Chó bị nổi mụn ở lưng là một trong những vấn đề da liễu phổ biến mà nhiều chủ nuôi vật nuôi phải đối mặt. Những nốt mụn đỏ, mụn mủ hoặc sẩn ngứa không chỉ gây khó chịu cho cún cưng mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân, cách nhận biết chính xác và phương pháp xử lý hiệu quả sẽ giúp bạn chăm sóc chú chó của mình tốt hơn, ngăn ngừa biến chứng và đảm bảo chúng luôn có một làn da khỏe mạnh.
Có thể bạn quan tâm: Hướng Dẫn Dắt Chó Đi Dạo An Toàn Và Vui Vẻ: Bí Quyết Cho Chủ Nhân Yêu Động Vật
Tổng quan về tình trạng viêm da ở chó
Viêm da là một thuật ngữ chung chỉ tình trạng viêm nhiễm ở lớp biểu bì và trung bì của da. Ở chó, da là cơ quan lớn nhất trong cơ thể và đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ quan trọng chống lại các tác nhân gây hại từ môi trường bên ngoài. Khi hàng rào này bị tổn thương hoặc suy yếu, nhiều vấn đề da liễu có thể phát sinh, trong đó nổi bật là tình trạng nổi mụn ở vùng lưng.
Da của chó có cấu tạo tương tự như da người nhưng có một số đặc điểm khác biệt đáng chú ý. Lớp biểu bì của chó mỏng hơn da người (khoảng 3-5 lớp tế bào so với 10-15 lớp ở người), trong khi đó pH da lại cao hơn (khoảng 7.5 so với 5.5 ở người). Điều này khiến da chó dễ bị mất nước và dễ bị tổn thương bởi các tác nhân gây hại hơn. Ngoài ra, chó có mật độ nang lông cao, đặc biệt ở các giống có bộ lông dày, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng phát triển.
Các loại mụn phổ biến ở chó bao gồm: mụn đầu đen (comedones), mụn đầu trắng (whiteheads), mụn đỏ viêm (papules), mụn mủ (pustules), nang (cysts) và áp xe (abscesses). Mỗi loại mụn có đặc điểm hình thái khác nhau và có thể chỉ ra các nguyên nhân bệnh lý khác nhau. Mụn đầu đen xuất hiện khi nang lông bị tắc nghẽn bởi tế bào chết và bã nhờn, sau đó bị oxy hóa tạo thành màu đen đặc trưng. Mụn mủ chứa đầy mủ trắng hoặc vàng, là dấu hiệu rõ ràng của nhiễm trùng. Nang là những khối u tròn, thường mềm và di động dưới da, chứa chất dịch hoặc chất bã nhờn.
Vùng lưng là một trong những vị trí thường xuyên bị ảnh hưởng bởi các vấn đề về da ở chó. Điều này một phần là do vị trí này ít được chủ nuôi quan sát thường xuyên, đồng thời cũng là nơi tiếp xúc nhiều với các bề mặt như thảm, giường ngủ, dây xích và các vật dụng khác. Khi chó nằm hoặc cọ xát vào các bề mặt không sạch sẽ, bụi bẩn, vi khuẩn và các tác nhân gây hại khác có thể bám vào lông và da, dẫn đến tắc nghẽn lỗ chân lông và hình thành mụn.
Các nguyên nhân chính gây ra mụn ở lưng chó
Viêm nang lông do vi khuẩn và nấm
Có thể bạn quan tâm: Sữa Royal Canin Cho Chó: Hướng Dẫn Chi Tiết Về Dinh Dưỡng Và Lựa Chọn
Viêm nang lông (folliculitis) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng chó bị nổi mụn ở lưng. Tình trạng này xảy ra khi các nang lông – nơi mọc lên các sợi lông – bị viêm nhiễm do vi khuẩn hoặc nấm. Vi khuẩn Staphylococcus pseudintermedius là tác nhân gây viêm nang lông phổ biến nhất ở chó, chiếm tới 70-80% các trường hợp. Vi khuẩn này thường sống ký sinh bình thường trên da chó nhưng khi hàng rào bảo vệ da bị tổn thương hoặc suy yếu, chúng có thể xâm nhập vào nang lông và gây viêm nhiễm.
Nấm Malassezia cũng là một tác nhân gây viêm nang lông phổ biến ở chó. Loại nấm men này cũng là một phần của hệ vi sinh vật da bình thường, nhưng khi môi trường da thay đổi (do ẩm ướt, tiết nhiều bã nhờn hoặc suy giảm miễn dịch), chúng có thể phát triển quá mức và gây viêm nhiễm. Các giống chó có nếp gấp da sâu như Bulldog, Shar-Pei hay các giống có lông dày như Golden Retriever, Husky thường có nguy cơ cao hơn bị viêm nang lông do nấm Malassezia.
Triệu chứng của viêm nang lông bao gồm các nốt mụn đỏ nhỏ (papules), mụn mủ (pustules) thường có vầng đỏ xung quanh, rụng lông từng mảng và ngứa ngáy. Trong các trường hợp nặng, có thể xuất hiện các ổ áp xe lớn, đóng vảy và rụng lông lan rộng. Viêm nang lông có thể khu trú ở một vùng da hoặc lan tỏa khắp cơ thể, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây bệnh.
Dị ứng ở chó: Từ thực phẩm đến môi trường
Dị ứng là một phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch khi tiếp xúc với các chất được coi là có hại, mặc dù thực tế chúng có thể vô hại. Ở chó, dị ứng có thể biểu hiện qua nhiều hình thức khác nhau, nhưng phổ biến nhất là qua da, gây ra các triệu chứng như ngứa ngáy, viêm da và nổi mụn. Có ba loại dị ứng chính thường gặp ở chó: dị ứng thức ăn, dị ứng môi trường (còn gọi là viêm da dị ứng) và dị ứng do bọ chét.
Dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ miễn dịch của chó phản ứng quá mức với một hoặc nhiều thành phần protein trong thức ăn. Các protein gây dị ứng phổ biến nhất bao gồm thịt bò, thịt gà, trứng, sữa, ngô và lúa mì. Dị ứng thức ăn thường xuất hiện ở chó dưới 1 tuổi và có xu hướng kéo dài quanh năm, không phụ thuộc vào mùa. Các triệu chứng ngoài da bao gồm ngứa dữ dội, đặc biệt là ở mặt, tai, bàn chân, bụng và vùng quanh hậu môn, kèm theo viêm da thứ phát và nổi mụn.
Viêm da dị ứng (atopic dermatitis) là một bệnh lý da mãn tính, viêm do phản ứng dị ứng với các dị nguyên trong môi trường như phấn hoa, bụi nhà, nấm mốc và lông động vật. Bệnh này có tính di truyền và thường gặp ở các giống chó như Golden Retriever, Labrador Retriever, Bulldog, Boxer, West Highland White Terrier và French Bulldog. Triệu chứng thường bắt đầu từ 1-3 tuổi và có thể thay đổi theo mùa hoặc quanh năm tùy thuộc vào loại dị nguyên gây bệnh.
Dị ứng do bọ chét (flea allergy dermatitis) là loại dị ứng phổ biến nhất ở chó. Chỉ cần một vài vết cắn của bọ chét cũng có thể gây ra phản ứng dị ứng dữ dội kéo dài 1-2 tuần ở chó nhạy cảm. Nước bọt của bọ chét chứa hơn 15 protein có thể gây dị ứng. Các triệu chứng điển hình bao gồm ngứa dữ dội ở vùng thắt lưng, gốc đuôi và hai bên sườn, rụng lông do gãi cắn quá mức, và các tổn thương da thứ phát như viêm da mủ, viêm nang lông và nổi mụn.
Ký sinh trùng da: Bọ chét, ve và ghẻ
Ký sinh trùng là một nguyên nhân quan trọng khác gây ra các vấn đề về da ở chó, bao gồm cả tình trạng nổi mụn ở lưng. Các loại ký sinh trùng phổ biến gây bệnh ở chó bao gồm bọ chét, ve và các loại ve gây bệnh ghẻ (Sarcoptes scabiei, Demodex canis).
Bọ chét là ký sinh trùng ngoài da nhỏ, không có cánh nhưng có khả năng nhảy rất cao. Chúng hút máu chó và trong quá trình chích hút, nước bọt của bọ chét được tiêm vào da, gây kích ứng và phản ứng dị ứng. Vết cắn của bọ chét thường xuất hiện thành từng đám mẩn đỏ, có thể có mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ ở trung tâm. Chó bị bọ chét thường gãi ngứa dữ dội, đặc biệt là ở vùng thắt lưng và hai bên sườn.
Ve là ký sinh trùng có thân hình dẹp, khi hút máu sẽ phình to ra. Chúng bám vào da chó bằng bộ phận miệng và hút máu trong nhiều ngày. Một số loài ve có thể truyền các bệnh nguy hiểm như bệnh Ehrlichia, babesiosis và bệnh Lyme. Vết cắn của ve thường tạo thành một u nhỏ, có thể sưng nề và đỏ. Nếu không được xử lý kịp thời, vết cắn có thể bị nhiễm trùng thứ phát và hình thành mụn mủ.
Bệnh ghẻ do hai loại ve chính gây ra: Sarcoptes scabiei var. canis gây bệnh ghẻ ngứa (sarcoptic mange) và Demodex canis gây bệnh ghẻ Demodex (demodectic mange). Ve Sarcoptes đào hang trong lớp biểu bì da, gây ngứa dữ dội, đặc biệt là về đêm. Da trở nên đỏ, viêm, có vảy tiết và đóng vảy. Trong khi đó, ve Demodex sống trong nang lông và tuyến bã nhờn. Bệnh ghẻ Demodex thường gặp ở chó con hoặc chó có hệ miễn dịch suy yếu. Triệu chứng bao gồm rụng lông từng mảng, da đỏ và có thể có mụn mủ do bội nhiễm vi khuẩn.
Rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến da
Các rối loạn nội tiết tố có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe da và lông của chó. Hai bệnh nội tiết phổ biến nhất gây ra các vấn đề về da là suy giáp (hypothyroidism) và hội chứng Cushing (Cushing’s syndrome/hyperadrenocorticism).
Suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Các hormone này đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tốc độ chuyển hóa của cơ thể. Khi thiếu hụt, nhiều hệ thống trong cơ thể bị ảnh hưởng, trong đó có da và lông. Da của chó bị suy giáp thường trở nên khô, dày, sẫm màu và dễ bị nhiễm trùng da. Lông trở nên xơ, dễ gãy và rụng nhiều, đặc biệt là ở hai bên sườn và đuôi (rụng lông hình “”cái chổi quét tuyết””).
Hội chứng Cushing xảy ra khi cơ thể sản xuất quá nhiều cortisol, một hormone stress. Có ba loại hội chứng Cushing: do u tuyến yên (đa số các trường hợp), do u tuyến thượng thận, hoặc do sử dụng corticosteroid kéo dài (hội chứng Cushing iatrogenic). Cortisol dư thừa ảnh hưởng đến nhiều hệ thống trong cơ thể, trong đó có da. Da trở nên mỏng, dễ rách, teo cơ và rụng lông. Chó bị hội chứng Cushing còn có thể có bụng to (bụng lợn), uống nước và đi tiểu nhiều, ăn nhiều và yếu cơ.
Yếu tố dinh dưỡng và vệ sinh
Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe da và lông ở chó. Một chế độ ăn thiếu hụt các dưỡng chất thiết yếu có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, làm da dễ bị viêm nhiễm và nổi mụn. Các dưỡng chất quan trọng cho da bao gồm: protein chất lượng cao, axit béo thiết yếu (Omega-3 và Omega-6), vitamin A, E, B complex, kẽm, đồng và selen.
Protein là thành phần cấu tạo nên keratin – chất tạo nên lớp sừng bảo vệ da. Khi thiếu protein, lớp sừng trở nên yếu, dễ bị tổn thương. Axit béo Omega-3 (EPA và DHA) có tác dụng chống viêm mạnh, giúp giảm các phản ứng viêm da. Omega-6 (axit linoleic) cần thiết để duy trì hàng rào lipid của da, ngăn mất nước và bảo vệ da khỏi các tác nhân gây hại. Kẽm tham gia vào quá trình tổng hợp protein và DNA, cần thiết cho sự tái tạo da. Vitamin A điều hòa sự biệt hóa tế bào da, trong khi vitamin E là một chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ da khỏi tổn thương do gốc tự do.
Vệ sinh cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe da của chó. Tắm rửa quá thường xuyên hoặc sử dụng sữa tắm không phù hợp có thể làm mất đi lớp lipid bảo vệ tự nhiên trên da, làm da khô và dễ bị kích ứng. Ngược lại, không tắm rửa thường xuyên có thể làm tích tụ bã nhờn, tế bào chết và vi khuẩn trên da, gây tắc nghẽn lỗ chân lông và hình thành mụn. Việc chải lông không thường xuyên cũng có thể làm tích tụ lông rụng, bụi bẩn và tế bào chết, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường trên da
Triệu chứng lâm sàng đặc trưng
Có thể bạn quan tâm: Chó Có 4 Bàn Chân Trắng: Những Điều Thú Vị Về Đặc Điểm Di Truyền Và Ý Nghĩa Sinh Học
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường trên da chó là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời và hiệu quả. Các triệu chứng lâm sàng của tình trạng chó bị nổi mụn ở lưng có thể thay đổi tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ nghiêm trọng và thời gian mắc bệnh.
Dấu hiệu rõ ràng nhất là sự xuất hiện của các tổn thương da bất thường. Các nốt mụn có thể xuất hiện dưới nhiều hình thái khác nhau: mụn đầu đen (comedones) là các nốt nhỏ màu đen do nang lông bị tắc nghẽn và oxy hóa; mụn đỏ (papules) là các nốt sần nhỏ màu đỏ do viêm; mụn mủ (pustules) là các nốt mụn chứa đầy mủ trắng hoặc vàng, là dấu hiệu của nhiễm trùng; nang (cysts) là các khối u tròn, thường mềm và di động dưới da; và áp xe (abscesses) là các khối sưng chứa đầy mủ, thường đau và nóng.
Các tổn thương da thường xuất hiện rải rác hoặc tập trung thành từng mảng trên vùng lưng. Trong một số trường hợp, các nốt mụn có thể xuất hiện đơn lẻ, trong khi ở các trường hợp khác, chúng có thể lan rộng và hợp lại với nhau tạo thành các mảng da viêm lớn. Khi các nốt mụn vỡ ra, chúng có thể để lại các vết loét nhỏ, sau đó đóng vảy tiết hoặc vảy khô.
Ngứa ngáy là một triệu chứng phổ biến khác, đặc biệt là trong các trường hợp do dị ứng, ký sinh trùng hoặc nấm. Mức độ ngứa có thể từ nhẹ đến dữ dội. Chó có thể gãi bằng chân sau, cắn hoặc liếm liên tục vào vùng da bị ảnh hưởng. Hành vi này không chỉ gây khó chịu cho chó mà còn có thể làm tổn thương da thêm, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm.
Thay đổi hành vi do khó chịu da liễu
Khi bị các vấn đề về da, chó thường có những thay đổi rõ rệt trong hành vi do cảm giác ngứa ngáy, khó chịu và đau đớn. Việc quan sát các thay đổi hành vi này có thể giúp chủ nuôi phát hiện sớm các vấn đề da liễu, ngay cả khi các tổn thương da chưa rõ ràng hoặc nằm ở những vị trí khó quan sát.
Một trong những thay đổi hành vi phổ biến nhất là chó trở nên cáu kỉnh, khó tính hơn bình thường. Chúng có thể không muốn được vuốt ve, đặc biệt là ở vùng lưng hoặc các vùng da bị tổn thương. Khi bạn cố gắng chạm vào những vùng này, chó có thể rụt lại, gầm gừ hoặc thậm chí cắn. Điều này là do da của chúng trở nên rất nhạy cảm và đau khi chạm vào.
Chó cũng có thể thay đổi thói quen ngủ và nghỉ ngơi. Thay vì nằm yên một chỗ như thường lệ, chúng có thể trở mình liên tục, cọ xát vào các bề mặt như tường, sàn nhà hoặc đồ đạc để giảm ngứa. Một số chó có thể nằm sấp với phần bụng và ngực được nâng cao, đây là một tư thế giúp giảm áp lực lên vùng da bị tổn thương và có thể là dấu hiệu của đau hoặc khó chịu ở vùng bụng hoặc ngực.
Hoạt động và năng lượng của chó cũng có thể bị ảnh hưởng. Chó bị các vấn đề về da thường trở nên uể oải, ít chơi đùa và ít tham gia các hoạt động như đi dạo hoặc chơi bóng. Chúng có thể nằm một chỗ nhiều hơn, ngủ nhiều hơn bình thường. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp chó trở nên bồn chồn, không thể nằm yên do ngứa ngáy khó chịu.
Trong các trường hợp nghiêm trọng, khi chó bị mất máu nhiều do gãi cắn quá mức hoặc khi có nhiễm trùng toàn thân, chó có thể biểu hiện các dấu hiệu mệt mỏi rõ rệt: thở nhanh, tim đập nhanh, niêm mạc nhợt nhạt, và thậm chí có thể sốc. Đây là các dấu hiệu cần được can thiệp y tế khẩn cấp.
Phân biệt mụn đơn thuần và nhiễm trùng da
Một kỹ năng quan trọng mà chủ nuôi cần có là khả năng phân biệt giữa các nốt mụn đơn thuần và các dấu hiệu của nhiễm trùng da. Việc này giúp xác định mức độ nghiêm trọng của tình trạng và quyết định thời điểm cần đưa chó đến bác sĩ thú y.
Mụn đơn thuần thường là các nốt nhỏ, khu trú ở một vùng da, không lan rộng. Chúng có thể là mụn đầu đen, mụn đỏ nhỏ hoặc mụn mủ nhỏ. Da xung quanh các nốt mụn này thường không bị ảnh hưởng nhiều, chỉ có thể có một vầng đỏ nhẹ xung quanh. Chó có thể ngứa nhẹ hoặc không ngứa. Các nốt mụn đơn thuần thường không gây sốt hoặc các dấu hiệu toàn thân khác.
Ngược lại, nhiễm trùng da thường biểu hiện bằng các triệu chứng nghiêm trọng hơn. Các nốt mụn có thể to hơn, chứa nhiều mủ hơn và có thể vỡ ra, chảy dịch. Da xung quanh các nốt mụn bị viêm đỏ rõ rệt, có thể nóng và đau khi chạm vào. Nhiễm trùng có thể lan rộng ra các vùng da xung quanh, tạo thành các mảng da viêm lớn. Chó thường ngứa ngáy dữ dội, gãi cắn liên tục, có thể gây trầy xước, chảy máu và bội nhiễm thêm.
Các dấu hiệu của nhiễm trùng toàn thân bao gồm sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn, uống nước nhiều và đi tiểu nhiều. Nếu bạn thấy chó của mình có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, đặc biệt là khi kết hợp với các tổn thương da, hãy đưa chó đến bác sĩ thú y ngay lập tức.
Một dấu hiệu khác của nhiễm trùng da là mùi hôi bất thường từ da và lông. Da khỏe mạnh thường không có mùi hôi rõ rệt. Khi có nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm, đặc biệt là khi có tổn thương da hở, vi khuẩn phân hủy các tế bào chết và dịch tiết có thể tạo ra mùi hôi khó chịu.
Quy trình chẩn đoán chuyên sâu tại phòng khám
Có thể bạn quan tâm: Tại Sao Phải Triệt Sản Chó Để Bảo Vệ Sức Khỏe Và Cộng Đồng
Khám lâm sàng toàn diện
Chẩn đoán chính xác là bước then chốt để điều trị hiệu quả các vấn đề về da ở chó. Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng một cuộc khám lâm sàng toàn diện, trong đó bác sĩ thú y sẽ đánh giá tổng quát sức khỏe của chó cũng như các tổn thương da cụ thể.
Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ thú y sẽ bắt đầu bằng việc hỏi病 sử chi tiết từ chủ nuôi. Các thông tin quan trọng bao gồm: thời gian bắt đầu xuất hiện các triệu chứng, tiến triển của bệnh (có worsening hay improving không), các triệu chứng cụ thể (ngứa, rụng lông, chảy dịch…), các yếu tố làm nặng bệnh (mùa, môi trường, thức ăn…), tiền sử dị ứng hoặc các bệnh da liễu trước đó, các loại thuốc đã sử dụng, chế độ ăn uống và vệ sinh, cũng như các bệnh lý toàn thân khác nếu có.
Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành khám toàn thân cho chó. Việc này bao gồm kiểm tra niêm mạc, hạch bạch huyết, tim mạch, hô hấp và các hệ cơ quan khác để đánh giá sức khỏe tổng thể. Đối với da, bác sĩ sẽ kiểm tra toàn bộ cơ thể, không chỉ tập trung vào vùng lưng bị tổn thương. Việc này rất quan trọng vì nhiều bệnh da liễu có thể lan tỏa hoặc có tổn thương ở nhiều vị trí khác nhau.
Bác sĩ sẽ mô tả chi tiết các tổn thương da: loại tổn thương (mụn đầu đen, mụn đỏ, mụn mủ, vảy, đóng vảy…), kích thước, hình dạng, màu sắc, phân bố (khu trú hay lan tỏa), và các thay đổi thứ phát (rụng lông, thay đổi sắc tố, sẹo…). Việc mô tả chính xác các tổn thương da giúp thu hẹp các chẩn đoán phân biệt và hướng tới các xét nghiệm chẩn đoán phù hợp.
Các kỹ thuật xét nghiệm cận lâm sàng
Sau khi hoàn thành khám lâm sàng, bác sĩ thú y có thể cần thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Các kỹ thuật xét nghiệm phổ biến bao gồm:
Cạo da (skin scraping) là một kỹ thuật đơn giản nhưng rất hữu ích để phát hiện các ký sinh trùng nằm trong hoặc trên da. Bác sĩ sẽ sử dụng một lưỡi dao cạo đã được bôi trơn bằng dầu paraffin để cạo nhẹ trên da chó, thường là ở vùng viền của tổn thương da. Mẫu da sau đó được soi dưới kính hiển vi để tìm các ký sinh trùng như ve Sarcoptes, Demodex hoặc các trứng của chúng. Kỹ thuật này đặc biệt quan trọng trong việc chẩn đoán các bệnh ghẻ.
Kiểm tra KOH (potassium hydroxide) là một xét nghiệm đơn giản để phát hiện nhiễm nấm. Một ít da vảy hoặc lông được lấy từ vùng tổn thương và đặt trên lam kính, sau đó nhỏ một giọt KOH 10-20% lên trên. Mẫu được để vài phút cho KOH làm tan các tế bào da, sau đó soi dưới kính hiển vi để tìm các sợi nấm hoặc bào tử nấm. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong việc chẩn đoán nấm da (dermatophytosis).
Dịch tễ đồ (impression smear) là kỹ thuật lấy tế bào từ bề mặt da để nhuộm và soi kính. Một lam kính sạch được ấn nhẹ lên bề mặt da tổn thương (đã được lau sạch dịch tiết nếu có), sau đó cố định và nhuộm bằng các thuốc nhuộm như Diff-Quik hoặc Gram stain. Kỹ thuật này giúp phát hiện vi khuẩn (đặc biệt là tụ cầu khuẩn), nấm men Malassezia, các tế bào viêm và tế bào da bất thường.
Nuôi cấy vi khuẩn và nấm là kỹ thuật cần thiết khi nghi ngờ có nhiễm trùng nặng hoặc khi điều trị bằng kháng sinh thông thường không hiệu quả. Mẫu được lấy bằng cách cấy trực tiếp từ tổn thương da hoặc bằng kỹ thuật “”cấy hút”” (swab culture). Mẫu sau đó được gieo trên các môi trường nuôi cấy thích hợp để xác định loại vi sinh vật gây bệnh và làm kháng sinh đồ, giúp lựa chọn kháng sinh điều trị hiệu quả nhất.
Chẩn đoán phân biệt các bệnh lý da
Một trong những thách thức lớn trong da liễu thú y là có rất nhiều bệnh lý khác nhau có thể gây ra các triệu chứng tương tự nhau. Do đó, bác sĩ thú y cần thực hiện chẩn đoán phân biệt để loại trừ các bệnh lý khác và xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh.
Các bệnh lý da cần được chẩn đoán phân biệt với tình trạng chó bị nổi mụn ở lưng bao gồm: viêm da tiết bã (seborrhea), viêm da tiếp xúc (contact dermatitis), bệnh tự miễn (pemphigus), u da (tumors), lao da (cutaneous tuberculosis), nấm da (dermatophytosis), ghẻ (mange), dị ứng (allergies), rối loạn nội tiết (endocrine disorders) và các bệnh da do dinh dưỡng (nutritional dermatosis).
Viêm da tiết bã là một bệnh lý da mạn tính, đặc trưng bởi tăng tiết bã nhờn và bong vảy da. Bệnh có thể khu trú ở một vùng da hoặc lan tỏa toàn thân. Da trở nên nhờn, có vảy trắng hoặc vàng và có thể có mùi hôi. Viêm da tiết bã có thể là nguyên phát (do di truyền) hoặc thứ phát (do các bệnh lý khác).
Viêm da tiếp xúc xảy ra khi da chó tiếp xúc với một chất gây kích ứng hoặc gây dị ứng. Các triệu chứng bao gồm đỏ da, ngứa, sẩn và mụn nước, thường khu trú ở những vùng da tiếp xúc trực tiếp với chất gây bệnh. Các chất gây bệnh phổ biến bao gồm hóa chất tẩy rửa, thuốc trừ sâu, một số loại thuốc bôi và thực vật.
Các bệnh tự miễn da như pemphigus foliaceus là những bệnh lý hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, trong đó hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm vào các cấu trúc da. Pemphigus foliaceus đặc trưng bởi các mụn mủ nông, dễ vỡ và tạo thành các vảy tiết màu vàng. Bệnh thường bắt đầu ở mặt và tai, sau đó lan xuống toàn thân.
Phương pháp điều trị hiện đại và hiệu quả
Điều trị theo nguyên nhân đặc hiệu
Điều trị hiệu quả các vấn đề về da ở chó đòi hỏi phải xác định và loại bỏ nguyên nhân gốc rễ gây bệnh. Việc điều trị triệu chứng mà không giải quyết nguyên nhân sẽ chỉ mang lại hiệu quả tạm thời và bệnh dễ tái phát.
Đối với viêm nang lông do vi khuẩn, điều trị bao gồm cả dùng thuốc toàn thân và tại chỗ. Kháng sinh đường uống như cephalexin, clindamycin hoặc amoxicillin-clavulanate thường được sử dụng trong 3-6 tuần hoặc lâu hơn tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị để tránh kháng thuốc. Đồng thời, các loại sữa tắm chứa chlorhexidine, benzoyl peroxide hoặc ethyl lactate có thể được sử dụng để làm sạch da và loại bỏ vi khuẩn bề mặt.
Đối với viêm nang lông do nấm Malassezia, điều trị bao gồm các thuốc chống nấm đường uống như ketoconazole, itraconazole hoặc fluconazole, thường dùng trong 2-4 tuần. Các loại sữa tắm và thuốc xịt chứa miconazole, ketoconazole hoặc chlorhexidine cũng rất hiệu quả trong việc kiểm soát nấm men trên da.
Dị ứng là một thách thức điều trị vì đây là một bệnh mạn tính, không thể chữa khỏi hoàn toàn mà chỉ có thể kiểm soát các triệu chứng. Đối với dị ứng thức ăn, chế độ ăn loại trừ (elimination diet) là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và điều trị. Chó cần được ăn một loại thức ăn mới, chưa từng tiếp xúc trước đó (có thể là thức ăn thủy phân hoặc thức ăn chứa nguồn protein lạ) trong ít nhất 8-12 tuần. Nếu các triệu chứng cải thiện, sau đó chó được cho ăn lại thức ăn cũ để xác định phản ứng. Nếu các triệu chứng tái phát, điều đó xác nhận dị ứng thức ăn và chó cần được duy trì trên chế độ ăn loại trừ lâu dài.
Đối với viêm da dị ứng (do môi trường), có nhiều lựa chọn điều trị. Corticosteroid như prednisone là thuốc hiệu quả nhất trong việc kiểm soát ngứa và viêm, nhưng có nhiều tác dụng phụ khi dùng lâu dài. Cyclosporine là một lựa chọn khác, có hiệu quả tốt và ít tác dụng phụ hơn steroid, nhưng cần dùng trong thời gian dài (8-12 tuần) mới đạt hiệu quả tối đa. Oclacitinib là một thuốc mới, thuộc nhóm ức chế Janus kinase, có hiệu quả kiểm soát ngứa nhanh chóng và an toàn khi dùng dài hạn.
Liệu pháp miễn dịch đặc hiệu dị nguyên (allergen-specific immunotherapy) là phương pháp điều trị duy nhất có thể làm thay đổi tiến triển của bệnh viêm da dị ứng. Phương pháp này bao gồm việc tiêm hoặc cho uống các lượng nhỏ dị nguyên mà chó bị dị ứng, với liều lượng tăng dần theo thời gian. Mục đích là làm cho hệ miễn dịch quen thuộc và dung nạp với các dị nguyên này. Liệu pháp này cần thực hiện trong 6-12 tháng hoặc lâu hơn để đạt hiệu quả, nhưng một khi có hiệu quả, chó có thể giảm hoặc ngưng các thuốc khác.
Dị ứng do bọ chét cần được điều trị bằng cách kiểm soát bọ chét triệt để. Có nhiều sản phẩm diệt bọ chét hiệu quả hiện nay như các thuốc chứa imidacloprid, fipronil, selamectin, spinosad hoặc afoxolaner. Việc lựa chọn sản phẩm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi chó, giống chó, môi trường sống và các bệnh lý kèm theo. Ngoài ra, môi trường sống của chó cũng cần được xử lý để loại bỏ bọ chét.
Thuốc bôi và chăm sóc tại chỗ
Điều trị tại chỗ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát các triệu chứng và hỗ trợ điều trị toàn thân. Các loại thuốc bôi bao gồm kem, thuốc mỡ, dung dịch xịt và sữa tắm, có thể chứa các hoạt chất khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.
Kháng sinh tại chỗ như mupirocin, fusidic acid hoặc neomycin có thể được sử dụng để điều trị các nốt mụn do vi khuẩn, đặc biệt là khi các nốt mụn còn khu trú và chưa lan rộng. Các thuốc này có ưu điểm là nồng độ cao tại chỗ và ít tác dụng phụ toàn thân. Tuy nhiên, việc sử dụng cần được hướng dẫn bởi bác sĩ thú y để tránh lạm dụng và kháng thuốc.
Kháng nấm tại chỗ như miconazole, ketoconazole hoặc clotrimazole có hiệu quả tốt trong việc kiểm soát nấm men Malassezia. Các thuốc này thường có dạng kem hoặc sữa tắm, được bôi trực tiếp lên vùng da bị tổn thương 1-2 lần mỗi ngày trong 2-4 tuần.
Corticosteroid tại chỗ như hydrocortisone, triamcinolone hoặc betamethasone có tác dụng chống viêm và giảm ngứa mạnh. Chúng rất hữu ích trong việc kiểm soát các triệu chứng trong giai đoạn cấp tính. Tuy nhiên, việc sử dụng kéo dài có thể gây teo da, rạn da và làm chậm lành vết thương. Ngoài ra, chó có thể liếm thuốc khi bôi, gây tác dụng phụ toàn thân.
Các sản phẩm chứa các chất làm mềm da (emollients) và dưỡng ẩm (moisturizers) cũng rất quan trọng trong việc phục hồi hàng rào bảo vệ da. Các chất này bao gồm ceramides, axit hyaluronic, glycerin và các loại dầu tự nhiên. Chúng giúp giữ ẩm cho da, làm dịu da kích ứng và hỗ trợ quá trình lành thương.
Sữa tắm là một phần không thể thiếu trong điều trị các bệnh da liễu ở chó. Có nhiều loại sữa tắm chuyên dụng cho các mục đích khác nhau: sữa tắm kháng khuẩn (chlorhexidine, benzoyl peroxide), sữa tắm chống nấm (ketoconazole, miconazole), sữa tắm làm mềm da (oatmeal, aloe vera), sữa tắm giảm ngứa (pramoxine, lidocaine) và sữa tắm trị gàu (selenium sulfide, sulfur). Tần suất tắm phụ thuộc vào loại sữa tắm và mức độ nghiêm trọng của bệnh, thường từ 2-3 lần mỗi tuần đến 1 lần mỗi 2 tuần.
Hỗ trợ dinh dưỡng trong điều trị da
Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ điều trị và phòng ngừa các bệnh da liễu ở chó. Các dưỡng chất cụ thể có thể giúp giảm viêm, tăng cường hàng rào bảo vệ da và hỗ trợ quá trình lành thương.
Axit béo Omega-3 và Omega-6 là hai nhóm axit béo thiết yếu mà chó không thể tự tổng hợp được, phải bổ sung qua thức ăn. Omega-3, đặc biệt là EPA (eicosapentaenoic acid) và DHA (docosahexaenoic acid) có tác dụng chống viêm mạnh, giúp giảm các phản ứng viêm da và cải thiện các triệu chứng của dị ứng. Các nguồn giàu Omega-3 bao gồm dầu cá biển sâu, dầu hạt lanh và dầu tảo.
Omega-6, đặc biệt là axit linoleic, cần thiết để duy trì hàng rào lipid của da. Khi thiếu axit linoleic, da trở nên khô, dễ mất nước và dễ bị tổn thương. Các nguồn giàu Omega-6 bao gồm dầu hướng dương, dầu ngô và dầu đậu nành. Tuy nhiên, tỷ lệ Omega-6/Omega-3 trong khẩu phần rất quan trọng. Tỷ lệ này nên dao động từ 5:1 đến 10:1 để có hiệu quả chống viêm tốt nhất.
Kẽm là một khoáng chất vi lượng cần thiết cho nhiều quá trình sinh học trong cơ thể, bao gồm cả sức khỏe da. Kẽm tham gia vào quá trình tổng hợp protein và DNA, cần thiết cho sự tái tạo da. Ngoài ra, kẽm còn có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa. Các nguồn giàu kẽm bao gồm thịt đỏ, gan, hải sản, các loại hạt và ngũ cốc nguyên cám.
Vitamin E là một chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ các tế bào da khỏi tổn thương do các gốc tự do. Nó cũng giúp duy trì độ ẩm cho da và tăng cường hệ miễn dịch. Vitamin E thường có trong dầu thực vật, các loại hạt, rau xanh lá và gan động vật.
Vitamin A và các dẫn xuất của nó (retinoids) đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa sự biệt hóa tế bào da. Chúng giúp duy trì cấu trúc và chức năng bình thường của da. Tuy nhiên, việc bổ sung vitamin A cần được thận trọng vì liều cao có thể gây ngộ độc.
Các vitamin nhóm B, đặc biệt là biotin (B7) và niacinamide (B3), cũng rất quan trọng cho da khỏe mạnh. Biotin cần thiết cho sự tổng hợp keratin, trong khi niacinamide có tác dụng chống viêm và giúp cải thiện hàng rào bảo vệ da.
Protein chất lượng cao là thành phần cấu tạo nên các mô da và lông. Khi thiếu protein, da trở nên mỏng, yếu và dễ bị tổn thương. Lông trở nên xơ, dễ gãy và rụng nhiều. Các nguồn protein chất lượng cao bao gồm thịt, cá, trứng và các sản phẩm từ sữa.
Biện pháp phòng ngừa toàn diện cho da khỏe mạnh
Chế độ dinh dưỡng cân bằng và khoa học
Một chế độ dinh dưỡng cân bằng và khoa học là nền tảng cho một làn da khỏe mạnh ở chó. Chế độ ăn cần cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu cho da và lông, đồng thời tránh các thành phần có thể gây dị ứng hoặc kích ứng.
Thức ăn chất lượng cao là yếu tố đầu tiên cần quan tâm. Các loại thức ăn hạt (dry food) hoặc thức ăn ướt (wet food) thương mại chất lượng cao thường đã được cân bằng đầy đủ các dưỡng chất. Tuy nhiên, cần đọc kỹ nhãn dinh dưỡng để đảm bảo thức ăn đáp ứng các nhu cầu cụ thể của chó (theo tuổi, giống, kích cỡ và mức độ hoạt động).
Đối với những chủ nuôi muốn tự nấu thức ăn cho chó, cần đặc biệt chú ý đến sự cân bằng dinh dưỡng. Việc thiếu hụt hoặc thừa một số dưỡng chất có
Cập Nhật Lúc Tháng 12 2, 2025 by Thanh Thảo
