bị xâm phạm. Đây là mức độ nguy cơ trung bình. Virus dại, nếu có trong nước bọt của con chó, có thể xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương hở này. Ngoài ra, nguy cơ nhiễm trùng do vi khuẩn từ miệng chó cũng hiện hữu. Các vi khuẩn phổ biến như Pasteurella có thể gây sưng, đỏ và đau tại chỗ vết thương trong vòng vài giờ.
Cấp độ III là mức độ nghiêm trọng nhất, bao gồm các vết cắn gây chảy máu, vết cào rách sâu, hoặc vết cắn ở những vị trí nhạy cảm như đầu, mặt, cổ, bàn tay, bàn chân. Đây là mức độ nguy cơ cao. Vết thương sâu tạo điều kiện cho virus dại xâm nhập nhanh chóng vào hệ thần kinh trung ương. Hơn nữa, các vết cắn ở vùng đầu mặt có nguy cơ cao hơn vì virus có thể di chuyển đến não trong thời gian ngắn hơn so với các vị trí khác trên cơ thể. Ngoài nguy cơ dại, các biến chứng nhiễm trùng nặng, tổn thương gân, dây thần kinh hoặc xương cũng có thể xảy ra, đặc biệt là với những vết cắn từ các giống chó có hàm răng khỏe.
Việc xác định chính xác cấp độ vết thương giúp các bác sĩ và người bị nạn đưa ra quyết định đúng đắn về việc có cần tiêm phòng dại hay không, và mức độ can thiệp y tế cần thiết.
Bệnh dại: Nguyên nhân, triệu chứng và tiên lượng
Bệnh dại là nỗi ám ảnh lớn nhất khi bị chó cắn, và nỗi lo lắng đó là hoàn toàn có cơ sở. Bệnh dại là một bệnh viêm não tủy cấp tính do virus dại (Rabies virus) gây ra. Virus này chủ yếu lây truyền qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh khi chúng cắn vào người hoặc động vật khác. Ở Việt Nam, chó là nguồn lây nhiễm dại chính cho người, chiếm hơn 95% các trường hợp.
Con đường lây truyền của virus dại rất đặc biệt. Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua vết cắn, virus không đi vào máu mà di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại vi để tiến về hệ thần kinh trung ương. Quá trình này có thể mất từ vài ngày đến vài tháng, tùy thuộc vào vị trí vết thương (càng gần não càng nhanh), số lượng virus xâm nhập và sức khỏe của người bị cắn. Giai đoạn này được gọi là thời gian ủ bệnh, và trong suốt thời gian đó, người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có bất kỳ triệu chứng nào.
Khi virus đã đến não và bắt đầu gây tổn thương, bệnh dại bước vào giai đoạn khởi phát với các triệu chứng nonspezifisch (không đặc hiệu) như sốt, mệt mỏi, nhức đầu, chán ăn, buồn nôn và nôn. Một triệu chứng đặc trưng nhưng dễ bị bỏ qua là cảm giác ngứa, đau hoặc tê rần tại vết thương cũ, như thể vết cắn đang “đánh thức” một ký ức đau đớn nào đó.
Sau đó, bệnh tiến triển nhanh sang giai đoạn toàn phát với hai thể lâm sàng chính:
Thể viêm não (thể hung dữ): Chiếm khoảng 80% các ca bệnh. Người bệnh biểu hiện sự kích thích thần kinh cực độ. Chỉ cần một kích thích nhỏ như tiếng động, luồng gió, hay ánh sáng cũng có thể gây ra những cơn co giật dữ dội, sợ nước (hydrophobia) và sợ không khí (aerophobia). Cơn đau dữ dội ở họng khiến người bệnh không thể nuốt nước bọt, dẫn đến hiện tượng chảy dãi trắng. Tâm thần rối loạn, ảo giác, nói mê sảng. Giai đoạn này kéo dài từ 2 đến 5 ngày.
Thể liệt (thể êm dịu): Chiếm khoảng 20% các ca bệnh. Người bệnh không có các cơn co giật hay biểu hiện thần kinh dữ dội mà chủ yếu là liệt cơ tiến triển, bắt đầu từ chi bị cắn rồi lan lên toàn thân, dẫn đến hôn mê và tử vong.
Một khi các triệu chứng lâm sàng của bệnh dại đã xuất hiện, tiên lượng là 100% tử vong. Đây là một thực tế y khoa tàn khốc và không có ngoại lệ. Không có thuốc đặc trị nào có thể cứu sống một người đã mắc bệnh dại thể hiện triệu chứng. Chính vì vậy, phòng bệnh là biện pháp duy nhất và hiệu quả nhất.
Các biến chứng nhiễm trùng khác
Ngoài nỗi sợ về bệnh dại, một nguy cơ khác hiện hữu và thường gặp hơn là nhiễm trùng vết thương do vi khuẩn. Miệng của chó là môi trường sống của hàng loạt các loại vi khuẩn, trong đó có những loại vô hại với chúng nhưng lại có thể gây bệnh nghiêm trọng cho con người.
Vi khuẩn Pasteurella là tác nhân nhiễm trùng phổ biến nhất sau khi bị chó cắn. Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 24-48 giờ sau khi bị cắn, bao gồm sưng, đỏ, nóng, đau dữ dội tại chỗ vết thương, và có thể kèm theo sốt nhẹ. Nếu không được điều trị kịp thời, nhiễm trùng có thể lan rộng, gây áp-xe, viêm mô tế bào, thậm chí nhiễm trùng huyết.
Vi khuẩn Staphylococcus aureus và Streptococcus cũng là những “vị khách không mời” thường xuyên. Chúng có thể gây các bệnh lý từ nhẹ như viêm da đến nặng như viêm xương, viêm khớp, hoặc nhiễm trùng huyết. Đặc biệt, chủng Staphylococcus aureus đề kháng methicillin (MRSA) đang là một thách thức lớn trong điều trị nhiễm trùng.
Vi khuẩn Capnocytophaga là một loại vi khuẩn hiếm gặp hơn nhưng lại cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt đối với những người có hệ miễn dịch suy yếu, người nghiện rượu, hoặc người đã cắt bỏ lá lách. Nhiễm trùng do Capnocytophaga có thể tiến triển nhanh chóng, dẫn đến hoại tử da, tổn thương nội tạng và tử vong.
Các dấu hiệu nhận biết nhiễm trùng vết thương bao gồm: Vết thương sưng nề, đỏ, nóng, đau tăng dần theo thời gian (thay vì giảm dần như quá trình lành vết thương bình thường); có mủ hoặc dịch tiết bất thường; sốt và ớn lạnh; cảm giác mệt mỏi; và trong một số trường hợp, xuất hiện các đường vạch đỏ lan từ vết thương về phía trung tâm cơ thể (dấu hiệu của viêm mạch bạch huyết).
Việc xử lý vết thương đúng cách ngay sau khi bị cắn và theo dõi sát sao diễn biến của vết thương là chìa khóa để ngăn ngừa các biến chứng nhiễm trùng này. Khi có bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào, việc đến cơ sở y tế để được khám và điều trị bằng kháng sinh là cần thiết.
Có thể bạn quan tâm: Chó Mẹ Vừa Sinh Có Nên Uống Sữa Tươi Không?
Xử lý vết thương khi bị chó nhỏ cắn
Các bước sơ cứu tại chỗ
Khi bị chó cắn, phút giây đầu tiên là quý giá nhất. Việc sơ cứu đúng cách ngay tại chỗ có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng và lây nhiễm virus dại. Dưới đây là các bước xử lý vết thương tại chỗ theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế:
Bước 1: Rửa vết thương ngay lập tức. Đây là bước quan trọng nhất và không thể bỏ qua. Hãy dùng xà phòng (bất kỳ loại nào, kể cả xà phòng giặt) và nước sạch (nước máy hoặc nước đun sôi để nguội) để rửa kỹ vết thương trong thời gian tối thiểu 15 phút. Xà phòng có tính kiềm, có khả năng phá vỡ lớp vỏ lipid của virus dại, từ đó làm giảm lượng virus có thể xâm nhập vào cơ thể. Trong quá trình rửa, hãy xoa bóp nhẹ nhàng vùng da xung quanh vết thương để đảm bảo nước xà phòng len lỏi vào mọi ngóc ngách. Nếu có thể, hãy nhờ người khác giúp đỡ để có thể rửa kỹ hơn.
Bước 2: Sát khuẩn vết thương. Sau khi đã rửa sạch xà phòng, hãy dùng các dung dịch sát khuẩn thông dụng để diệt trừ vi khuẩn còn sót lại. Các dung dịch được khuyến cáo bao gồm cồn 70 độ, povidone-iodine (còn gọi là cồn đỏ), hoặc cồn iốt. Hãy đổ hoặc bôi trực tiếp dung dịch sát khuẩn lên toàn bộ vết thương và vùng da xung quanh. Việc này không chỉ giúp loại bỏ vi khuẩn mà còn tạo một lớp màng bảo vệ tạm thời cho vết thương.
Bước 3: Không che đậy vết thương quá kín. Sau khi đã rửa sạch và sát khuẩn, không nên dùng băng keo hoặc băng dính để bịt kín miệng vết thương. Việc để vết thương thông thoáng sẽ giúp quá trình lên da non diễn ra thuận lợi hơn và giảm nguy cơ ứ đọng dịch, tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển. Nếu cần, bạn có thể dùng một lớp gạc mỏng để che bụi bẩn, nhưng phải đảm bảo không khí vẫn có thể lưu thông.
Bước 4: Đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Dù vết thương có vẻ nhẹ, việc đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và tư vấn là điều bắt buộc. Bác sĩ sẽ xác định chính xác cấp độ vết thương theo phân loại của WHO, đánh giá nguy cơ lây nhiễm dại dựa trên tình trạng con chó cắn, và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, bao gồm việc có cần tiêm vắc-xin phòng dại hay không.
Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không sử dụng các biện pháp dân gian như đắp lá, bôi đất, tro, hay các loại thuốc không rõ nguồn gốc lên vết thương. Những biện pháp này không những không có tác dụng phòng ngừa dại mà còn có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm chậm quá trình lành vết thương.
Khi nào cần đến cơ sở y tế
Mặc dù việc sơ cứu tại chỗ là rất quan trọng, nhưng nó không thể thay thế cho việc được chăm sóc y tế chuyên nghiệp. Dưới đây là các trường hợp bắt buộc phải đến cơ sở y tế ngay lập tức:
Vết thương thuộc cấp độ III theo phân loại của WHO: Bao gồm tất cả các vết cắn chảy máu, vết cào rách sâu, hoặc vết cắn ở các vị trí nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, bàn tay, bàn chân, cơ quan sinh dục. Những vết thương này có nguy cơ cao lây nhiễm virus dại và các biến chứng nhiễm trùng nặng. Việc tiêm vắc-xin phòng dại và huyết thanh kháng dại (RIG) là cần thiết để ngăn chặn virus trước khi nó xâm nhập vào hệ thần kinh.
Vết thương ở trẻ em cần được ưu tiên xử lý. Trẻ em thường không thể cung cấp đầy đủ thông tin về con chó cắn, và hệ miễn dịch của các em cũng chưa hoàn thiện, dễ bị nhiễm trùng nặng hơn. Ngoài ra, trẻ em thường bị cắn ở vùng đầu mặt do chiều cao khiêm tốn, làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Không xác định được con chó cắn. Nếu con chó đã bỏ chạy, bị chết, hoặc không thể bắt giữ để theo dõi, thì nguy cơ lây nhiễm dại là rất cao. Trong trường hợp này, việc tiêm phòng dại là điều bắt buộc, vì không có cách nào khác để loại trừ khả năng con chó mang virus.
Chó có biểu hiện bất thường. Nếu con chó cắn có các dấu hiệu như chảy dãi, sủa gừ gừ, hung dữ bất thường, sợ nước, đi loạng choạng, hoặc chết trong vòng 10 ngày sau khi cắn, thì khả năng cao nó đã mắc bệnh dại. Người bị cắn cần được tiêm phòng dại ngay lập tức.
Vết thương bị nhiễm trùng. Nếu sau 1-2 ngày, vết thương không những không đỡ mà còn sưng, đỏ, đau tăng, có mủ, hoặc người bị cắn có biểu hiện sốt, ớn lạnh, thì đây là dấu hiệu của nhiễm trùng. Cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị bằng kháng sinh.
Vết cắn ở người có nguy cơ cao. Những người có hệ miễn dịch suy yếu (người đang điều trị ung thư, người nhiễm HIV, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch…) hoặc người đã từng bị chó cắn trước đó nhưng chưa được tiêm phòng đầy đủ, cần được ưu tiên khám và điều trị.
Chậm trễ trong việc sơ cứu. Nếu sau khi bị cắn, bạn không thể rửa vết thương ngay lập tức (ví dụ: bị cắn ở nơi không có nước sạch), thì nguy cơ virus xâm nhập là rất cao. Hãy đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, ngay cả khi vết thương có vẻ nhẹ.
Lưu ý: Thời gian vàng để tiêm vắc-xin phòng dại là càng sớm càng tốt, ngay sau khi bị cắn. Mặc dù vắc-xin vẫn có hiệu quả nếu tiêm muộn hơn, nhưng nguy cơ virus đã di chuyển vào hệ thần kinh là hiện hữu. Đừng để đến khi có triệu chứng mới đi khám, vì lúc đó thì đã quá muộn.
Các biện pháp phòng ngừa và điều trị dại
Tiêm vắc-xin phòng dại là biện pháp phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất. Vắc-xin phòng dại hoạt động bằng cách kích thích hệ miễn dịch của cơ thể sản sinh ra kháng thể chống lại virus dại. Khi cơ thể đã có sẵn kháng thể, nếu virus dại xâm nhập, chúng sẽ bị vô hiệu hóa ngay lập tức, không có cơ hội xâm nhập vào hệ thần kinh.
Phác đồ tiêm vắc-xin cho người bị chó cắn (tiêm sau phơi nhiễm) được Bộ Y tế quy định cụ thể như sau:
- Cấp độ I: Không cần tiêm vắc-xin.
- Cấp độ II: Tiêm 05 mũi vắc-xin theo lịch: Ngày 0, ngày 3, ngày 7, ngày 14 và ngày 28. Ngoài ra, cần tiêm kháng thể kháng dại (RIG) quanh vết thương nếu người bị cắn có nguy cơ cao (ví dụ: vết thương ở đầu mặt, trẻ em, người có hệ miễn dịch suy yếu).
- Cấp độ III: Tiêm 05 mũi vắc-xin như cấp độ II và bắt buộc phải tiêm RIG. RIG là một loại huyết thanh chứa sẵn kháng thể kháng dại, được tiêm trực tiếp vào vùng quanh vết thương để “trung hòa” virus ngay tại chỗ, đồng thời tiêm bắp để tạo nồng độ kháng thể trong máu.
Việc tuân thủ đúng lịch tiêm là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của việc phòng bệnh. Không được tự ý bỏ lỡ bất kỳ mũi tiêm nào. Nếu chậm trễ, cần đến cơ sở y tế để được tư vấn điều chỉnh lịch tiêm phù hợp.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Chó Mèo Được Bình Chọn Là Đẹp Nhất Thế Giới: Dưới Góc Nhìn Khoa Học Và Bảo Tồn
Đối với chó nuôi trong nhà, biện pháp phòng bệnh dại hiệu quả nhất là tiêm vắc-xin định kỳ. Ở Việt Nam, chó cần được tiêm vắc-xin phòng dại khi tròn 3 tháng tuổi, và sau đó tiêm nhắc lại hàng năm. Việc tiêm phòng cho chó không chỉ bảo vệ chính bản thân con vật mà còn là một biện pháp bảo vệ cộng đồng, vì chó là nguồn lây nhiễm dại chính cho người. Chủ nuôi cần lưu ý lịch tiêm nhắc và đưa chó đi tiêm đúng hẹn.
Ngoài ra, kiểm soát chó thả rong cũng là một biện pháp phòng ngừa quan trọng. Những con chó không chủ, không được tiêm phòng là nguồn nguy cơ lây nhiễm dại tiềm tàng trong cộng đồng. Các cơ quan chức năng cần có chính sách quản lý, tiêm phòng và kiểm soát số lượng chó thả rong một cách hiệu quả.
Nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa cũng đóng vai trò quan trọng. Người dân cần được tuyên truyền về tầm quan trọng của việc tiêm phòng dại cho chó, cách xử lý khi bị chó cắn, và các dấu hiệu nhận biết chó bị dại để tránh xa và báo cáo cho cơ quan chức năng.
Phòng ngừa chó nhỏ cắn hiệu quả
Đối với trẻ em
Trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị chó cắn, đặc biệt là những vết cắn ở vùng đầu mặt. Điều này một phần là do trẻ nhỏ có chiều cao khiêm tốn, thường ngang tầm với mõm chó, và một phần là do trẻ chưa có khả năng nhận biết và kiểm soát các tình huống nguy hiểm. Việc giáo dục trẻ em cách an toàn khi tiếp xúc với chó là nhiệm vụ quan trọng của cha mẹ và người lớn.
Nguyên tắc cơ bản đầu tiên là dạy trẻ luôn luôn xin phép trước khi muốn chạm vào hoặc vuốt ve một con chó, kể cả đó là chó nhà. Việc chạm vào một cách đột ngột có thể làm chó giật mình và phản ứng bằng cách cắn. Khi được cho phép, hãy dạy trẻ cách vuốt ve nhẹ nhàng vùng an toàn như hai bên sườn hoặc ngực chó, tránh chạm vào đầu, đuôi, chân hoặc những vùng chó đang nằm nghỉ.
Không trêu chọc chó khi đang ăn, ngủ hoặc chăm sóc chó con. Cũng như con người, chó cũng cần không gian riêng tư trong những thời điểm này. Việc làm phiền chúng có thể gây ra phản ứng phòng vệ hung dữ. Hãy giải thích cho trẻ rằng, giống như trẻ cũng không thích bị làm phiền khi đang ăn hoặc đang ngủ, chó cũng vậy.
Không lại gần những con chó lạ. Trẻ em thường bị thu hút bởi những con vật dễ thương, nhưng không phải con chó nào cũng thân thiện. Dạy trẻ luôn luôn để ý ngôn ngữ cơ thể của chó. Nếu chó cụp tai, gầm gừ, nhe răng, hoặc vẫy đuôi một cách cứng nhắc, đó là những dấu hiệu chó đang căng thẳng, sợ hãi hoặc hung dữ, và trẻ cần tránh xa. Nếu chó đang nằm, hãy dạy trẻ không bao giờ lại gần từ phía sau hoặc cố gắng đánh thức nó bằng cách lay mạnh.
Không tham gia vào các trò chơi thô bạo với chó, như giật đồ chơi, cưỡi lên lưng chó, hoặc chơi “kéo co” với đồ vật trong miệng chó. Những trò chơi này có thể khiến chó kích thích quá mức và không phân biệt được đâu là đùa giỡn, đâu là đe dọa. Thay vào đó, hãy khuyến khích trẻ chơi các trò chơi an toàn như ném bóng để chó đi捡, hoặc huấn luyện chó những lệnh cơ bản.
Luôn luôn có sự giám sát của người lớn khi trẻ chơi cùng chó. Người lớn có thể can thiệp kịp thời nếu có dấu hiệu chó không vui hoặc trẻ có hành vi không phù hợp. Đây là biện pháp an toàn nhất để ngăn chặn các vụ tai nạn đáng tiếc.
Đối với người lớn
Mặc dù người lớn có nhận thức và khả năng kiểm soát hành vi tốt hơn trẻ em, nhưng vẫn có không ít trường hợp người lớn bị chó cắn, đặc biệt là khi tiếp xúc với chó lạ hoặc chó có tính cách hung dữ. Việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi tiếp xúc với chó là cần thiết để bảo vệ bản thân và tránh làm chó căng thẳng.
Luôn luôn quan sát ngôn ngữ cơ thể của chó trước khi tiếp cận. Một con chó vẫy đuôi không hẳn là dấu hiệu của sự thân thiện. Cần quan sát toàn bộ cơ thể chó: Tai cụp về phía sau, mắt liếc ngang, môi căng, nhe răng, cơ thể cứng nhắc, hoặc gầm gừ là những dấu hiệu chó đang sợ hãi, căng thẳng hoặc chuẩn bị tấn công. Trong những trường hợp này, tốt nhất là nên tránh xa và không cố gắng tiếp cận.
Khi muốn làm quen với một con chó lạ, hãy xin phép chủ chó trước. Sau đó, hãy để chó tự tiếp cận bạn. Bạn có thể cúi người xuống một chút (nhưng không nằm xuống), duỗi tay ra với các ngón tay khép lại, để chó ngửi. Việc để chó ngửi bạn là cách nó “cảm nhận” xem bạn có an toàn hay không. Tuyệt đối không lại gần chó từ phía sau, hoặc đặt tay lên đầu chó một cách đột ngột, vì điều này có thể bị chó xem là hành vi đe dọa.
Không trêu chọc hoặc lấy đồ vật trong miệng chó. Khi chó đang ngậm đồ chơi hoặc đang ăn, việc giật夺 đồ vật có thể kích hoạt bản năng bảo vệ của chó và dẫn đến cắn. Nếu cần lấy đồ vật ra, hãy dùng một món đồ khác để đánh lạc hướng, hoặc nhẹ nhàng nhả đồ vật ra khi chó há miệng.
Hiểu và tôn trọng không gian riêng của chó. Cũng như con người, chó cũng cần có không gian riêng để nghỉ ngơi, đặc biệt là khi bị bệnh, đang chăm sóc chó con, hoặc đang nằm ở một nơi tối và yên tĩnh. Việc xâm phạm không gian này có thể khiến chó phản ứng một cách hung dữ.
Tránh các hành vi có thể bị chó hiểu lầm là khiêu khích. Ví dụ, không nên nhìn chằm chằm vào mắt chó trong thời gian dài, vì hành vi này có thể bị chó xem là thách thức lãnh thổ. Khi đi ngang qua chó, không nên chạy vì bản năng săn mồi của chó có thể bị đánh thức, dẫn đến việc chó lao theo cắn.
Học cách “đọc” các dấu hiệu chó sắp cắn. Ngoài những dấu hiệu rõ ràng như gầm gừ, nhe răng, còn có những dấu hiệu “im lặng” khác như liếm môi, há miệng ngáp (khi không phải do nóng), liếc mắt, hoặc ngáp. Những hành vi này là cách chó thể hiện sự lo lắng và muốn tránh xung đột. Nếu bạn nhìn thấy những dấu hiệu này, hãy dừng lại, tránh xa, và để chó có không gian để bình tĩnh lại.
Huấn luyện và quản lý chó
Huấn luyện là nền tảng cơ bản nhất để sở hữu một chú chó ngoan, nghe lời và an toàn với con người. Một chú chó được huấn luyện bài bản sẽ biết phân biệt đúng sai, tuân theo các lệnh cơ bản, và ít có nguy cơ cắn người hơn. Việc huấn luyện nên bắt đầu từ khi chó còn nhỏ (khoảng 2-3 tháng tuổi), vì đây là giai đoạn “vàng” để hình thành các thói quen và hành vi.
Các lệnh cơ bản mà mọi chú chó nên được học bao gồm: “ngồi”, “chờ”, “đến”, “đứng”, “nằm”, và “buông”. Những lệnh này không chỉ giúp kiểm soát chó trong các tình huống hàng ngày mà còn có thể cứu mạng chó và người trong những tình huống nguy hiểm. Ví dụ, lệnh “chờ” có thể ngăn chó lao ra đường khi có xe cộ qua lại; lệnh “buông” có thể giúp lấy lại đồ vật nguy hiểm trong miệng chó.
Có thể bạn quan tâm: Chó Lông Xù Trắng Giá Bao Nhiêu? Bảng Giá Mới Nhất & Kinh Nghiệm Mua
Kỹ năng xã hội hóa cũng quan trọng không kém. Hãy để chó con được tiếp xúc với nhiều người, nhiều loại chó khác, và nhiều môi trường khác nhau (tiếng ồn, phương tiện giao thông, trẻ em, người già…) một cách an toàn và tích cực. Việc xã hội hóa tốt giúp chó trưởng thành trở nên tự tin, bình tĩnh, và ít có nguy cơ sợ hãi hoặc hung dữ trước những điều mới lạ.
Phương pháp huấn luyện tích cực (Positive Reinforcement) là phương pháp được khuyến cáo. Phương pháp này dựa trên việc khen thưởng khi chó làm đúng, thay vì trừng phạt khi chó làm sai. Khi chó nghe lời, hãy thưởng cho nó bằng đồ ăn, đồ chơi, hoặc lời khen. Điều này giúp chó liên kết hành vi đúng với phần thưởng, từ đó lặp lại hành vi đó. Tuyệt đối tránh sử dụng bạo lực, la hét, hay các biện pháp trừng phạt thể xác, vì điều này chỉ khiến chó sợ hãi, mất信任, và có thể dẫn đến hành vi hung dữ.
Quản lý chó khi ra ngoài là biện pháp bắt buộc để đảm bảo an toàn cho cộng đồng. Luôn luôn đeo rọ mõm cho chó khi ra nơi công cộng, đặc biệt là các giống chó được xem là có nguy cơ cao (Pitbull, Rottweiler, Dobermann…). Dù chó của bạn có ngoan đến đâu, nhưng khi ra ngoài, có quá nhiều yếu tố kích thích (tiếng động, mùi lạ, các con vật khác…) có thể khiến chó phản ứng một cách không kiểm soát. Rọ mõm là một biện pháp phòng ngừa “vạn nhất”, bảo vệ người đi đường trong trường hợp chó có hành vi bất ngờ.
Luôn luôn giữ chó bằng dây xích khi ra ngoài. Dây xích không chỉ giúp bạn kiểm soát chó mà còn là biện pháp an toàn để tránh chó lao vào đường, tấn công động vật khác, hoặc tiếp cận người lạ một cách không an toàn. Không nên để chó chạy tự do trong khu vực có nhiều người qua lại.
Dọn dẹp phân chó khi đi dạo là trách nhiệm của mọi chủ nuôi. Việc này không chỉ giữ vệ sinh môi trường mà còn thể hiện văn hóa养 chó và sự tôn trọng cộng đồng. Phân chó không chỉ gây mất vệ sinh mà còn có thể là nguồn lây nhiễm các bệnh ký sinh trùng cho người.
Tiêm phòng đầy đủ cho chó, bao gồm vắc-xin phòng dại và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác như Care, Parvo, Viêm gan truyền nhiễm, Parainfluenza, và Bordetella (kết hợp 5 bệnh – 7 bệnh). Việc tiêm phòng giúp chó có sức khỏe tốt, giảm nguy cơ mắc bệnh và lây nhiễm cho người. Chủ nuôi cần tuân thủ lịch tiêm phòng do bác sĩ thú y chỉ định.
Chăm sóc sức khỏe định kỳ cho chó bằng cách đưa chó đi khám thú y ít nhất một lần mỗi năm. Bác sĩ thú y sẽ kiểm tra tổng quát sức khỏe, phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn, và tư vấn về chế độ dinh dưỡng, vận động phù hợp. Một con chó khỏe mạnh, không bị bệnh tật hành hạ, sẽ có tính情 ổn định và ít có nguy cơ cắn người hơn.
Câu hỏi thường gặp về chó cắn
Có nên giết con chó sau khi nó cắn người không?
Đây là một câu hỏi nhạy cảm và thường xuất hiện trong các trường hợp chó cắn gây thương tích nặng. Tuy nhiên, giết chó không phải là giải pháp và thậm chí có thể là một hành động sai lầm. Việc một con chó cắn người thường là kết quả của nhiều yếu tố như bị trêu chọc, cảm thấy bị đe dọa, đang chăm sóc chó con, bị bệnh, hoặc chưa được huấn luyện properly. Thay vì trừng phạt con chó, chúng ta nên tìm hiểu nguyên nhân đằng sau hành vi đó.
Nếu con chó cắn người do bị kích động hoặc bảo vệ lãnh thổ, thì huấn luyện lại là giải pháp phù hợp. Một chuyên gia huấn luyện chó có thể giúp chó克服 nỗi sợ, học cách kiểm soát hành vi, và sống hòa hợp với con người. Trong một số trường hợp, nếu chó có vấn đề về sức khỏe (như bị đau, bị bệnh thần kinh…), thì việc điều trị bệnh sẽ giúp cải thiện hành vi.
Nếu con chó đã nhiều lần có hành vi hung dữ và không thể cải thiện dù đã được huấn luyện và điều trị, thì biện pháp cách ly an toàn (như nhốt trong chuồng chắc chắn, hoặc gửi đến trại bảo tồn) là lựa chọn nhân đạo hơn so với giết mổ. Quan trọng nhất là đảm bảo an toàn cho cộng đồng bằng cách không để chó tiếp xúc với người lạ.
Làm thế nào để biết chó có bị dại hay không?
Việc nhận biết một con chó có bị dại hay không là rất khó, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của bệnh. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu bất thường về hành vi và thể chất mà bạn có thể quan sát:
- Thay đổi tính情: Một con chó hiền lành bỗng nhiên trở nên hung dữ, gầm gừ, hoặc một con chó hoạt bát bỗng nhiên trở nên rụt rè, lẩn trốn.
- Chảy dãi nhiều: Chó bị dại thường không thể nuốt nước bọt do liệt cơ họng, dẫn đến hiện tượng chảy dãi trắng kéo dài.
- Khó nuốt: Khi đưa thức ăn hoặc nước uống cho chó, chó có vẻ khó khăn, nuốt chậm, hoặc từ chối ăn uống.
- Sợ nước: Đây là dấu hiệu điển hình nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện rõ ràng. Chó có thể né tránh máng nước, hoặc có phản ứng dữ dội khi có nước tiếp xúc với miệng.
- Liệt cơ: Bắt đầu từ hàm, sau đó lan xuống cổ và các chi. Chó có thể không há được miệng, đi loạng choạng, hoặc không đứng được.
- Hành vi kỳ lạ: Chó có thể sủa gù gù, cắn bậy vào mọi vật, chạy lung tung không định hướng, hoặc tấn công cả vật vô tri như tường, cột.
Tuy nhiên, dấu hiệu đáng tin cậy nhất để xác định chó có bị dại hay không là quan sát trong vòng 10 ngày sau khi cắn. Theo quy luật tự nhiên, nếu chó bị dại, nó sẽ chết trong vòng 10 ngày sau khi phát bệnh. Vì vậy, nếu con chó cắn người vẫn sống khỏe mạnh sau 10 ngày, thì khả năng nó không bị dại là rất cao. Tuy nhiên, không nên đợi đến ngày thứ 10 mới đi tiêm phòng. Việc tiêm phòng dại cần được thực hiện ngay lập tức sau khi bị cắn, vì thời gian ủ bệnh ở người có thể rất ngắn, và một khi đã phát bệnh thì không thể cứu chữa.
Bị chó cắn rồi mới tiêm phòng dại có tác dụng không?
Câu trả lời là có, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào thời gian. Vắc-xin phòng dại có tác dụng kích thích cơ thể sản sinh kháng thể để chống lại virus. Nếu tiêm vắc-xin càng sớm sau khi bị cắn, thì cơ hội ngăn chặn virus trước khi nó xâm nhập vào hệ thần kinh là càng cao.
Thời gian vàng để tiêm vắc-xin là ngay sau khi bị cắn. Tuy nhiên, trong thực tế, có nhiều trường hợp người bị cắn không đến ngay cơ sở y tế do chủ quan (nghĩ vết thương nhẹ), do điều kiện đi lại, hoặc do không biết rõ mức độ nguy hiểm. Trong những trường hợp này, vẫn nên tiêm vắc-xin ngay cả khi đã chậm trễ vài ngày hoặc vài tuần. Vắc-xin vẫn có thể phát huy tác dụng nếu virus chưa kịp di chuyển vào hệ thần kinh.
Tuy nhiên, không nên tự ý trì hoãn việc tiêm phòng. Nguy cơ lớn nhất là không thể đoán trước được thời gian ủ bệnh của virus ở mỗi người. Một khi các triệu chứng của bệnh dại xuất hiện, thì bất kỳ biện pháp điều trị nào cũng vô ích. Vì vậy, nguyên tắc an toàn nhất là tiêm phòng ngay lập tức, không được chần chừ.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ chó cắn người
Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ giúp chúng ta có thể phòng ngừa và tránh xa các tình huống có thể dẫn đến bị chó cắn. Dưới đây là một số yếu tố phổ biến:
- Tiếp cận chó một cách đột ngột hoặc từ phía sau: Chó là động vật săn mồi, có bản năng phản xạ rất nhanh. Việc tiếp cận bất ngờ có thể khiến chó giật mình và phản ứng bằng cách cắn.
- Trêu chọc, đánh đập, hoặc la hét trước mặt chó: Những hành vi này khiến chó cảm thấy bị đe dọa và có thể phản kháng để tự vệ.
- Lại gần chó khi nó đang ăn, ngủ, hoặc chăm sóc chó con: Đây là những thời điểm chó cảm thấy vulnerability (dễ bị tổn thương) và có xu hướng bảo vệ bản thân hoặc con cái của mình một cách mạnh mẽ.
- Cố gắng can thiệp vào cuộc chiến giữa các con chó: Khi hai con chó đang đánh nhau, chúng thường không kiểm soát được hành vi của mình. Việc đưa tay vào có thể khiến bạn bị cắn thay vì giúp chúng ngừng đánh nhau.
- Chạy hoặc la hét trước mặt chó: Tiếng động lớn và hành động chạy trốn có thể kích hoạt bản năng săn mồi của chó, khiến nó lao theo và cắn.
- Chó không được tiêm phòng hoặc không được huấn luyện: Những con chó này thường có hành vi không ổn định, dễ bị kích động
Cập Nhật Lúc Tháng 12 5, 2025 by Thanh Thảo
