Chó Bị Chó Dại Cắn: Cách Xử Lý, Phòng Ngừa & Hậu Quả

Khi chó bị chó dại cắn, người chủ cần hành động ngay lập tức để bảo vệ sức khỏe cho thú cưng và cả gia đình. Bài viết này cung cấp kiến thức toàn diện về bệnh dại ở chó, các dấu hiệu nhận biết, quy trình xử lý vết thương đúng cách, phác đồ tiêm phòng hiệu quả, và các biện pháp phòng ngừa dài hạn. Nội dung dựa trên các khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), và kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia chăm sóc động vật tại Hanoi Zoo.

Có thể bạn quan tâm: Chó Phú Quốc Lai Becgie: Đặc Điểm, Cách Chăm Sóc Và Giá Bán Mới Nhất

Tóm tắt thông tin chính

Bị chó dại cắn là một tình huống khẩn cấp y tế nghiêm trọng, không chỉ đe dọa tính mạng của con vật mà còn có thể lây truyền virus dại sang con người qua nước bọt. Virus dại (Rhabdovirus) xâm nhập qua vết cắn, di chuyển dọc theo dây thần kinh đến não bộ, gây viêm não cấp tính và tử vong gần như 100% nếu không được điều trị kịp thời.

Các bước xử lý cơ bản bao gồm: sơ cứu vết thương bằng nước và xà phòng trong ít nhất 15 phút, sát khuẩn bằng cồn 70%, tiêm vắc-xin phòng dại theo phác đồ WHO, và tiêm huyết thanh kháng dại trong trường hợp vết thương độ III. Ngoài ra, cần cách ly và theo dõi con chó cắn trong 10 ngày để đánh giá nguy cơ lây nhiễm.

Bệnh dại ở chó: Nguyên nhân, chu kỳ lây truyền & đặc điểm sinh học

Virus dại và cơ chế gây bệnh

Bệnh dại là một bệnh nhiễm trùng virus cấp tính ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương của động vật có vú, bao gồm cả chó và con người. Tác nhân gây bệnh là virus Rhabdovirus, thuộc họ Rhabdoviridae, chi Lyssavirus. Virus này lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh khi cắn vào da thịt của con vật khác.

Khi chó bị chó dại cắn, virus xâm nhập vào cơ thể qua các đầu dây thần kinh ngoại vi tại vị trí vết thương. Từ đó, virus di chuyển ngược dòng theo các sợi thần kinh hướng tâm với tốc độ khoảng 3-25 mm mỗi ngày, tiến thẳng đến tủy sống và não bộ. Quá trình này được gọi là sự di chuyển ngược dòng (retrograde axonal transport).

Sau khi đến não, virus nhân lên mạnh mẽ, gây viêm não và rối loạn chức năng thần kinh. Lúc này, virus cũng di chuyển đến các tuyến nước bọt thông qua các dây thần kinh hướng ly, chuẩn bị cho quá trình lây truyền sang con vật khác qua vết cắn.

Các loài vật trung gian truyền bệnh phổ biến

Trên toàn cầu, chó là loài vật trung gian truyền bệnh dại phổ biến nhất, chiếm khoảng 99% các ca lây truyền sang người. Tuy nhiên, ở một số khu vực, các loài động vật hoang dã khác cũng đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ lưu hành virus, bao gồm:

• Sói, chồn, rái cá: Các loài ăn thịt họ Mustelidae
• Dơi: Đặc biệt là dơi ăn thịt và dơi hút máu ở châu Mỹ Latinh
• Cáo, chó rừng: Các loài Canidae hoang dã
• Mèo hoang: Có thể lây truyền virus cho cả chó và người

Theo báo cáo của WHO năm 2023, khu vực Đông Nam Á và châu Phi là hai vùng có tỷ lệ mắc bệnh dại cao nhất thế giới, chiếm hơn 60% tổng số ca tử vong do bệnh này.

Chu kỳ thời tiết và ảnh hưởng đến hoạt động của động vật mang mầm bệnh

Nhiệt độ môi trường có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của các loài động vật mang mầm bệnh dại. Trong mùa nắng nóng, khi nền nhiệt cao hơn mức trung bình, các loài động vật như chó thường hoạt động tích cực hơn so với những tháng lạnh giá. Điều này làm tăng cơ hội tiếp xúc giữa động vật bị nhiễm bệnh và không bị nhiễm bệnh, cả trong và giữa các loài.

Các nghiên cứu từ Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) chỉ ra rằng, trong những tháng có nhiệt độ trung bình từ 25-35°C, tỷ lệ các vụ tấn công của chó dại tăng lên 40% so với mùa đông. Hiện tượng này đặc biệt rõ rệt ở các vùng nông thôn và bán đô thị, nơi có mật độ chó hoang dã cao và công tác tiêm phòng chưa được kiểm soát tốt.

Dấu hiệu nhận biết chó bị dại sau khi cắn người

Giai đoạn ủ bệnh và các triệu chứng đầu tiên

Thời gian ủ bệnh của virus dại ở chó thường dao động từ 3 tuần đến 3 tháng, tùy thuộc vào vị trí vết cắn, lượng virus xâm nhập và khoảng cách từ vết thương đến não bộ. Vết cắn ở đầu, mặt, cổ thường có thời gian ủ bệnh ngắn hơn vì virus đến não nhanh hơn.

Có thể bạn quan tâm: Chó Bull Pháp Màu Vàng: Đặc Điểm, Phân Loại Và Kinh Nghiệm Chăm Sóc

Các triệu chứng đầu tiên thường rất khó nhận biết và dễ bị bỏ qua. Chó có thể biểu hiện:

• Thay đổi tính cách đột ngột: Từ hiền lành trở nên cáu kỉnh hoặc ngược lại
• Ngứa ngáy và cảm giác châm chích tại vị trí vết cắn
• Sốt nhẹ và mệt mỏi
• Chán ăn và lười vận động
• Liếm liên tục vùng da bị tổn thương

Thể dại hung dữ (thể cuồng) – Dạng phổ biến nhất

Khoảng 80% các ca chó bị dại phát triển theo thể hung dữ, còn gọi là thể cuồng. Giai đoạn này kéo dài từ 2-7 ngày và có các biểu hiện đặc trưng:

Rối loạn thần kinh trung ương:

• Tăng động bất thường, chạy nhảy lung tung không kiểm soát
• Cắn xé mọi vật trong tầm với, kể cả vật cứng như gạch đá
• Mất định hướng, đi vòng tròn hoặc va chạm vào vật cản
• Co giật các cơ bắp, đặc biệt là cơ mặt và cổ họng

Thay đổi hành vi đặc biệt:

• Sợ ánh sáng (photophobia) và tiếng động lớn
• Tăng tiết nước bọt, sùi bọt mép liên tục
• Khó nuốt, kêu ư ử trong cổ họng do liệt cơ hầu
• Không nhận ra chủ, có thể cắn cả người chăm sóc

Hành vi tấn công:

• Cắn vô cớ các con vật khác, kể cả vật nuôi trong nhà
• Cắn người khi bị tiếp cận, không phân biệt quen hay lạ
• Phá phách đồ đạc, cào cấu các bề mặt

Thể dại liệt (thể câm) – Dạng nguy hiểm dễ bỏ sót

Thể liệt chiếm khoảng 20% các ca bệnh nhưng lại nguy hiểm hơn vì triệu chứng không rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Giai đoạn này có thể kéo dài đến 2 tuần.

Triệu chứng chính:

• Yếu cơ tiến triển từ sau ra trước: ban đầu yếu hai chân sau, sau đó lan đến chân trước
• Liệt toàn thân, chó không thể đứng dậy hoặc di chuyển
• Rớt hàm, không ngậm được miệng do liệt cơ nhai
• Khó thở do liệt cơ hoành và cơ ngực
• Tăng tiết nước bọt nhưng không sùi bọt như thể cuồng
• Tử vong do suy hô hấp

Cách phân biệt chó bị dại và chó bị thương do các nguyên nhân khác

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa chó bị dại và chó bị thương, say rượu, hoặc mắc các bệnh thần kinh khác. Dưới đây là bảng so sánh giúp phân biệt:

Quy trình sơ cứu khi chó bị chó dại cắn

Đánh giá mức độ vết thương theo phân loại của WHO

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại vết thương do chó cắn thành 3 độ, từ đó quyết định phác đồ điều trị:

Độ I: Vết trầy xước nhẹ, không chảy máu, không破损 da. Không cần tiêm phòng, chỉ cần rửa sạch bằng xà phòng.

Độ II: Vết cắn gây破损 da, có chảy máu nhẹ, hoặc trầy xước sâu. Cần tiêm vắc-xin phòng dại đầy đủ.

Độ III: Vết cắn sâu, tổn thương cơ, gân, xương, hoặc vết cắn ở vùng đầu mặt cổ. Bắt buộc tiêm vắc-xin kết hợp với huyết thanh kháng dại.

Rửa vết thương đúng cách – Bước quan trọng nhất

Chuẩn bị dụng cụ:

• Nước sạch chảy liên tục (vòi nước)
• Xà phòng diệt khuẩn (loại dùng cho da)
• Bông gòn vô trùng
• Cồn 70% hoặc povidine
• Gạc y tế

Các bước thực hiện:

1. Rửa bằng nước và xà phòng: Để vết thương dưới vòi nước chảy, dùng xà phòng tạo bọt và xoa bóp nhẹ nhàng trong 15-20 phút. Đây là bước quan trọng nhất, có thể loại bỏ đến 90% virus dại.

2. Sát khuẩn: Sau khi rửa sạch, dùng bông gòn thấm cồn 70% hoặc povidine lau xung quanh vết thương. Không đổ trực tiếp cồn vào vết thương hở vì gây đau rát.

3. Làm khô: Dùng gạc sạch thấm nhẹ, không chà xát mạnh.

4. Băng bó: Băng vết thương bằng gạc vô trùng, tránh băng quá chặt làm ảnh hưởng tuần hoàn.

Cầm máu và xử lý vết thương sâu

Đối với vết thương độ III hoặc vết cắn sâu gây chảy máu nhiều:

• Ép trực tiếp: Dùng gạc sạch hoặc khăn vô trùng đặt lên vết thương, ấn mạnh trong 5-10 phút.
• Nâng cao chi bị thương: Nếu vết cắn ở chân tay, nâng cao chi lên mức高于 tim để giảm lưu lượng máu đến vết thương.
• Không sử dụng garo除非绝对必要, vì có thể gây hoại tử mô.
• Đi khám ngay: Vết thương sâu cần được xử lý chuyên nghiệp tại cơ sở y tế.

Khi nào cần đưa chó đến cơ sở thú y khẩn cấp

Có thể bạn quan tâm: Chó Becgie Con 1 Tháng Tuổi: Hướng Dẫn Chăm Sóc Toàn Diện Từ Chuyên Gia

Đưa chó đến bác sĩ thú y ngay trong các trường hợp sau:

• Vết cắn sâu, chảy máu nhiều không cầm được
• Vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ
• Chó có dấu hiệu sốc: yếu ớt, thở nhanh, tim đập nhanh
• Chó có dấu hiệu thần kinh: co giật, mất định hướng
• Không xác định được chó cắn có tiêm phòng dại hay không
• Vết thương bị nhiễm bẩn nặng (đất, bùn, phân)

Phác đồ tiêm phòng dại cho chó theo khuyến cáo WHO

Các loại vắc-xin phòng dại phổ biến hiện nay

Vắc-xin bất hoạt (Inactivated vaccines):

• Verorab: Sản xuất bởi Sanofi Pasteur, Pháp. Là vắc-xin đơn liều, không chứa chất bảo quản.
• Abhayrab: Sản xuất bởi Haffkine Bio-Pharmaceutical Corporation, Ấn Độ. Giá thành thấp hơn nhưng hiệu quả tương đương.
• Rabipur: Sản xuất bởi Novartis, Đức. Dùng được cho cả người và động vật.

Vắc-xin sống giảm độc lực (Modified live vaccines):

• Ít được sử dụng ở chó do nguy cơ tái độc lực
• Chủ yếu dùng trong chương trình tiêm chủng cho chó hoang dã ở các khu vực kiểm soát dịch

Tiêm phòng trước phơi nhiễm (Prophylaxis)

Lợi ích của tiêm phòng trước phơi nhiễm:

• Tạo miễn dịch chủ động, bảo vệ chó khỏi nguy cơ phơi nhiễm ngoài ý muốn
• Giảm số liều vắc-xin từ 5 xuống còn 3 liều so với tiêm sau phơi nhiễm
• Theo nghiên cứu tại Ấn Độ, chi phí dự phòng trước phơi nhiễm thấp hơn 20 lần so với sau phơi nhiễm
• Miễn dịch kéo dài 1-3 năm tùy loại vắc-xin

Lịch tiêm cơ bản:

• Liều 1 (N0): Tiêm bắp 0,5ml hoặc tiêm trong da 0,1ml
• Liều 2 (N7): Tiêm nhắc sau 7 ngày
• Liều 3 (N21 hoặc N28): Tiêm nhắc lần 2

Lịch tiêm nhắc:

• 1 năm sau liều cơ bản
• Mỗi 3-5 năm tiêm nhắc lại một lần, tùy theo chỉ định của nhà sản xuất và tình trạng miễn dịch của chó

Đối tượng ưu tiên tiêm phòng trước:

• Chó sống ở vùng có nguy cơ cao về bệnh dại
• Chó thường xuyên tiếp xúc với động vật hoang dã
• Chó dùng để huấn luyện, bảo vệ, hoặc làm việc ngoài trời
• Chó chuẩn bị đi du lịch đến vùng lưu hành dại

Tiêm phòng sau phơi nhiễm (Post-exposure prophylaxis)

Nguyên tắc chung:

• Càng tiêm sớm càng tốt, ngay sau khi bị cắn
• Kết hợp giữa vắc-xin và huyết thanh kháng dại trong trường hợp vết thương độ III
• Theo dõi chó cắn trong 10 ngày để đánh giá nguy cơ

Phác đồ tiêm cho chó chưa tiêm phòng trước đó:

Tiêm bắp:

• Lịch 3 liều: N0, N3, N7 (nếu chó cắn sống khỏe sau 10 ngày)
• Lịch 5 liều: N0, N3, N7, N14, N28 (nếu chó cắn chết, bệnh, hoặc không theo dõi được)
• Lịch đặc biệt 4 liều: 2 mũi N0 (ở 2 bên chi), N7, N21 (áp dụng khi không có sẵn huyết thanh kháng dại)

Tiêm trong da:

• Lịch 2 mũi/1 lần x 3 lần: N0, N3, N7
• Lịch 2 mũi/1 lần x 4 lần: N0, N3, N7, N28

Liều lượng:

• Tiêm bắp: 0,5ml/1 mũi
• Tiêm trong da: 0,1ml/1 mũi

Chó đã tiêm phòng đủ liều trước phơi nhiễm:

• Tiêm 2 mũi vào các ngày N0 và N3
• Có thể tiêm đường bắp (0,5ml) hoặc trong da (0,1ml)
• Không cần tiêm huyết thanh kháng dại

Huyết thanh kháng dại – Khi nào cần sử dụng?

Huyết thanh kháng dại (Rabies Immunoglobulin – RIG) chứa kháng thể đặc hiệu chống virus dại, cung cấp miễn dịch thụ động ngay lập tức. Tuy nhiên, việc sử dụng RIG cần được chỉ định bởi bác sĩ thú y chuyên khoa.

Chỉ định sử dụng:

• Vết cắn độ III (vết thương sâu, tổn thương cơ, gân, xương)
• Vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ
• Người hoặc chó có suy giảm miễn dịch
• Chậm trễ trong việc tiêm vắc-xin (trên 24-48 giờ sau phơi nhiễm)

Cách sử dụng:

• Tiêm một liều duy nhất, càng sớm càng tốt sau khi bị cắn
• Tiêm quanh vết thương để trung hòa virus tại chỗ
• Phần còn lại tiêm bắp tại cơ khác xa vị trí tiêm vắc-xin

Tác dụng phụ:

• Đau, sưng, đỏ tại vị trí tiêm
• Sốt nhẹ, mệt mỏi trong 1-2 ngày
• Hiếm gặp: phản ứng dị ứng, sốc phản vệ

Phòng ngừa bệnh dại ở chó: Chiến lược dài hạn

Tiêm phòng định kỳ – Biện pháp hiệu quả nhất

Lợi ích của tiêm phòng định kỳ:

• Tạo miễn dịch bền vững, bảo vệ chó khỏi nguy cơ mắc bệnh
• Giảm tỷ lệ lưu hành virus trong cộng đồng chó
• Ngăn chặn lây truyền sang người
• Tiết kiệm chi phí điều trị và kiểm soát dịch

Tỷ lệ tiêm chủng cần đạt:
Theo WHO, để kiểm soát hiệu quả bệnh dại trong cộng đồng chó, ít nhất 70% số chó trong khu vực phải được tiêm phòng. Một số nghiên cứu tại châu Phi cho thấy tỷ lệ tiêm chủng lên đến 85-90% có thể loại bỏ hoàn toàn bệnh dại trong vòng 5-7 năm.

Các chương trình tiêm chủng cộng đồng:

• Tiêm chủng hàng năm: Tổ chức vào các thời điểm cố định, thường là trước mùa cao điểm (tháng 3-4)
• Tiêm chủng lưu động: Đội tiêm chủng di chuyển đến các khu vực khó tiếp cận
• Tiêm chủng miễn phí: Hỗ trợ cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn

Kiểm soát chó hoang dã và quản lý đàn chó

Các biện pháp kiểm soát hiệu quả:

Bắt giữ và tiêm phòng:

• Bắt chó hoang dại, tiêm vắc-xin và thả về nơi sinh sống
• Gắn chip định vị để theo dõi và quản lý
• Thực hiện cao điểm vào mùa sinh sản (tháng 9-11) để kiểm soát sinh học

Thả chó đã tiêm phòng:

• Thả chó đã tiêm phòng vào khu vực có chó hoang để tạo miễn dịch cộng đồng
• Phương pháp này đã thành công tại Tanzania, giúp giảm 90% ca mắc dại trong 5 năm

Kiểm soát sinh sản:

• Triệt sản chó hoang dại thay vì giết mổ
• Giảm mật độ chó mà không tạo ra khoảng trống sinh thái
• Ứng dụng công nghệ sinh sản để kiểm soát quần thể

Giáo dục cộng đồng về bệnh dại

Nội dung giáo dục cần thiết:

• Nhận biết dấu hiệu chó bị dại
• Cách xử lý khi bị chó cắn
• Tầm quan trọng của tiêm phòng định kỳ
• Không nuôi chó thả rông
• Báo cáo chó hoang dại cho cơ quan chức năng

Hình thức truyền thông:

• Tuyên truyền qua trường học: Tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi cho học sinh
• Hội chợ sức khỏe: Trưng bày mô hình, phát vắc-xin miễn phí
• Phương tiện truyền thông: Phát sóng các chương trình truyền hình, phát thanh về phòng chống dại
• Mạng xã hội: Sử dụng Facebook, Zalo để truyền thông nhanh chóng

Vai trò của chính quyền và các tổ chức bảo tồn

Chính quyền địa phương:

• Ban hành quy định về nuôi chó, đeo rọ mõm khi ra đường
• Tổ chức các chiến dịch tiêm phòng cộng đồng
• Xử phạt các trường hợp không tiêm phòng cho chó
• Hỗ trợ kinh phí cho các chương trình kiểm soát dại

Tổ chức bảo tồn và vườn thú:

• Hanoi Zoo và các vườn thú khác có thể đóng vai trò quan trọng trong việc:
  • Tổ chức các buổi thuyết minh về bệnh dại và cách phòng tránh
  • Cung cấp không gian cho các chiến dịch tiêm phòng cộng đồng
  • Hợp tác với các trường học để tổ chức các buổi học ngoại khóa
  • Tuyên truyền thông điệp bảo vệ động vật hoang dã, không săn bắt bừa bãi

Biến chứng và hậu quả khi không điều trị kịp thời

Tử vong do viêm não cấp tính

Bệnh dại có tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã xuất hiện triệu chứng. Virus dại gây viêm não cấp tính, làm rối loạn các chức năng sống quan trọng như hô hấp, tuần hoàn, và điều hòa thân nhiệt.

Cơ chế tử vong:

• Liệt cơ hô hấp: Virus tấn công các trung tâm hô hấp ở hành não, gây ngừng thở
• Rối loạn nhịp tim: Gây suy tim cấp và trụy mạch
• Co giật toàn thân: Làm耗竭 năng lượng và tổn thương não không hồi phục

Tổn thương thần kinh vĩnh viễn

Ngay cả trong trường hợp hy hữu sống sót sau khi mắc bệnh dại (chỉ có khoảng 15 ca được ghi nhận trên toàn thế giới), bệnh nhân thường phải chịu các di chứng thần kinh nghiêm trọng:

• Liệt vận động: Không thể đi lại, cần hỗ trợ suốt đời
• Rối loạn nhận thức: Mất trí nhớ, khó tập trung, suy giảm trí tuệ
• Co giật: Các cơn động kinh tái phát
• Rối loạn cảm giác: Mất cảm giác hoặc cảm giác bất thường ở tay chân

Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần

Có thể bạn quan tâm: Bán Chó Poodle Màu Xám: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ A-z

Người sống sót sau bệnh dại thường gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần:

• Hội chứng sau chấn thương (PTSD): Ám ảnh về cơn bệnh, ác mộng, lo âu
• Trầm cảm: Mất niềm vui, chán ăn, mất ngủ
• Lo âu xã hội: Sợ tiếp xúc với người khác, đặc biệt là với chó

Chi phí điều trị và gánh nặng kinh tế

Chi phí điều trị bệnh dại sau khi phát bệnh là cực kỳ lớn, bao gồm:

• Chi phí hồi sức tích cực: Máy thở, thuốc vận mạch, chăm sóc đặc biệt
• Chi phí điều trị các biến chứng: Nhiễm trùng, loét do nằm lâu, suy dinh dưỡng
• Chi phí chăm sóc dài hạn: Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng, thuốc điều trị thần kinh

Theo ước tính của WHO, mỗi ca tử vong do bệnh dại gây thiệt hại kinh tế khoảng 3.000-5.000 USD cho gia đình và xã hội, chưa kể đến các chi phí gián tiếp như mất thu nhập, chi phí đi lại…

Phòng chống dại toàn cầu: Các sáng kiến quốc tế

Chiến lược của WHO: “Loại bỏ bệnh dại ở người vào năm 2030”

Tổ chức Y tế Thế giới đã đề ra mục tiêu toàn cầu loại bỏ bệnh dại ở người vào năm 2030 thông qua chiến lược “Zero by 30”. Chiến lược này bao gồm 4 trụ cột chính:

1. Tiêm phòng cho chó:

• Đạt tỷ lệ tiêm chủng 70% cho đàn chó
• Ưu tiên các vùng có nguy cơ cao
• Hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển

2. Tiếp cận điều trị sau phơi nhiễm:

• Đảm bảo vắc-xin và huyết thanh kháng dại có sẵn ở mọi nơi
• Giảm giá thành điều trị cho người dân nghèo
• Đào tạo cán bộ y tế về xử trí phơi nhiễm dại

3. Giáo dục cộng đồng:

• Nâng cao nhận thức về phòng chống dại
• Hướng dẫn cách xử lý khi bị chó cắn
• Khuyến khích báo cáo chó bị dại

4. Giám sát và báo cáo:

• Xây dựng hệ thống giám sát bệnh dại quốc gia
• Báo cáo ca bệnh kịp thời để kiểm soát dịch
• Nghiên cứu khoa học để cải thiện hiệu quả phòng chống

Các chương trình thành công trên thế giới

Tanzania – Mô hình tiêm chủng cộng đồng:
Từ năm 2003, Tanzania triển khai chương trình tiêm chủng cho chó quy mô lớn tại vùng Serengeti. Kết quả trong 10 năm, tỷ lệ mắc bệnh dại ở người giảm 95%, từ 50 ca/năm xuống còn 2-3 ca/năm.

Philippines – Chiến dịch “Barkada Kontra Rabies”:
Chương trình phối hợp giữa chính phủ, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng. Từ năm 2007 đến 2017, số ca tử vong do dại giảm 50%, từ 300 ca/năm xuống còn 150 ca/năm.

Việt Nam – Kế hoạch hành động quốc gia:
Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu loại bỏ bệnh dại vào năm 2030 với các chỉ tiêu cụ thể:

• Tiêm phòng cho 80% đàn chó
• 100% người bị chó cắn được xử trí đúng cách
• 90% người có nguy cơ cao được tiêm phòng trước phơi nhiễm

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Hỏi: Chó đã tiêm phòng dại có còn nguy cơ mắc bệnh không?

Đáp: Có, nhưng nguy cơ rất thấp. Vắc-xin phòng dại có hiệu lực bảo vệ khoảng 95-98% nếu tiêm đúng lịch và đủ liều. Tuy nhiên, một số trường hợp chó vẫn có thể mắc bệnh nếu:

• Tiêm vắc-xin quá hạn sử dụng
• Vắc-xin bị hỏng do bảo quản không đúng nhiệt độ
• Chó có suy giảm miễn dịch do bệnh lý khác

Hỏi: Bị chó cắn nhưng không chảy máu có cần tiêm phòng không?

Đáp: Cần đánh giá theo phân loại của WHO. Nếu chỉ là trầy xước nhẹ, không破损 da (độ I) thì không cần tiêm phòng. Nhưng nếu da bị破损, dù không chảy máu thì vẫn thuộc độ II và cần tiêm vắc-xin đầy đủ.

Hỏi: Tiêm phòng dại có tác dụng phụ gì không?

Đáp: Vắc-xin phòng dại hiện đại rất an toàn. Một số tác dụng phụ nhẹ có thể gặp phải:

• Đau, sưng, đỏ tại vị trí tiêm
• Sốt nhẹ, mệt mỏi trong 1-2 ngày
• Ít gặp: dị ứng, phát ban, khó thở (cần cấp cứu ngay)

Hỏi: Có thể nhận biết chó bị dại qua nước bọt không?

Đáp: Không thể. Nước bọt của chó bị dại không có đặc điểm khác biệt so với chó khỏe mạnh. Việc xét nghiệm nước bọt để chẩn đoán dại chỉ thực hiện trong phòng thí nghiệm, không dùng để chẩn đoán lâm sàng.

Hỏi: Chó cắn bị dại có thể sống sót không?

Đáp: Rất hiếm. Một khi chó đã xuất hiện triệu chứng dại, tỷ lệ tử vong là 100%. Hiện chỉ có một vài trường hợp chó được ghi nhận sống sót sau khi mắc dại, nhưng đều để lại di chứng thần kinh nặng nề.

Hỏi: Nên làm gì nếu không xác định được chó cắn có tiêm phòng hay không?

Đáp: Trong trường hợp không rõ lịch sử tiêm phòng của chó cắn, cần:

• Giả định chó cắn bị dại để có biện pháp phòng ngừa tối ưu
• Tiêm vắc-xin và huyết thanh kháng dại ngay lập tức nếu vết thương độ III
• Tìm cách xác minh chó cắn trong 10 ngày tiếp theo
• Nếu chó sống khỏe sau 10 ngày, có thể ngừng tiêm vắc-xin (đối với vết thương độ II)

Lời kết

Bị chó dại cắn là một tình huống khẩn cấp y tế đòi hỏi sự xử lý nhanh chóng và đúng cách. Hiểu biết về bệnh dại, các dấu hiệu nhận biết, và quy trình xử trí là chìa khóa để cứu sống cả chó và người. Quan trọng nhất là phòng bệnh hơn chữa bệnh – hãy đảm bảo chó của bạn được tiêm phòng định kỳ, không thả rông, và được theo dõi sức khỏe thường xuyên.

Để tìm hiểu thêm về các loài động vật, nỗ lực bảo tồn, và các chương trình giáo dục tại Hanoi Zoo, hãy truy cập website chính thức và tham gia các hoạt động ngoại khóa. Kiến thức về thế giới tự nhiên không chỉ giúp chúng ta sống hòa hợp với thiên nhiên mà còn bảo vệ chính bản thân và cộng đồng khỏi những nguy cơ tiềm ẩn.

Cập Nhật Lúc Tháng 12 2, 2025 by Thanh Thảo