Bị dại vì chó cắn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ca tử vong do bệnh dại. Bệnh dại là một bệnh nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung ương, gần như luôn gây tử vong khi các triệu chứng đã xuất hiện. Bài viết này cung cấp thông tin toàn diện về con đường lây truyền, giai đoạn ủ bệnh nguy hiểm, các triệu chứng điển hình, và, quan trọng nhất, các biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất để cứu sống bản thân và người thân.
Có thể bạn quan tâm: Tẩy Giun Cho Chó Có Được Tắm Không? Hướng Dẫn Chăm Sóc An Toàn Cho Thú Cưng
Tóm tắt nhanh thông minh
Tổng hợp các dấu hiệu chính của bệnh dại sau khi bị chó cắn
Bị dại vì chó cắn thường trải qua giai đoạn ủ bệnh âm thầm, từ 20 đến 60 ngày, có thể kéo dài vài tháng hoặc vài năm. Các dấu hiệu đầu tiên thường mơ hồ như sốt, nhức đầu, mệt mỏi, đau tại vết thương. Sau đó là các triệu chứng thần kinh điển hình: sợ nước (hydrophobia), sợ gió, co giật, rối loạn hành vi, liệt cơ và cuối cùng là tử vong. Việc tiêm vắc xin phòng dại ngay lập tức sau khi bị cắn hoặc cào là biện pháp duy nhất để ngăn chặn virus trước khi nó tấn công não bộ.
Hiểu rõ về bệnh dại và con đường lây truyền từ chó
Nguyên nhân và tác nhân gây bệnh
Bệnh dại là một bệnh nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung kinh trung ương, gây ra bởi virus Lyssavirus thuộc họ Rhabdoviridae. Loài động vật trung gian phổ biến nhất gây lây truyền bệnh dại cho con người chính là chó. Khi một con chó bị nhiễm virus dại cắn người, virus có trong nước bọt của nó sẽ xâm nhập vào cơ thể qua vết thương hở.
Cơ chế xâm nhập và di chuyển của virus trong cơ thể
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus dại không xâm nhập ngay vào máu mà di chuyển chậm dọc theo các dây thần kinh ngoại biên về não bộ. Tốc độ di chuyển của virus được ước tính khoảng 12-24 mm mỗi ngày. Quá trình này là nguyên nhân chính dẫn đến giai đoạn ủ bệnh kéo dài và khó phát hiện.
Giai đoạn ủ bệnh: Khoảng thời gian nguy hiểm và âm thầm
Khoảng thời gian ủ bệnh trung bình
Giai đoạn ủ bệnh của bệnh dại thường kéo dài từ 20 đến 60 ngày. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, thời gian này có thể thay đổi rất lớn, từ vài ngày đến vài tháng, thậm chí có trường hợp ghi nhận ủ bệnh kỷ lục đến 25 năm. Điều này làm cho bệnh dại trở nên đặc biệt nguy hiểm vì người bệnh có thể không nhận ra mối đe dọa cho đến khi quá muộn.
Có thể bạn quan tâm: Địa Chỉ Thiến Chó Mèo Ở Hà Nội: Hướng Dẫn Chi Tiết Về Quy Trình, Lợi Ích Và Cách Chọn Cơ Sở Uy Tín
Các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian ủ bệnh
Bác sĩ Trương Hữu Khanh – Phó chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM đã lý giải rằng thời gian ủ bệnh phụ thuộc vào bốn yếu tố chính:
- Vị trí vết cắn: Vết cắn càng gần não bộ (như đầu, mặt, cổ) thì thời gian ủ bệnh càng ngắn vì virus có quãng đường di chuyển ngắn hơn.
- Số lượng virus xâm nhập: Vết cắn sâu, chảy máu nhiều thường chứa lượng virus lớn hơn, làm rút ngắn thời gian ủ bệnh.
- Hệ miễn dịch của cơ thể: Người có hệ miễn dịch mạnh có thể làm chậm sự tiến triển của virus, nhưng không đủ để tiêu diệt hoàn toàn.
- Đặc tính của virus dại: Khả năng di chuyển chậm dọc dây thần kinh thay vì trực tiếp qua máu là đặc điểm sinh học đặc trưng của virus này.
Triệu chứng của bệnh dại sau khi bị chó cắn
Giai đoạn tiền triệu (thường kéo dài 2-10 ngày)
Các triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường rất mơ hồ và dễ nhầm lẫn với các bệnh cảm cúm thông thường, bao gồm:
- Sốt và ớn lạnh
- Đau đầu và mệt mỏi
- Đau, ngứa hoặc cảm giác bất thường tại vết thương cũ (nơi bị chó cắn trước đó)
- Buồn nôn và nôn mửa
Giai đoạn toàn phát: Các biểu hiện thần kinh điển hình
Khi virus đã tấn công não bộ, bệnh nhân sẽ bước vào giai đoạn toàn phát với các triệu chứng đặc trưng:
- Sợ nước (hydrophobia): Đây là triệu chứng điển hình nhất. Bệnh nhân cảm thấy hoảng sợ khi nhìn thấy nước hoặc khi có ý định nuốt nước, kèm theo co thắt thanh quản dữ dội.
- Sợ gió: Cảm giác sợ hãi khi có luồng gió thổi qua.
- Rối loạn hành vi: Bệnh nhân có thể trở nên hung dữ, kích động, hoặc ngược lại, trở nên trầm lặng, buồn bã.
- Co giật và động kinh
- Liệt cơ tiến triển: Thường bắt đầu từ chi bị cắn và lan rộng ra toàn thân.
- Suy hô hấp và suy tim, dẫn đến tử vong.
Các trường hợp dại phát bệnh sau nhiều năm: Hiếm gặp nhưng có thật
Trường hợp ghi nhận tại Ấn Độ
Một trường hợp y học hiếm gặp được Cao đẳng Y khoa Goa và bệnh viện Bambolim (Ấn Độ) ghi nhận là một người đàn ông 48 tuổi được chẩn đoán mắc bệnh dại sau 25 năm bị chó cắn. Bệnh nhân này bị cắn khi 23 tuổi nhưng không có triệu chứng gì cho đến khi nhập viện vào tháng 11/2009. Đây là một minh chứng rõ ràng cho thấy sự âm thầm và nguy hiểm của giai đoạn ủ bệnh kéo dài.
Trường hợp tử vong tại Việt Nam
Có thể bạn quan tâm: Gợi Ý Đặt Tên Chó Dễ Thương: Hướng Dẫn Chọn Tên Hoàn Hảo Cho Bé Cún Cưng
Tại Việt Nam, cũng đã ghi nhận nhiều trường hợp đáng tiếc. Một người đàn ông 50 tuổi ở Bến Tre đã tử vong do bệnh dại 4 năm sau khi bị chó cắn nhưng không tiêm phòng. Tương tự, một phụ nữ 44 tuổi ở Bắc Kạn cũng mất mạng sau khi nhiễm virus dại từ vết cắn của chó cách đó 4 năm. Cả hai đều xuất hiện các triệu chứng điển hình như sợ nước, sợ gió và tiến triển nặng dẫn đến tử vong.
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất: Tiêm vắc xin
Tại sao tiêm vắc xin là biện pháp duy nhất?
Theo Bác sĩ Trương Hữu Khanh, tiêm vắc xin là biện pháp dự phòng dại hiệu quả nhất và gần như là duy nhất. Một khi các triệu chứng thần kinh đã xuất hiện, bệnh dại gần như chắc chắn dẫn đến tử vong với tỷ lệ 100%. Do đó, việc chủ động và kịp thời tiêm vắc xin sau khi bị chó cắn là vô cùng quan trọng để cứu sống bản thân.
Khi nào cần tiêm vắc xin phòng dại?
Việc tiêm vắc xin phòng dại cần được thực hiện ngay lập tức trong các trường hợp sau:
- Bị chó, mèo hoặc động vật có vú khác cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở.
- Đặc biệt, cần tiêm ngay nếu vết thương ở các vị trí nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, đầu chi hoặc bộ phận sinh dục.
- Tốt nhất là tiêm trong 24 giờ đầu tiên sau khi bị phơi nhiễm để cơ thể kịp thời tạo ra kháng thể ngăn chặn virus.
Các loại vắc xin phòng dại hiện có tại Việt Nam
Hiện nay, Việt Nam có 2 loại vắc xin phòng dại thế hệ mới được sử dụng phổ biến:
- Vắc xin Verorab (Pháp): Được sản xuất theo công nghệ nuôi cấy trên tế bào Vero, có độ an toàn và hiệu quả cao.
- Vắc xin Abhayrab (Ấn Độ): Cũng được sản xuất trên công nghệ tương tự, đảm bảo chất lượng và an toàn.
Phác đồ tiêm phòng dại sau phơi nhiễm
Phác đồ tiêm phòng dại sau khi bị chó cắn được chia thành hai nhóm chính, tùy thuộc vào việc người bệnh đã tiêm phòng trước đó hay chưa:
1. Đối với người chưa tiêm phòng dại trước đó:
- Phác đồ 5 mũi: Tiêm vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28. Áp dụng khi con vật chết, mắc bệnh hoặc không thể theo dõi được.
- Phác đồ 3 mũi: Tiêm vào các ngày 0, 3 và 7. Áp dụng khi con vật (chó/mèo) sống khỏe mạnh qua 10 ngày theo dõi.
2. Đối với người đã tiêm phòng đủ liều trước đó hoặc đã tiêm ít nhất 3 mũi sau phơi nhiễm:
- Chỉ cần tiêm bổ sung 2 mũi vào ngày 0 và ngày 3.
Phác đồ tiêm phòng dại trước phơi nhiễm (dự phòng)
Việc tiêm phòng trước phơi nhiễm đặc biệt quan trọng đối với những người có nguy cơ cao bị chó cắn như:
Có thể bạn quan tâm: Xét Nghiệm Máu Cho Chó: Hướng Dẫn Toàn Diện Từ A-z, Chi Phí, Chỉ Số & Ý Nghĩa Lâm Sàng
- Trẻ em sống trong vùng có nguy cơ cao về bệnh dại.
- Người làm việc với động vật (nhân viên thú y, kiểm lâm, công nhân vườn thú).
- Người thường xuyên đi du lịch đến các vùng lưu hành bệnh dại.
Lịch tiêm phòng trước phơi nhiễm gồm 3 mũi:
- Mũi 1: Ngày bắt đầu
- Mũi 2: Ngày thứ 7
- Mũi 3: Ngày thứ 21 hoặc 28
Lợi ích của việc tiêm phòng trước phơi nhiễm:
- Nếu chẳng may bị chó cắn sau đó, người đã tiêm phòng chỉ cần tiêm bổ sung 2 mũi mà không cần dùng huyết thanh kháng dại, kể cả với vết thương nặng.
- Giảm nguy cơ phản ứng dị ứng do huyết thanh kháng dại.
- Chủ động bảo vệ sức khỏe, tránh được tình trạng khan hiếm vắc xin hoặc huyết thanh tại một số thời điểm.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh dại tại cộng đồng
Quản lý và tiêm phòng cho chó, mèo
- Tiêm vắc xin phòng dại đầy đủ cho chó, mèo và tiêm nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của ngành thú y.
- Xích, nhốt chó cẩn thận khi ở nhà.
- Đeo rọ mõm và dây dắt khi dắt chó ra đường công cộng.
Nâng cao nhận thức cộng đồng
- Tuyên truyền về nguy cơ và hậu quả nghiêm trọng của bệnh dại.
- Hướng dẫn người dân cách xử lý khi bị chó cắn và tầm quan trọng của việc tiêm phòng kịp thời.
- Khuyến khích người dân khai báo và xử lý chó, mèo nghi bị dại.
Xử trí đúng cách khi bị chó cắn
Các bước sơ cứu tại chỗ
- Rửa vết thương ngay lập tức bằng nước sạch và xà phòng đặc trong ít nhất 15 phút.
- Sát khuẩn vết thương bằng cồn 70% hoặc cồn iodine.
- Không băng kín vết thương trong những giờ đầu tiên để tạo điều kiện cho virus bị loại bỏ.
- Đến cơ sở y tế ngay lập tức để được bác sĩ khám, đánh giá mức độ vết thương và tư vấn phác đồ tiêm phòng phù hợp.
Lưu ý về việc sử dụng huyết thanh kháng dại (RIG)
Huyết thanh kháng dại (Rabies Immunoglobulin – RIG) chỉ được sử dụng cho những trường hợp vết thương nặng (WHO phân loại nhóm III) và chưa tiêm phòng vắc xin trước đó. Việc tiêm RIG cần được thực hiện càng sớm càng tốt, lý tưởng là ngay trong ngày tiêm mũi vắc xin đầu tiên.
Kết luận
Bị dại vì chó cắn là một hiểm họa y tế nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được. Chìa khóa để cứu sống bản thân và người thân nằm ở sự hiểu biết, sự chủ động và sự nhanh chóng. Hiểu rõ về con đường lây truyền, giai đoạn ủ bệnh âm thầm, các triệu chứng nguy hiểm và, quan trọng nhất, các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là điều kiện tiên quyết.
Hãy chủ động tiêm phòng vắc xin phòng dại cho bản thân và thú cưng, tuân thủ phác đồ tiêm chủng, và đặc biệt là đừng chần chừ khi bị chó cắn. Hãy đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và tiêm vắc xin kịp thời, vì mỗi phút trễ nải đều có thể là sự khác biệt giữa sự sống và cái chết. Khám phá thêm nhiều kiến thức thú vị tại hanoizoo.com.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 3, 2025 by Thanh Thảo
