Bệnh cầu trùng ở chó là một bệnh nhiễm ký sinh trùng đường ruột nguy hiểm, đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến chó con. Bệnh do các loài Coccidia gây ra, có thể dẫn đến tiêu chảy cấp tính, mất nước và thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Bài viết này cung cấp thông tin chuyên sâu về bệnh cầu trùng ở chó, giúp chủ nuôi nhận biết sớm, điều trị hiệu quả và phòng ngừa tái phát.
Có thể bạn quan tâm: Ảnh Chó Con Dễ Thương Nhất Thế Giới: Khám Phá Thế Giới Động Vật Học Về Tình Yêu Thương Và Sự Đồng Hành
Tổng quan về bệnh cầu trùng ở chó
Bệnh cầu trùng ở chó, hay còn gọi là Coccidiosis, là một bệnh nhiễm trùng ký sinh trùng phổ biến ở đường tiêu hóa của chó. Bệnh do các loài ký sinh trùng đơn bào thuộc nhóm Coccidia gây ra, chủ yếu là các chi Isospora, với các loài phổ biến như Isospora canis, I. ohioensis, I. burrowsi và I. neorivolta.
Các ký sinh trùng này xâm nhập vào niêm mạc ruột non và ruột già, gây tổn thương nghiêm trọng đến khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và nước của chó. Bệnh đặc biệt nguy hiểm ở chó con dưới 6 tháng tuổi, khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 30% nếu không được điều trị đúng cách.
Hanoi Zoo khuyến cáo rằng việc hiểu rõ về bệnh cầu trùng là bước đầu tiên quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho thú cưng của bạn.
Nguyên nhân và chu kỳ phát triển của ký sinh trùng cầu trùng
Quá trình lây nhiễm
Bệnh cầu trùng lây truyền theo đường phân – miệng. Chó bị nhiễm bệnh khi vô tình ăn phải hoặc hít phải các oocyst (trứng) cầu trùng đã trưởng thành có trong môi trường. Các oocyst này được thải ra ngoài môi trường qua phân của chó đã nhiễm bệnh.
Quá trình lây nhiễm diễn ra qua các giai đoạn:
- Giai đoạn 1: Oocyst được thải ra môi trường qua phân chó bệnh
- Giai đoạn 2: Oocyst trải qua quá trình “ngoại sinh” (sporogony) trong môi trường, mất khoảng 48-72 giờ để trở nên lây nhiễm
- Giai đoạn 3: Chó khỏe mạnh ăn phải oocyst đã trưởng thành
- Giai đoạn 4: Oocyst nở trong ruột và bắt đầu chu kỳ sinh sản vô tính trong niêm mạc ruột
Đối tượng dễ bị nhiễm bệnh
Chó con là đối tượng có nguy cơ cao nhất mắc bệnh cầu trùng, đặc biệt là:
- Chó sơ sinh đến 6 tháng tuổi
- Chó bị suy giảm miễn dịch
- Chó sống trong môi trường chật chội, vệ sinh kém
- Chó bị stress do vận chuyển, thay đổi môi trường sống
- Chó bị nhiễm các bệnh ký sinh trùng khác cùng lúc
Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng lây nhiễm
- Môi trường sống ẩm ướt, không được vệ sinh thường xuyên
- Chăm sóc vệ sinh kém từ chó mẹ
- Sống trong môi trường có nhiều chó cùng lúc (vườn thú, trại giống, bệnh viện thú y)
- Chế độ dinh dưỡng kém, thiếu chất
Các triệu chứng điển hình của bệnh cầu trùng ở chó
Triệu chứng ở thể nhẹ
Ở thể nhẹ, bệnh cầu trùng thường gây ra các triệu chứng tiêu hóa không đặc hiệu:
- Tiêu chảy nhẹ: Phân có thể hơi lỏng nhưng không có máu
- Chán ăn: Chó ăn ít hơn bình thường hoặc từ chối thức ăn
- Mệt mỏi: Chó ít vận động, nằm nhiều hơn
- Nôn mửa: Có thể xảy ra nhưng không thường xuyên
Triệu chứng ở thể trung bình
Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn:
- Tiêu chảy cấp tính: Phân rất lỏng, có mùi hôi khó chịu
- Phân có dịch nhầy: Chất nhầy màu trắng đục hoặc vàng nhạt trong phân
- Phân có máu: Máu tươi hoặc máu đã hóa đen
- Nôn mửa thường xuyên: Có thể nôn ra thức ăn chưa tiêu hóa hoặc dịch vàng
- Sụt cân: Do không hấp thu được chất dinh dưỡng
Triệu chứng ở thể nặng và nguy kịch
Có thể bạn quan tâm: App Chụp Ảnh Có Hình Con Chó: Top Ứng Dụng Tạo Hiệu Ứng Thú Cưng Được Yêu Thích Nhất
Thể nặng của bệnh cầu trùng rất nguy hiểm và cần được điều trị khẩn cấp:
- Tiêu chảy dữ dội: Phân toàn nước, có thể kèm theo máu tươi
- Mất nước nghiêm trọng: Niêm mạc khô, da kém đàn hồi, mắt trũng
- Sốt cao: Nhiệt độ cơ thể tăng lên 39.5-40°C
- Li bì, yếu đuối: Chó nằm một chỗ, không phản ứng với kích thích
- Co giật: Trong một số trường hợp nghiêm trọng
- Tử vong: Nếu không được điều trị kịp thời trong vòng 24-48 giờ
Phân biệt với các bệnh đường ruột khác
Bệnh cầu trùng dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý đường ruột khác:
So sánh với bệnh Care ở chó (Canine Distemper):
- Bệnh Care thường có triệu chứng hô hấp (chảy mũi, ho) và thần kinh (co giật, run cơ)
- Bệnh Care có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, không chỉ đường ruột
- Bệnh Care có tỷ lệ tử vong cao hơn và khó điều trị hơn
So sánh với bệnh Parvovirus:
- Parvovirus thường gây nôn mửa dữ dội và tiêu chảy ra máu tươi
- Chó bị Parvo thường có triệu chứng sốc do mất nước rất nhanh
- Parvovirus có thời gian ủ bệnh ngắn hơn (3-7 ngày so với 13 ngày của cầu trùng)
So sánh với bệnh do giun đường ruột:
- Nhiễm giun thường có triệu chứng chậm phát triển, bụng to
- Phân có thể thấy giun trưởng thành hoặc giun con
- Thường không gây tiêu chảy cấp tính như cầu trùng
Chẩn đoán bệnh cầu trùng ở chó
Phương pháp xét nghiệm phân chuẩn đoán
Chẩn đoán bệnh cầu trùng chủ yếu dựa vào xét nghiệm phân tìm oocyst dưới kính hiển vi. Tuy nhiên, việc chẩn đoán có thể gặp khó khăn do:
- Oocyst rất nhỏ (khoảng 20-40 micromet), nhỏ hơn nhiều so với trứng giun
- Cần kỹ thuật viên có kinh nghiệm để phát hiện
- Oocyst có thể không xuất hiện trong phân nếu xét nghiệm quá sớm hoặc quá muộn
Phương pháp xét nghiệm phổ biến:
- Phương pháp trực tiếp: Nhỏ một giọt nước muối sinh lý vào phân, trộn đều và soi kính
- Phương pháp tuyển nổi: Sử dụng dung dịch kẽm sulfat để làm nổi oocyst lên bề mặt
- Phương pháp Sheather’s sugar flotation: Sử dụng dung dịch đường đặc để tách oocyst
Các xét nghiệm hỗ trợ khác
Ngoài xét nghiệm phân, bác sĩ thú y có thể chỉ định:
- Xét nghiệm máu toàn phần (CBC): Đánh giá tình trạng mất máu, nhiễm trùng
- Xét nghiệm sinh hóa: Đánh giá chức năng gan, thận, điện giải đồ
- Chụp X-quang bụng: Loại trừ các nguyên nhân khác gây tiêu chảy
- Siêu âm bụng: Đánh giá tình trạng ruột và các cơ quan khác
Thời điểm nên đưa chó đi khám
Bạn nên đưa chó đến cơ sở thú y ngay khi xuất hiện các triệu chứng sau:
- Tiêu chảy kéo dài hơn 24 giờ
- Phân có máu hoặc dịch nhầy
- Chó bỏ ăn, nôn mửa nhiều lần
- Chó có dấu hiệu mất nước (niêm mạc khô, da kém đàn hồi)
- Chó li bì, yếu đuối bất thường
- Sốt cao không hạ
Điều trị bệnh cầu trùng ở chó
Thuốc điều trị đặc hiệu
Sulfadimethoxine (Albon) là thuốc điều trị chính được sử dụng cho bệnh cầu trùng ở chó:
- Cơ chế tác dụng: Ức chế sự tổng hợp axit folic của ký sinh trùng
- Liều dùng: 50 mg/kg thể trọng trong ngày đầu, sau đó 25 mg/kg/ngày
- Thời gian điều trị: 5-20 ngày tùy mức độ bệnh
- Tác dụng phụ: Có thể gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, mất cảm giác ngon miệng
Trimethoprim-Sulfadiazine (Tribrissen) là lựa chọn thay thế:
- Cơ chế tác dụng: Ức chế hai bước trong quá trình tổng hợp axit folic
- Liều dùng: 15-30 mg/kg thể trọng, uống 2 lần/ngày
- Thời gian điều trị: 7-14 ngày
- Tác dụng phụ: Có thể gây sốt, viêm da, giảm bạch cầu
Điều trị hỗ trợ
Bù nước và điện giải:
Chó bị cầu trùng thường mất nước nghiêm trọng do tiêu chảy và nôn mửa. Các phương pháp bù nước bao gồm:
- Truyền dịch dưới da: Dùng cho chó mất nước nhẹ đến trung bình
- Truyền dịch tĩnh mạch: Dùng cho chó mất nước nặng, không thể uống được
- Dung dịch điện giải uống: Dùng cho chó còn có thể uống được
Kháng sinh điều trị bội nhiễm:
- Metronidazole: Có tác dụng chống cầu trùng nhẹ và kháng khuẩn kỵ khí
- Tylosin: Được sử dụng trong một số trường hợp tiêu chảy kéo dài
- Fenbendazole: Có tác dụng hỗ trợ chống cầu trùng và các loại ký sinh trùng khác
Hỗ trợ tiêu hóa:
- Probiotics: Bổ sung vi khuẩn có lợi cho đường ruột
- Kapectolin: Làm dịu niêm mạc ruột bị viêm
- Chế độ ăn dễ tiêu: Chia nhỏ bữa ăn, dùng thức ăn nhạt, dễ tiêu
Theo dõi và chăm sóc tại nhà
Theo dõi các chỉ số sinh tồn:
- Nhiệt độ cơ thể: Phải duy trì ở mức 38-39°C
- Nhịp tim: 60-140 lần/phút tùy kích cỡ chó
- Nhịp thở: 10-30 lần/phút
- Niêm mạc: Phải hồng hào, không tái nhợt
Chăm sóc vệ sinh:
- Vệ sinh khu vực sinh hoạt thường xuyên để tránh lây nhiễm
- Rửa tay kỹ sau khi chăm sóc chó bệnh
- Cách ly chó bệnh với các chó khác trong nhà
- Giặt giũ chăn, thảm, đồ chơi của chó bằng nước nóng
Chế độ dinh dưỡng:
- Cho chó ăn thức ăn dễ tiêu, ít chất béo
- Chia nhỏ bữa ăn thành 4-6 bữa/ngày
- Đảm bảo cung cấp đủ nước sạch
- Có thể sử dụng thức ăn trị liệu theo chỉ định của bác sĩ thú y
Phòng ngừa và kiểm soát bệnh cầu trùng
Vệ sinh môi trường sống
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Chó Cưng Có Hình Ảnh Đáng Yêu Nhất Thế Giới
Dọn dẹp phân thường xuyên:
- Dọn phân chó ít nhất 1-2 lần/ngày
- Sử dụng găng tay khi dọn phân và rửa tay kỹ sau đó
- Bỏ phân vào thùng kín, không để phân tiếp xúc với môi trường
Khử trùng chuồng trại:
- Sử dụng nước sôi (70-80°C) để khử trùng chuồng trại
- Dung dịch ammonia 10% có hiệu quả diệt oocyst tốt
- Ánh nắng mặt trời có tác dụng tiêu diệt oocyst sau vài giờ chiếu sáng
Quản lý chất thải:
- Không để chó phóng uế bừa bãi trong khu vực sinh hoạt
- Sử dụng khay vệ sinh cho chó nuôi trong nhà
- Xử lý phân chó đúng cách, không vứt bừa bãi
Kiểm soát côn trùng và động vật trung gian
Diệt gián và ruồi:
- Gián và ruồi có thể mang oocyst từ nơi này đến nơi khác
- Sử dụng bẫy, thuốc diệt côn trùng an toàn cho chó
- Giữ khu vực ăn uống sạch sẽ, không để thức ăn thừa
Kiểm soát gặm nhấm:
- Chuột có thể là vật chủ mang cầu trùng
- Chó có thể bị nhiễm bệnh khi ăn phải chuột nhiễm bệnh
- Sử dụng bẫy, keo dính hoặc phương pháp sinh học để kiểm soát chuột
Chăm sóc chó mẹ và chó con
Vệ sinh cho chó mẹ:
- Tắm rửa sạch sẽ cho chó mẹ trước và sau khi sinh
- Vệ sinh bầu vú sạch sẽ trước khi cho con bú
- Kiểm tra phân chó mẹ định kỳ để phát hiện sớm nhiễm cầu trùng
Chăm sóc chó con:
- Giữ ấm cho chó con, đặc biệt trong những ngày đầu đời
- Vệ sinh khu vực nằm sạch sẽ, thay đệm lót thường xuyên
- Theo dõi sát sao tình trạng phân của chó con
- Tách riêng chó con bị bệnh để tránh lây nhiễm cho các con khác
Tiêm phòng và kiểm tra sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ:
- Chó nên được khám sức khỏe 6 tháng/lần
- Xét nghiệm phân định kỳ 3-6 tháng/lần
- Đặc biệt chú ý ở chó con và chó sinh sản
Không có vaccine phòng cầu trùng:
Hiện nay chưa có vaccine phòng bệnh cầu trùng ở chó. Việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào các biện pháp vệ sinh và quản lý tốt.
Sử dụng thuốc phòng ngừa:
Trong một số trường hợp đặc biệt (trại sinh sản, bệnh viện thú y), bác sĩ thú y có thể chỉ định sử dụng thuốc phòng ngừa cho chó có nguy cơ cao.
Các biến chứng và tiên lượng bệnh
Biến chứng cấp tính
Mất nước và sốc:
- Mất nước nặng do tiêu chảy và nôn mửa kéo dài
- Rối loạn điện giải (giảm natri, kali, clor)
- Sốc do giảm thể tích tuần hoàn
- Có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời
Viêm ruột hoại tử:
- Niêm mạc ruột bị tổn thương nghiêm trọng
- Xuất huyết ồ ạt trong lòng ruột
- Có thể dẫn đến thủng ruột, viêm phúc mạc
Nhiễm trùng huyết:
- Vi khuẩn từ ruột xâm nhập vào máu
- Gây nhiễm trùng toàn thân
- Tỷ lệ tử vong cao nếu không điều trị kịp thời
Biến chứng mạn tính
Suy dinh dưỡng:
- Rối loạn hấp thu chất dinh dưỡng
- Chậm tăng trưởng ở chó con
- Suy nhược, còi cọc
- Hệ miễn dịch suy giảm
Rối loạn tiêu hóa kéo dài:
- Hội chứng ruột kích thích
- Viêm ruột mạn tính
- Không dung nạp một số loại thức ăn
- Tiêu chảy tái phát nhiều lần
Tiên lượng bệnh
Thể nhẹ:
- Tiên lượng tốt nếu được điều trị sớm
- Tỷ lệ khỏi bệnh >90%
- Thời gian hồi phục 5-7 ngày
Thể trung bình:
- Tiên lượng trung bình
- Cần điều trị tích cực và theo dõi chặt chẽ
- Tỷ lệ khỏi bệnh 70-80%
- Thời gian hồi phục 10-14 ngày
Thể nặng:
- Tiên lượng xấu
- Cần điều trị tại bệnh viện thú y
- Tỷ lệ tử vong có thể lên đến 30-40%
- Thời gian hồi phục 2-4 tuần
Các yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng
- Tuổi: Chó con có tiên lượng xấu hơn chó trưởng thành
- Thời gian điều trị: Điều trị càng sớm, tiên lượng càng tốt
- Tình trạng sức khỏe ban đầu: Chó suy dinh dưỡng, có bệnh nền có tiên lượng xấu
- Tuân thủ điều trị: Không tuân thủ phác đồ điều trị làm tăng nguy cơ tái phát
- Vệ sinh môi trường: Môi trường sống kém vệ sinh làm tăng nguy cơ biến chứng
Câu hỏi thường gặp về bệnh cầu trùng ở chó
Bệnh cầu trùng có lây sang người không?
Bệnh cầu trùng ở chó không lây sang người. Các loài Coccidia gây bệnh ở chó (Isospora canis, I. ohioensis) không có khả năng lây nhiễm sang con người. Tuy nhiên, việc vệ sinh tay chân sau khi tiếp xúc với chó bệnh vẫn rất quan trọng để phòng ngừa các bệnh khác.
Có thể bạn quan tâm: Ảnh Chó Phốc Sóc Mini: Bộ Sưu Tập Hình Ảnh Đáng Yêu & Hướng Dẫn Chi Tiết
Chó đã khỏi bệnh có bị tái phát không?
Chó đã khỏi bệnh có thể bị tái phát nếu:
- Tiếp xúc lại với nguồn mầm bệnh
- Hệ miễn dịch bị suy giảm
- Bị stress kéo dài
- Môi trường sống không được vệ sinh sạch sẽ
Có nên cách ly chó bệnh với các chó khác không?
Nên cách ly hoàn toàn chó bị bệnh cầu trùng với các chó khác trong thời gian điều trị và 1-2 tuần sau khi khỏi bệnh để tránh lây nhiễm.
Thời gian ủ bệnh của cầu trùng là bao lâu?
Thời gian ủ bệnh của bệnh cầu trùng ở chó là khoảng 13 ngày (dao động từ 10-15 ngày) kể từ khi nhiễm oocyst đến khi xuất hiện triệu chứng.
Có thể phòng bệnh bằng cách nào?
Các biện pháp phòng bệnh hiệu quả bao gồm:
- Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ
- Dọn phân thường xuyên
- Khử trùng chuồng trại định kỳ
- Kiểm soát côn trùng và gặm nhấm
- Chăm sóc dinh dưỡng tốt để tăng sức đề kháng
Bệnh cầu trùng có chữa khỏi hoàn toàn không?
Bệnh cầu trùng có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, việc tái nhiễm có thể xảy ra nếu chó tiếp xúc lại với nguồn mầm bệnh.
Kết luận
Bệnh cầu trùng ở chó là một bệnh nhiễm ký sinh trùng đường ruột nghiêm trọng, đặc biệt nguy hiểm đối với chó con. Việc hiểu rõ về bệnh, nhận biết sớm các triệu chứng và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định đến tiên lượng của bệnh.
Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Chủ nuôi cần chú trọng đến vệ sinh môi trường sống, chăm sóc dinh dưỡng tốt và theo dõi sức khỏe định kỳ cho chó. Khi phát hiện chó có dấu hiệu bất thường về tiêu hóa, cần đưa đến cơ sở thú y ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Hanoi Zoo luôn sẵn sàng cung cấp các thông tin hữu ích về sức khỏe động vật và hỗ trợ cộng đồng trong công tác chăm sóc, bảo vệ các loài động vật. Hãy truy cập hanoizoo.com để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức bổ ích về thế giới động vật.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 1, 2025 by Thanh Thảo
