Khi nói đến tình trạng chó rặn đẻ không ra, chúng ta đang đề cập đến một trong những cấp cứu sản khoa phổ biến và nguy hiểm nhất ở loài chó. Đây không chỉ là một hiện tượng sinh học đơn giản mà còn là một vấn đề phức tạp liên quan đến nhiều yếu tố về sinh lý, giải phẫu và hành vi của chó mẹ. Trong tự nhiên, việc sinh nở là một quá trình được điều hòa bởi hệ thống hormone và các cơ chế sinh học tinh vi. Tuy nhiên, khi có sự can thiệp của các yếu tố ngoại vi hoặc do đặc điểm di truyền của một số giống chó hiện đại, quá trình này có thể trở nên khó khăn và nguy hiểm. Hiểu rõ về các dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân tiềm ẩn và cách xử lý an toàn là điều cần thiết đối với bất kỳ ai đang chăm sóc một chú chó đang trong giai đoạn mang thai.
Có thể bạn quan tâm: Nuôi Chó Cụt Đuôi Có Sao Không? Những Điều Cần Biết
Quá trình chuyển dạ và sinh nở ở chó: Một cái nhìn khoa học
Giai đoạn 1: Mở cổ tử cung
Giai đoạn đầu tiên của quá trình chuyển dạ ở chó, còn được gọi là giai đoạn mở cổ tử cung, là một quá trình sinh lý phức tạp kéo dài từ 12 đến 24 giờ, đôi khi có thể lâu hơn ở những chó cái lần đầu mang thai. Trong khoảng thời gian này, chó mẹ trải qua những thay đổi hormone đáng kể, đặc biệt là sự gia tăng nồng độ progesterone và estrogen, chuẩn bị cho quá trình sinh nở sắp tới.
Các biểu hiện lâm sàng trong giai đoạn này bao gồm sự lo lắng, bồn chồn, tìm kiếm một nơi kín đáo để làm ổ, thở gấp, cào bới hoặc liếm láp vùng âm hộ. Một số chó có thể bỏ ăn hoặc nôn mửa nhẹ do sự thay đổi hormone và áp lực lên dạ dày. Đây là lúc cổ tử cung bắt đầu giãn nở để chuẩn bị cho sự ra đời của các con non.
Một dấu hiệu sinh học quan trọng là nhiệt độ cơ thể chó mẹ thường giảm khoảng 1-2 độ C (xuống khoảng 37-37.5 độ C) khoảng 12-24 giờ trước khi giai đoạn sinh con thực sự bắt đầu. Sự giảm nhiệt độ này là kết quả của sự thay đổi hormone progesterone và là một chỉ báo đáng tin cậy về việc chuyển dạ sắp diễn ra.
Giai đoạn 2: Sinh con
Giai đoạn hai là giai đoạn sinh con, khi các cơn co thắt tử cung trở nên mạnh mẽ và rõ rệt hơn, kết hợp với động tác rặn tích cực của chó mẹ để đẩy con non ra ngoài. Một con chó con thường được sinh ra sau khoảng 10 đến 30 phút rặn tích cực. Giữa các lần sinh, chó mẹ có thể nghỉ ngơi từ 30 phút đến 2 giờ, thậm chí lâu hơn một chút nếu là lứa đầu, có số lượng con ít hoặc khi chó mẹ cần hồi sức.
Thông thường, toàn bộ quá trình sinh nở có thể kéo dài từ 3 đến 12 giờ, nhưng cũng có thể lên đến 24 giờ mà vẫn được coi là bình thường nếu chó mẹ vẫn rặn đẻ hiệu quả và sinh con đều đặn. Chó con thường ra đời kèm theo bọc ối, sau đó chó mẹ sẽ liếm sạch, cắn đứt dây rốn và kích thích chó con thở.
Giai đoạn 3: Đẩy nhau thai
Có thể bạn quan tâm: Chợ Chó Mèo Lê Hồng Phong: Hướng Dẫn Tìm Hiểu Về Thị Trường Thú Cưng Phổ Biến
Giai đoạn ba là giai đoạn đẩy nhau thai. Thông thường, sau mỗi chó con được sinh ra, nhau thai sẽ được đẩy ra ngoài trong vòng 5 đến 15 phút. Việc đếm số lượng nhau thai cần khớp với số lượng chó con để đảm bảo không có nhau thai nào bị giữ lại trong tử cung, gây nhiễm trùng nghiêm trọng sau này. Nếu nhau thai không ra sau 30 phút hoặc bạn không thấy đủ số nhau thai, đó là một dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ thú y kiểm tra.
Dấu hiệu nhận biết chó mẹ đang gặp khó khăn khi sinh
Rặn mạnh nhưng không sinh con
Một trong những dấu hiệu phổ biến và dễ nhận thấy nhất là tình trạng chó rặn đẻ không ra mặc dù đã có những cơn co thắt mạnh mẽ. Chó mẹ có thể rặn liên tục trong hơn 30 phút mà không có con non nào được sinh ra. Các cơn rặn thường rất rõ ràng, chó mẹ cong lưng, dùng lực toàn thân để đẩy. Nếu tình trạng này kéo dài, chó mẹ sẽ dần kiệt sức, các cơn rặn sẽ yếu đi hoặc dừng hẳn.
Thời gian nghỉ ngơi giữa các lần sinh quá dài
Thời gian nghỉ ngơi giữa các lần sinh quá dài cũng là một dấu hiệu cần lưu ý nghiêm trọng. Như đã đề cập, chó mẹ thường nghỉ ngơi không quá 2 giờ giữa các chó con. Nếu đã hơn 2-3 giờ kể từ khi chó con cuối cùng được sinh ra, hoặc đã hơn 2-3 giờ kể từ khi bắt đầu giai đoạn hai của chuyển dạ mà không có con nào ra đời, trong khi bạn vẫn biết rằng còn chó con trong bụng, thì chó mẹ có thể đang gặp vấn đề.
Dấu hiệu toàn thân khác
Ngoài các dấu hiệu trực tiếp liên quan đến quá trình sinh nở, những dấu hiệu toàn thân khác cũng cần được chú ý kỹ lưỡng. Chó mẹ có thể biểu hiện sự đau đớn dữ dội, rên rỉ liên tục, liếm láp quá mức vùng âm hộ, hoặc có những hành vi bất thường như cố gắng cắn vào vùng bụng hoặc chạy trốn một cách hoảng loạn. Tình trạng kiệt sức là một dấu hiệu nguy hiểm khác: chó mẹ trở nên thờ ơ, lờ đờ, không quan tâm đến môi trường xung quanh hoặc các con non đã sinh ra, thậm chí không có phản ứng khi chạm vào.
Dịch âm đạo bất thường
Sự xuất hiện của dịch âm đạo bất thường cũng là một cảnh báo nghiêm trọng. Nếu bạn thấy có dịch màu xanh đậm hoặc đen chảy ra từ âm hộ trước khi chó con đầu tiên chào đời, hoặc nếu dịch có mùi hôi khó chịu, dịch mủ đặc, hoặc máu tươi chảy ra quá nhiều, đó là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng, có thể là nhau thai bị bong sớm, nhiễm trùng tử cung hoặc tổn thương nội bộ.
Thay đổi nhiệt độ cơ thể
Cuối cùng, nhiệt độ cơ thể chó mẹ không giảm hoặc tăng lên bất thường trong quá trình chuyển dạ. Thông thường, nhiệt độ cơ thể chó mẹ sẽ giảm khoảng 1-2 độ C (xuống khoảng 37-37.5 độ C) khoảng 12-24 giờ trước khi sinh. Nếu nhiệt độ không giảm trước khi sinh hoặc đột ngột tăng cao trở lại trong quá trình chuyển dạ, điều này có thể chỉ ra sự hiện diện của viêm nhiễm hoặc các vấn đề sức khỏe khác, khiến cho tình trạng chó rặn đẻ không ra trở nên nguy hiểm hơn và cần can thiệp y tế khẩn cấp.
Nguyên nhân gây ra tình trạng chó rặn đẻ không ra
Nguyên nhân từ chó mẹ
Tử cung yếu (Uterine Inertia)
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Tử cung chó mẹ không có đủ sức mạnh để tạo ra các cơn co thắt hiệu quả để đẩy thai ra ngoài. Điều này có thể do nhiều yếu tố như di truyền (một số giống chó có xu hướng này), tuổi tác (chó quá trẻ hoặc quá già), béo phì, suy dinh dưỡng kéo dài, số lượng con quá ít (kích thích co bóp không đủ) hoặc quá nhiều (tử cung bị kéo giãn quá mức), hoặc rối loạn chuyển hóa canxi (hạ canxi máu). Hạ canxi máu đặc biệt nguy hiểm vì canxi đóng vai trò thiết yếu trong việc co cơ trơn tử cung.
Cấu trúc đường sinh sản bất thường
Các dị tật bẩm sinh hoặc tổn thương mắc phải ở âm đạo, cổ tử cung hoặc xương chậu có thể cản trở đường ra của chó con. Ví dụ, chít hẹp âm đạo, sẹo ở cổ tử cung do chấn thương hoặc sinh khó trước đó, hoặc gãy xương chậu cũ có thể làm hẹp ống sinh, gây tắc nghẽn vật lý.
Vấn đề sức khỏe toàn thân
Chó mẹ bị suy nhược, mắc các bệnh mãn tính như bệnh tim, hô hấp, tiểu đường, hoặc các bệnh truyền nhiễm trong quá trình mang thai có thể không đủ sức khỏe và năng lượng để hoàn thành quá trình sinh nở. Stress, môi trường ồn ào, hoặc sự can thiệp quá mức của con người cũng có thể ức chế quá trình chuyển dạ, làm chậm hoặc ngừng các cơn co thắt tự nhiên.
Tuổi tác và giống chó
Chó cái lần đầu mang thai khi quá trẻ (dưới 1 tuổi) hoặc quá già (trên 6-7 tuổi tùy giống) có nguy cơ sinh khó cao hơn. Một số giống chó, đặc biệt là các giống chó đầu to, mặt phẳng (brachycephalic) như Bulldog Anh, Bulldog Pháp, Pug, Boston Terrier, có tỷ lệ sinh khó cao hơn đáng kể do kích thước đầu của chó con thường quá lớn so với khung chậu của chó mẹ, dẫn đến khó khăn khi đi qua đường sinh.
Nguyên nhân từ chó con
Kích thước thai quá lớn (Fetal Oversize)
Nếu một hoặc nhiều chó con có kích thước quá lớn so với đường sinh của chó mẹ, chúng sẽ bị mắc kẹt. Điều này có thể xảy ra khi chỉ có một hoặc hai con trong lứa (thai đơn hoặc thai đôi), khiến chúng nhận được nhiều dinh dưỡng hơn và phát triển quá mức.
Tư thế thai nhi bất thường (Malpresentation)
Thông thường, chó con sẽ ra đời với đầu hoặc chân trước hướng về phía âm đạo. Nếu chó con nằm ngang, quay ngược đầu (đít ra trước nhưng chân lại duỗi thẳng), hoặc các chi bị gập lại không đúng cách, chúng sẽ không thể di chuyển qua ống sinh một cách thuận lợi.
Dị tật bẩm sinh
Các dị tật bẩm sinh như đầu to bất thường (hydrocephalus), sưng phù hoặc các khối u trên cơ thể chó con có thể cản trở việc di chuyển qua đường sinh. Những dị tật này thường được phát hiện qua siêu âm hoặc X-quang trước sinh.
Chó con chết trong bụng mẹ
Một chó con chết trong tử cung có thể gây ra quá trình phân hủy, làm mềm và biến dạng cơ thể, khiến việc đẩy ra ngoài trở nên khó khăn hơn. Đôi khi, một thai nhi đã chết có thể bị sưng tấy hoặc bị kẹt lại, gây ra nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn cho các con non khác và chó mẹ.
Khi nào cần gọi bác sĩ thú y ngay lập tức?
Việc nhận diện các trường hợp khẩn cấp và không trì hoãn việc liên hệ với bác sĩ thú y là yếu tố then chốt để cứu sống chó mẹ và đàn con. Đừng cố gắng tự xử lý nếu bạn không có đủ kiến thức và kinh nghiệm, vì điều này có thể làm tình hình tồi tệ hơn, thậm chí gây nguy hiểm tính mạng. Sự can thiệp kịp thời từ chuyên gia là điều cần thiết để đảm bảo kết quả tốt nhất.
Bạn cần gọi điện cho bác sĩ thú y ngay lập tức nếu chó mẹ của bạn xuất hiện một trong các dấu hiệu sau khi chó rặn đẻ không ra:
Có thể bạn quan tâm: Khách Sạn Chó Mèo Tp.hcm: Top 10 Địa Chỉ Uy Tín & Giá Rẻ
Rặn mạnh nhưng không sinh con trong hơn 30 phút: Đây là một trong những dấu hiệu cấp bách nhất và không thể bỏ qua. Các cơn rặn liên tục, dùng sức rõ ràng nhưng không có bất kỳ con non nào xuất hiện cho thấy có sự tắc nghẽn vật lý hoặc tử cung hoạt động kém hiệu quả nghiêm trọng.
Thời gian nghỉ giữa các lần sinh quá 2-3 giờ: Ngay cả khi chó mẹ đã sinh được một hoặc vài con, nếu thời gian chờ đợi con tiếp theo vượt quá mốc này, đặc biệt là nếu bạn đã siêu âm thai cho chó và biết rằng vẫn còn thai trong tử cung, thì đó là một dấu hiệu đáng lo ngại. Nhiều chuyên gia thú y khuyến nghị ngưỡng an toàn là 2 giờ, và nếu vượt quá 3 giờ, cần can thiệp khẩn cấp.
Dịch âm đạo bất thường:
- Dịch màu xanh đậm hoặc đen xuất hiện trước khi chó con đầu tiên ra đời: Dịch này thường là dấu hiệu của nhau thai bị bong sớm, có nghĩa là chó con trong tử cung có thể đang thiếu oxy và nguy hiểm đến tính mạng, cần cấp cứu ngay lập tức.
- Dịch có mùi hôi nồng, dịch mủ, hoặc máu tươi chảy ra quá nhiều: Đây là dấu hiệu của nhiễm trùng nặng, xuất huyết nội bộ hoặc tổn thương nghiêm trọng đường sinh sản.
Chó mẹ kiệt sức, lờ đờ: Nếu chó mẹ trở nên yếu ớt, thờ ơ, không còn sức để rặn, thân nhiệt tăng hoặc giảm bất thường (trên 39.5°C hoặc dưới 37°C), đó là dấu hiệu của suy kiệt nghiêm trọng hoặc sốc sản khoa, cần được hồi sức y tế ngay.
Chó con bị kẹt một phần: Nếu bạn nhìn thấy một phần của chó con (chân, đuôi, đầu) thò ra khỏi âm hộ nhưng không thể ra ngoài hoàn toàn trong hơn 10-15 phút, đây là tình huống cần can thiệp khẩn cấp. Không cố gắng kéo chó con ra ngoài một cách thô bạo vì có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho cả chó con và chó mẹ.
Chó mẹ đau đớn dữ dội: Rên rỉ liên tục, cắn vào vùng bụng hoặc thể hiện sự khó chịu quá mức, không ngừng nghỉ là những dấu hiệu chó mẹ đang chịu đựng cơn đau không thể chịu đựng được và cần giảm đau y tế.
Không có dấu hiệu chuyển dạ sau 65-72 ngày mang thai: Nếu bạn đã xác định ngày phối giống và chó mẹ đã quá thời gian dự kiến sinh mà chưa có dấu hiệu chuyển dạ, cần được kiểm tra ngay lập tức để đánh giá tình trạng thai nhi và sức khỏe của chó mẹ, vì có thể thai đã quá ngày hoặc có vấn đề.
Trong bất kỳ tình huống nào kể trên, thời gian là yếu tố sống còn. Hãy liên hệ ngay với phòng khám thú y gần nhất hoặc bác sĩ thú y quen thuộc để được tư vấn và can thiệp kịp thời. Cung cấp đầy đủ thông tin về tình trạng chó mẹ, thời gian mang thai, và các dấu hiệu bạn quan sát được để bác sĩ có thể đưa ra đánh giá sơ bộ tốt nhất.
Các bước sơ cứu an toàn cho chó mẹ tại nhà
Trong khi chờ đợi sự hỗ trợ từ bác sĩ thú y, có một số bước sơ cứu bạn có thể thực hiện để giúp chó mẹ cảm thấy thoải mái hơn và có thể hỗ trợ một phần quá trình sinh nở, nhưng PHẢI TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC AN TOÀN TUYỆT ĐỐI VÀ KHÔNG CAN THIỆP THÔ BẠO. Mục tiêu chính là giữ bình tĩnh và tạo môi trường tốt nhất cho chó mẹ. Hãy nhớ rằng đây chỉ là các biện pháp tạm thời, không thay thế cho sự can thiệp của chuyên gia.
Giữ bình tĩnh và tạo môi trường yên tĩnh
Chó mẹ rất nhạy cảm với stress và tiếng ồn. Một không gian yên tĩnh, ấm áp (khoảng 22-25°C), ít người qua lại và không có tiếng ồn lớn sẽ giúp chó mẹ giảm lo lắng và căng thẳng. Đảm bảo có đủ chăn sạch, khô ráo, mềm mại để chó mẹ làm ổ.
Đánh giá tình hình
Quan sát kỹ các dấu hiệu bất thường đã nêu ở trên. Ghi lại thời gian bắt đầu rặn, thời gian sinh của mỗi chó con (nếu có), và bất kỳ dịch tiết bất thường nào (màu sắc, mùi, số lượng). Thông tin này rất hữu ích và cần thiết cho bác sĩ thú y khi họ đến hoặc khi bạn đưa chó mẹ đi khám.
Kiểm tra và hỗ trợ nhẹ nhàng (nếu thấy chó con bị kẹt một phần)
Nếu bạn nhìn thấy một phần của chó con (đầu hoặc chân) thò ra ngoài và có vẻ bị mắc kẹt, bạn có thể thử hỗ trợ rất nhẹ nhàng VÀ CHỈ KHI BẠN THẤY AN TOÀN VÀ CHẮC CHẮN.
- Rửa tay thật sạch bằng xà phòng diệt khuẩn và đeo găng tay y tế vô trùng.
- Dùng một miếng gạc sạch, ẩm hoặc khăn mềm để nắm nhẹ vào phần chó con đang lộ ra (chỉ khi đó là chân hoặc đầu).
- Đợi đến khi chó mẹ rặn, rồi kéo nhẹ nhàng và chậm rãi xuống và hơi xoay nhẹ sang hai bên theo hướng đi ra của đường sinh sản. TUYỆT ĐỐI KHÔNG KÉO MẠNH, KHÔNG GIẬT. Lực kéo phải rất nhẹ nhàng, chỉ mang tính hỗ trợ. Nếu chó mẹ không rặn, KHÔNG ĐƯỢC KÉO. Nếu chó con không di chuyển sau vài lần kéo nhẹ, hãy ngừng lại ngay lập tức và chờ sự can thiệp của bác sĩ thú y. Việc kéo sai cách có thể làm tổn thương nghiêm trọng đến chó con và gây rách đường sinh của chó mẹ, dẫn đến xuất huyết nội và nhiễm trùng.
Cung cấp năng lượng (nếu chó mẹ kiệt sức)
Nếu chó mẹ đã rặn lâu và có vẻ kiệt sức, bạn có thể cho chó uống một ít nước đường hoặc nước mật ong pha loãng (ví dụ, 1 muỗng cà phê đường hoặc mật ong pha với 100ml nước ấm). Điều này có thể cung cấp một lượng năng lượng tức thời, giúp chó mẹ duy trì sức lực cho các cơn co thắt tiếp theo. Tuy nhiên, chỉ làm điều này nếu chó mẹ còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, tránh bị sặc.
Giữ ấm cho chó con đã sinh (nếu có)
Nếu đã có chó con được sinh ra và chó mẹ đang gặp khó khăn với các con tiếp theo, hãy đảm bảo rằng những chó con đã ra đời được giữ ấm đầy đủ. Chó con sơ sinh rất dễ bị hạ thân nhiệt. Bạn có thể đặt chúng vào một hộp carton có lót khăn ấm (sử dụng chai nước nóng bọc khăn hoặc miếng đệm sưởi ở nhiệt độ thấp, có kiểm soát) và giữ chúng gần chó mẹ để tạo sự kết nối và kích thích bản năng làm mẹ.
LƯU Ý QUAN TRỌNG: KHÔNG BAO GIỜ cố gắng đẩy tay vào âm đạo chó mẹ để tìm hoặc xoay chó con nếu bạn không được huấn luyện chuyên nghiệp. Điều này có thể gây ra nhiễm trùng nặng và tổn thương nghiêm trọng không thể khắc phục. KHÔNG BAO GIỜ dùng thuốc kích đẻ hoặc bất kỳ loại thuốc nào khác cho chó mẹ mà không có chỉ định của bác sĩ thú y. Một số loại thuốc có thể gây nguy hiểm chết người nếu có sự tắc nghẽn vật lý bên trong.
Thực hiện các bước trên một cách cẩn trọng và chuẩn bị sẵn sàng để đưa chó mẹ đến phòng khám thú y ngay khi có thể. Thời gian là vàng bạc trong những trường hợp này.
Chẩn đoán và điều trị của bác sĩ thú y
Khi chó mẹ bị chó rặn đẻ không ra được đưa đến phòng khám, bác sĩ thú y sẽ tiến hành một loạt các bước chẩn đoán và điều trị khẩn cấp để giải quyết tình huống nguy hiểm này. Mục tiêu hàng đầu là cứu sống cả chó mẹ và đàn con non một cách an toàn nhất, giảm thiểu tối đa các rủi ro.
Chẩn đoán
Khám lâm sàng tổng quát
Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể của chó mẹ, kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn quan trọng (nhịp tim, nhịp thở, thân nhiệt, màu sắc niêm mạc), mức độ kiệt sức, và các biểu hiện đau đớn. Việc này giúp xác định mức độ nghiêm trọng của tình trạng và khả năng chịu đựng của chó mẹ.
Có thể bạn quan tâm: Tìm Hiểu Chi Tiết Về Giống Chó Ngao Tây Tạng: Đặc Điểm, Chăm Sóc Và Nơi Tham Quan
Khám âm đạo
Bác sĩ sẽ dùng tay đã được vô trùng và bôi trơn để kiểm tra âm đạo và cổ tử cung của chó mẹ. Mục đích là xác định xem có chó con nào bị kẹt, kích thước của chúng, vị trí nằm bất thường (như thai ngược, chân gập), hoặc các dị tật cấu trúc đường sinh sản (như chít hẹp) hay không.
Chụp X-quang bụng
Đây là một công cụ chẩn đoán cực kỳ quan trọng và thường được ưu tiên. X-quang có thể xác định chính xác số lượng chó con còn lại trong tử cung, kích thước và vị trí của chúng, cũng như xem xét liệu có dấu hiệu thai chết lưu (xương bị phân hủy) hay không. Nó cũng giúp đánh giá kích thước khung chậu của chó mẹ so với đầu của chó con, đặc biệt quan trọng ở các giống chó đầu to.
Siêu âm
Siêu âm có thể được sử dụng để đánh giá sức khỏe của thai nhi một cách trực tiếp, bao gồm nhịp tim, sự chuyển động và lượng dịch ối. Điều này giúp bác sĩ quyết định liệu các con non có còn sống và có khả năng chịu đựng được quá trình sinh thường hoặc cần can thiệp phẫu thuật ngay lập tức.
Xét nghiệm máu
Các xét nghiệm máu có thể bao gồm kiểm tra nồng độ canxi, glucose và các yếu tố khác để phát hiện các rối loạn chuyển hóa có thể gây ra tử cung yếu (như hạ canxi máu) hoặc các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn khác ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Điều trị
Can thiệp nội khoa (Sử dụng thuốc)
Oxytocin: Nếu chẩn đoán cho thấy tử cung yếu (uterine inertia) và không có sự tắc nghẽn vật lý nào, bác sĩ có thể tiêm oxytocin. Oxytocin là một hormone giúp kích thích các cơn co thắt tử cung. Tuy nhiên, việc sử dụng oxytocin cần hết sức thận trọng và chỉ được thực hiện khi chắc chắn không có sự tắc nghẽn, vì nếu có tắc nghẽn, oxytocin có thể gây vỡ tử cung hoặc gây suy thai nghiêm trọng.
Bổ sung canxi và glucose: Nếu xét nghiệm máu cho thấy chó mẹ bị hạ canxi máu hoặc hạ đường huyết, bác sĩ sẽ truyền tĩnh mạch các dung dịch chứa canxi và glucose để phục hồi sức mạnh cơ bắp và năng lượng cần thiết cho các cơn co thắt tử cung.
Can thiệp thủ công
Trong một số trường hợp, nếu chó con bị kẹt ở vị trí dễ tiếp cận trong âm đạo, bác sĩ có thể sử dụng các dụng cụ chuyên dụng (như kẹp thai) hoặc tay đã vô trùng và bôi trơn để nhẹ nhàng điều chỉnh tư thế hoặc hỗ trợ kéo chó con ra ngoài. Việc này đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm cao để tránh gây tổn thương cho cả chó con và chó mẹ.
Phẫu thuật mổ lấy thai (C-section)
Đây là phương pháp điều trị cuối cùng và thường là lựa chọn an toàn nhất trong nhiều trường hợp chó rặn đẻ không ra nghiêm trọng, đặc biệt khi:
- Có sự tắc nghẽn vật lý không thể khắc phục bằng thủ công (chó con quá lớn, dị tật, tư thế bất thường không chỉnh được).
- Điều trị nội khoa không hiệu quả sau vài liều oxytocin.
- Chó mẹ kiệt sức hoặc có dấu hiệu suy thai (nhịp tim thai giảm).
- Các giống chó có nguy cơ sinh khó cao (như Bulldog, Pug).
Mổ lấy thai là một thủ thuật ngoại khoa yêu cầu gây mê và đòi hỏi đội ngũ y tế có kinh nghiệm. Mặc dù có rủi ro nhất định, nhưng nó thường mang lại tỷ lệ cứu sống chó mẹ và con non cao trong các trường hợp cấp tính.
Sau khi sinh, dù là bằng phương pháp tự nhiên có hỗ trợ hay mổ lấy thai, chó mẹ và các con non sẽ cần được theo dõi sát sao để đảm bảo hồi phục tốt và không có biến chứng. Bác sĩ thú y sẽ đưa ra hướng dẫn cụ thể về chăm sóc hậu sản và các dấu hiệu cần chú ý.
Phòng ngừa tình trạng chó rặn đẻ khó
Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ chó rặn đẻ không ra, nhưng có nhiều biện pháp bạn có thể thực hiện để giảm thiểu khả năng xảy ra tình trạng này và đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh cho chó mẹ. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng là chìa khóa để có một quá trình sinh nở thành công.
Kiểm tra sức khỏe trước khi phối giống
Trước khi quyết định cho chó phối giống, hãy đưa chó cái đến bác sĩ thú y để kiểm tra sức khỏe tổng thể toàn diện. Bác sĩ có thể đánh giá các yếu tố di truyền, cấu trúc xương chậu và phát hiện bất kỳ vấn đề sức khỏe tiềm ẩn nào có thể ảnh hưởng đến thai kỳ và quá trình sinh nở. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các giống chó có nguy cơ sinh khó cao như Bulldog, Pug.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý trong thai kỳ
Giai đoạn đầu thai kỳ: Chó mẹ nên duy trì chế độ ăn thông thường, cân bằng dinh dưỡng. Tránh việc cho ăn quá nhiều dẫn đến béo phì, vì chó mẹ béo phì có nguy cơ sinh khó cao hơn và có thể gây ra thai nhi quá lớn.
Giai đoạn cuối thai kỳ (3-4 tuần cuối): Nhu cầu dinh dưỡng của chó mẹ tăng lên đáng kể, gấp 1.5 đến 2 lần. Cần chuyển sang thức ăn giàu năng lượng, dễ tiêu hóa, dành riêng cho chó mang thai hoặc chó con đang lớn. Bổ sung đủ protein, canxi và các vitamin cần thiết, nhưng cần theo hướng dẫn của bác sĩ thú y để tránh dư thừa canxi (có thể gây hạ canxi máu sau sinh do ức chế hoạt động của tuyến cận giáp).
Duy trì vận động vừa phải
Chó mẹ cần được vận động đều đặn, nhẹ nhàng trong suốt thai kỳ. Đi bộ ngắn hàng ngày giúp duy trì sức khỏe, tăng cường cơ bắp và sự dẻo dai, điều này có lợi cho quá trình chuyển dạ. Tránh các hoạt động gắng sức hoặc quá mạnh có thể gây stress hoặc tổn thương.
Khám thai định kỳ
Xác định thời điểm thụ thai và ngày dự sinh: Việc này giúp bạn chuẩn bị tốt hơn và nhận biết sớm nếu quá trình chuyển dạ bị chậm trễ hoặc diễn ra không đúng dự kiến.
Kiểm tra siêu âm/X-quang: Trong giai đoạn cuối thai kỳ (khoảng 1 tuần trước dự sinh), chụp X-quang có thể giúp đếm chính xác số lượng thai nhi và đánh giá kích thước của chúng so với khung chậu của chó mẹ, từ đó dự đoán nguy cơ sinh khó và chuẩn bị phương án mổ lấy thai nếu cần. Siêu âm cũng có thể đánh giá sức khỏe của thai nhi, nhịp tim và tình trạng dịch ối.
Chuẩn bị “ổ đẻ” an toàn và yên tĩnh
Khoảng 1-2 tuần trước ngày dự sinh, hãy chuẩn bị một hộp hoặc khu vực riêng tư, ấm áp, sạch sẽ, lót chăn mềm để chó mẹ làm ổ. Vị trí ổ đẻ nên xa khu vực ồn ào, đảm bảo sự riêng tư để chó mẹ cảm thấy an toàn và thoải mái khi chuyển dạ.
Theo dõi sát sao các dấu hiệu chuyển dạ
Học cách nhận biết các dấu hiệu sắp sinh (giảm nhiệt độ cơ thể, bồn chồn, bỏ ăn, liếm láp âm hộ). Khi chuyển dạ bắt đầu, hãy theo dõi cẩn thận các mốc thời gian và hành vi của chó mẹ để kịp thời phát hiện các dấu hiệu của rối loạn chuyển dạ như đã nêu.
Giảm thiểu stress
Đảm bảo chó mẹ có một môi trường sống yên bình, tránh xa tiếng ồn, người lạ hoặc các vật nuôi khác có thể gây căng thẳng. Căng thẳng có thể giải phóng hormone ức chế oxytocin, làm chậm hoặc ngừng quá trình chuyển dạ tự nhiên.
Bằng cách chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa này, bạn sẽ tăng cơ hội cho một thai kỳ và quá trình sinh nở thành công, giảm thiểu rủi ro cho chó mẹ và đàn con non.
Hiểu lầm phổ biến và sai lầm nguy hiểm khi chó rặn đẻ
Trong quá trình chăm sóc chó mẹ sinh sản, đặc biệt là khi đối mặt với tình huống chó rặn đẻ không ra, người chủ nuôi dễ mắc phải một số hiểu lầm hoặc sai lầm có thể gây hại nghiêm trọng cho chó mẹ và các con non. Việc phân biệt rõ ràng giữa sự thật và những quan niệm sai lầm là điều cần thiết để đưa ra quyết định đúng đắn.
Hiểu lầm 1: Cố gắng kéo chó con ra bằng mọi giá
Thực tế: Đây là một hành động cực kỳ nguy hiểm nếu không có kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Việc kéo mạnh hoặc sai cách có thể làm tổn thương nghiêm trọng đến chó con (gãy xương, tổn thương nội tạng, ngạt thở) hoặc gây rách đường sinh sản của chó mẹ, dẫn đến xuất huyết nội, nhiễm trùng hoặc thậm chí tử vong. Chỉ nên thử kéo nhẹ nhàng khi chó con đã lộ rõ một phần (đầu hoặc chân) và chó mẹ đang rặn, đồng thời phải ngừng ngay nếu gặp kháng cự hoặc chó con không di chuyển.
Hiểu lầm 2: Cho chó mẹ uống thuốc kích đẻ hoặc các loại thuốc dân gian
Thực tế: Không bao giờ tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào cho chó mẹ trong quá trình sinh nở mà không có chỉ định và giám sát của bác sĩ thú y. Các loại thuốc kích đẻ như oxytocin nếu được sử dụng khi có sự tắc nghẽn vật lý có thể gây vỡ tử cung hoặc suy thai cấp tính. Tương tự, các bài thuốc dân gian không có cơ sở khoa học, không rõ liều lượng có thể không hiệu quả và làm trì hoãn việc can thiệp y tế cần thiết, gây nguy hiểm cho tính mạng.
Hiểu lầm 3: Hoảng loạn và gây ồn ào xung quanh chó mẹ
Thực tế: Chó mẹ rất nhạy cảm với môi trường xung quanh, đặc biệt là trong quá trình sinh nở căng thẳng. Sự hoảng loạn, tiếng ồn lớn, hoặc quá nhiều người bao quanh có thể làm tăng mức độ stress của chó mẹ, khiến các cơn co thắt yếu đi hoặc ngừng hẳn (uterine inertia do stress). Hãy giữ bình tĩnh, tạo không gian yên tĩnh và chỉ có những người cần thiết ở gần để hỗ trợ và quan sát.
Hiểu lầm 4: Bỏ qua các dấu hiệu bất thường vì nghĩ rằng “chó tự biết đẻ”
Thực tế: Mặc dù chó có bản năng sinh sản mạnh mẽ, nhưng không phải lúc nào quá trình cũng diễn ra suôn sẻ. Các yếu tố như di truyền, dinh dưỡng, kích thước thai nhi, tư thế thai hoặc các vấn đề sức khỏe có thể gây ra rối loạn chuyển dạ. Việc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo như rặn lâu không ra con, thời gian nghỉ giữa các lứa quá dài, hoặc dịch tiết bất thường có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí mất cả chó mẹ và chó con.
Hiểu lầm 5: Đợi quá lâu trước khi liên hệ bác sĩ thú y
Thực tế: Thời gian là yếu tố sống còn khi chó mẹ gặp khó khăn khi sinh. Mỗi phút chậm trễ có thể làm giảm khả năng sống sót của chó con do thiếu oxy và tăng nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng hoặc xuất huyết cho chó mẹ. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nghiêm trọng nào của tình trạng chó rặn đẻ không ra, hãy liên hệ ngay lập tức với bác sĩ thú y, ngay cả khi đó là vào giữa đêm hoặc ngày nghỉ. Điều này có thể tạo nên sự khác biệt giữa sự sống và cái chết.
Việc trang bị kiến thức đúng đắn và biết khi nào cần tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp sẽ giúp bạn trở thành một người chủ nuôi có trách nhiệm và cứu sống những sinh linh bé bỏng, mang lại hạnh phúc cho gia đình mình.
Chăm sóc chó mẹ sau sinh: Yếu tố then chốt cho sự phục hồi
Quá trình sinh nở không kết thúc khi tất cả chó con đã chào đời. Chăm sóc chó mẹ đúng cách sau sinh là một bước quan trọng để đảm bảo sức khỏe hồi phục cho chó mẹ và sự phát triển tốt của đàn con non. Đặc biệt, nếu chó mẹ đã trải qua tình trạng chó rặn đẻ không ra và cần can thiệp y tế (như mổ lấy thai), việc chăm sóc hậu sản lại càng trở nên cần thiết và phức tạp hơn.
Theo dõi sức khỏe chó mẹ sát sao
Kiểm tra tổng quát thường xuyên: Ngay sau sinh, hoặc sau khi trở về từ phòng khám thú y, hãy quan sát chó mẹ. Đảm bảo chó mẹ tỉnh táo, không có dấu hiệu đau đớn dữ dội, không bị chảy máu quá nhiều từ âm hộ (chảy dịch nâu đỏ trong vài tuần đầu là bình thường, nhưng máu tươi hoặc dịch mủ có mùi hôi là bất thường và cần được kiểm tra ngay).
Kiểm tra thân nhiệt: Sốt (trên 39.5°C) có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng tử cung, viêm vú hoặc viêm phúc mạc. Hạ thân nhiệt cũng có thể là dấu hiệu suy kiệt.
Kiểm tra vú: Đảm bảo các tuyến vú mềm mại, không sưng cứng, nóng đỏ hoặc đau. Viêm vú (viêm tuyến sữa) là một biến chứng phổ biến và rất đau đớn, có thể ảnh hưởng đến khả năng cho con bú và cần điều trị.
Hành vi ăn uống: Chó mẹ cần ăn uống đầy đủ để sản xuất sữa và hồi phục sức khỏe. Nếu chó mẹ bỏ ăn hoặc uống ít nước trong thời gian dài, cần liên hệ bác sĩ thú y ngay.
Dinh dưỡng đặc biệt cho chó mẹ
Chó mẹ đang nuôi con có nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng rất cao để sản xuất sữa. Hãy tiếp tục cho ăn thức ăn chất lượng cao dành riêng cho chó con đang lớn hoặc chó mẹ mang thai/cho con bú. Những loại thức ăn này giàu protein, chất béo và calo.
Chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày (3-4 bữa) để giúp chó mẹ dễ tiêu hóa và hấp thụ tối đa dưỡng chất, tránh tình trạng quá tải tiêu hóa.
Đảm bảo chó mẹ luôn có đủ nước sạch để uống, vì việc sản xuất sữa đòi hỏi lượng nước rất lớn. Có thể bổ sung nước dùng xương hoặc nước điện giải nhẹ.
Vệ sinh và môi trường sống
Thay chăn lót ổ thường xuyên (ít nhất 1-2 lần/ngày) để giữ cho ổ đẻ luôn sạch sẽ, khô ráo và ấm áp. Điều này giúp ngăn ngừa nhiễm trùng cho cả chó mẹ và chó con, đặc biệt quan trọng nếu chó mẹ có vết mổ.
Tránh tắm cho chó mẹ ngay sau sinh. Nếu cần làm sạch, hãy dùng khăn ẩm ấm lau nhẹ nhàng vùng âm hộ và xung quanh vú.
Đảm bảo môi trường yên tĩnh, ít người lạ để chó mẹ có thể yên tâm chăm sóc con non, phát huy bản năng làm mẹ mà không bị quấy rầy.
Theo dõi chó con chặt chẽ
- Khả năng bú sữa: Đảm bảo tất cả chó con đều bú sữa mẹ đầy đủ. Các chó con khỏe mạnh sẽ bú tích cực, bụng tròn và ít quấy khóc. Nếu
Cập Nhật Lúc Tháng 12 3, 2025 by Thanh Thảo
