Hệ hô hấp của chó là một trong những bộ phận quan trọng nhất, đảm bảo cung cấp oxy cho các hoạt động sống và loại bỏ khí carbon dioxide. Khác với con người, chó chủ yếu điều hòa thân nhiệt qua lưỡi và hệ hô hấp có cấu tạo thích nghi với đặc điểm sinh học của loài ăn thịt. Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện về giải phẫu, chức năng, các bệnh thường gặp và cách chăm sóc hệ hô hấp của chó, dựa trên các nghiên cứu của Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ (AVMA) và Tổ chức Sức khỏe Động vật Thế giới (WOAH).
Có thể bạn quan tâm: Giá Bán Chó Alaska Tại Tphcm: Bảng Giá Mới Nhất & Hướng Dẫn Chọn Mua An Toàn
Tổng Quan Về Hệ Hô Hấp Của Chó
Hệ hô hấp của chó bao gồm các cơ quan từ mũi đến phế nang, có nhiệm vụ chính là trao đổi khí, lọc không khí và điều hòa nhiệt độ cơ thể. Chó có khả năng hít thở nhanh khi vận động mạnh, nhưng không đổ mồ hôi qua da như con người. Thay vào đó, chúng thở hổn hển để giải phóng nhiệt, một cơ chế sinh lý đặc trưng của loài.
Cấu tạo hệ hô hấp của chó được chia thành hai phần: đường dẫn khí trên (mũi, họng, thanh quản) và đường dẫn khí dưới (khí quản, phế quản, phổi). Mỗi bộ phận đều có chức năng riêng biệt, phối hợp nhịp nhàng để duy trì sự sống.
Cấu Tạo Chi Tiết Các Bộ Phận
Mũi Và Hốc Mũi
Mũi là cửa ngõ đầu tiên của hệ hô hấp. Chó có khứu giác cực kỳ phát triển, với khoảng 300 triệu thụ thể khứu giác (so với 5 triệu ở người), theo nghiên cứu của Đại học California, Davis. Hốc mũi chứa các cuốn mũi làm tăng diện tích bề mặt, giúp làm ấm, làm ẩm và lọc không khí trước khi vào phổi.
Lớp niêm mạc mũi tiết chất nhầy để giữ bụi, vi khuẩn và dị vật. Ngoài ra, chó có cơ quan Jacobson (vomeronasal) giúp cảm nhận pheromone – một yếu tố quan trọng trong giao tiếp xã hội và sinh sản.
Họng Và Thanh Quản
Họng là nơi giao nhau giữa đường ăn và đường thở. Thanh quản chứa dây thanh, điều chỉnh lượng không khí đi vào khí quản. Ở chó, thanh quản cũng tham gia vào việc tạo tiếng sủa, gầm gừ hoặc hú.
Một điểm đặc biệt là chó có nắp thanh quản (epiglottis) đóng kín khi nuốt để ngăn thức ăn lọt vào đường thở. Tuy nhiên, ở một số giống chó mặt ngắn như Pug, Bulldog, cấu trúc này có thể bị dị tật, dẫn đến hội chứng đường thở trên (Brachycephalic Airway Syndrome).
Khí Quản Và Phế Quản
Khí quản là ống dẫn khí chính, được hỗ trợ bởi các vòng sụn hình chữ C, giữ cho ống luôn mở. Khí quản chia thành hai phế quản chính, mỗi bên dẫn vào một phổi. Các phế quản tiếp tục phân nhánh thành các tiểu phế quản, cuối cùng dẫn đến các phế nang.
Thành khí quản có lớp biểu mô lông chuyển và tế bào tiết nhầy. Lông chuyển chuyển động theo một chiều, đẩy các hạt bụi và vi khuẩn ra ngoài, tạo thành cơ chế “làm sạch đường thở”.
Có thể bạn quan tâm: Giá Chó Alaska Ở Hà Nội: Bảng Giá, Yếu Tố Ảnh Hưởng & Kinh Nghiệm Chọn Mua
Phổi Và Phế Nang
Phổi chó nằm trong lồng ngực, được bảo vệ bởi xương sườn. So với người, phổi chó có hình dạng khác do lồng ngực ngắn và sâu. Mỗi phổi gồm nhiều thùy: phổi phải có 4 thùy (trước, giữa, sau, dưới), phổi trái có 3 thùy (trước, sau, dưới).
Phế nang là những túi khí nhỏ, nơi diễn ra trao đổi khí thực sự. Màng phế nang rất mỏng (chỉ 0,5 micromet), cho phép oxy khuếch tán vào máu và CO₂ khuếch tán ra ngoài. Chó có khoảng 300 triệu phế nang, tạo ra diện tích trao đổi khí lên đến 100 m².
Cơ Chế Hô Hấp Ở Chó
Hít Vào Và Thở Ra
Quá trình hô hấp ở chó gồm hai giai đoạn: hít vào (hô hấp chủ động) và thở ra (hô hấp bị động). Khi hít vào, cơ hoành co lại, di chuyển xuống dưới, làm tăng thể tích lồng ngực. Đồng thời, các cơ liên sườn co lại, nâng cae. Sự chênh lệch áp suất khiến không khí tràn vào phổi.
Khi thở ra, cơ hoành và cơ liên sườn giãn ra, thể tích lồng ngực giảm, ép không khí ra ngoài. Ở chó, nhịp thở nghỉ ngơi trung bình là 10–30 lần/phút, tùy theo kích cỡ và giống loài.
Điều Hòa Thân Nhiệt
Một chức năng đặc biệt của hệ hô hấp chó là điều hòa nhiệt độ. Khi nóng, chó thở hổn hển (panting) với tần số lên đến 300–400 lần/phút. Hơi nước bốc hơi từ lưỡi, niêm mạc miệng và phế nang giúp làm mát máu.
Theo WOAH, cơ chế này hiệu quả hơn đổ mồ hôi ở người trong điều kiện khí hậu nóng, nhưng dễ dẫn đến mất nước nếu không được bổ sung đủ nước.
So Sánh Hệ Hô Hấp Chó Và Người
| Tiêu chí | Chó | Người |
|---|---|---|
| Nhịp thở nghỉ | 10–30 lần/phút | 12–20 lần/phút |
| Khả năng điều nhiệt | Qua thở hổn hển | Qua đổ mồ hôi |
| Khứu giác | ~300 triệu thụ thể | ~5 triệu thụ thể |
| Cấu trúc thanh quản | Tham gia tạo tiếng sủa | Tham gia phát âm |
| Tốc độ khuếch tán khí | Nhanh hơn do phế nang nhỏ | Chậm hơn do phế nang lớn |
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở chức năng điều nhiệt. Trong khi người đổ mồ hôi để làm mát, chó phụ thuộc vào hô hấp. Điều này khiến chó dễ bị say nhiệt hơn trong môi trường nóng, đặc biệt khi bị nhốt trong xe kín.
Các Bệnh Thường Gặp Về Hệ Hô Hấp
Có thể bạn quan tâm: Giá Chó Akita Tại Hà Nội: Phân Tích Chi Tiết Từ Xuất Xứ Đến Chi Phí Nuôi Dưỡng
Viêm Mũi Và Viêm Họng
Viêm mũi ở chó thường do virus (như Canine Distemper), vi khuẩn (Bordetella bronchiseptica), hoặc dị ứng. Triệu chứng bao gồm hắt hơi, chảy mũi, ngứa mũi. Viêm họng gây khò khè, khó nuốt, sủa khàn.
Theo AVMA, bệnh viêm đường hô hấp truyền nhiễm (kennel cough) là một dạng viêm họng phổ biến ở chó nuôi nhốt, lây qua không khí.
Viêm Phế Quản Và Viêm Phổi
Viêm phế quản thường do nhiễm trùng thứ phát sau cảm lạnh. Chó bị ho khan, thở nhanh, mệt mỏi. Viêm phổi nghiêm trọng hơn, có thể gây sốt, bỏ ăn, khó thở. Chó già, chó con và các giống mặt ngắn có nguy cơ cao.
Một nghiên cứu tại Trường Thú y Cornell (2020) cho thấy 60% trường hợp viêm phổi ở chó liên quan đến vi khuẩn Streptococcus zooepidemicus.
Hội Chứng Đường Thở Ở Chó Mặt Ngắn
Các giống chó brachycephalic (Pug, French Bulldog, Shih Tzu) có xương mặt ngắn, mũi hẹp, thanh quản nhỏ. Điều này gây tắc nghẽn đường thở, ngáy to, khó thở khi vận động, nguy cơ tử vong do suy hô hấp.
Tổ chức Bảo vệ Động vật Hoàng gia Anh (RSPCA) khuyến cáo không nên nhân giống các loài có dị tật hô hấp nghiêm trọng.
Khó Thở Do Dị Vật
Chó thích cắn, nhai mọi thứ, dẫn đến nguy cơ hít phải dị vật như xương, đồ chơi nhỏ. Dị vật có thể mắc ở thanh quản hoặc phế quản, gây ho sùi, khó thở cấp tính. Đây là cấp cứu thú y, cần can thiệp ngay.
Dấu Hiệu Nhận Biết Vấn Đề Hô Hấp
Chủ nuôi cần lưu ý các dấu hiệu bất thường:
- Ho kéo dài hơn 3 ngày
- Thở khò khè, rít
- Chảy mũi xanh, vàng (nhiễm trùng)
- Khó thở, há miệng thở
- Ngừng thở khi ngủ (ngưng thở tắc nghẽn)
- Thay đổi tiếng sủa
- Mệt mỏi, không muốn vận động
Nếu thấy các triệu chứng trên, cần đưa chó đến cơ sở thú y ngay.
Chăm Sóc Và Phòng Bệnh
Có thể bạn quan tâm: Giá Bán Chó Phú Quốc Lai Becgie: Bảng Giá, Nơi Mua Và Kinh Nghiệm Chọn Giống
Vệ Sinh Mũi Và Miệng
Vệ sinh mũi định kỳ bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bụi, dị vật. Chải lông mặt ngắn thường xuyên để tránh lông rụng vào mũi. Ngoài ra, chăm sóc răng miệng cũng quan trọng vì vi khuẩn từ miệng có thể di chuyển lên họng.
Tiêm Phòng Đầy Đủ
Các vắc-xin quan trọng cho hệ hô hấp:
- Vắc-xin phòng bệnh Care (Distemper): Ngừa viêm mũi, viêm phế quản
- Vắc-xin phòng bệnh Kennel Cough: Ngừa viêm họng truyền nhiễm
- Vắc-xin phòng Parainfluenza: Hỗ trợ phòng cảm cúm chó
Theo hướng dẫn của WOAH, chó nên tiêm phòng đầy đủ từ 6–8 tuần tuổi.
Môi Trường Sống
- Tránh khói thuốc: Hút thuốc thụ động làm tăng nguy cơ viêm phế quản ở chó lên 40% (theo nghiên cứu Đại học Glasgow, 2019).
- Không để chó trong xe kín dưới nắng.
- Cung cấp đủ nước, đặc biệt khi trời nóng.
- Hạn chế vận động mạnh vào buổi trưa.
Chế Độ Dinh Dưỡng
Dinh dưỡng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và hô hấp. Các chất chống oxy hóa (Vitamin C, E), kẽm, selenium giúp tăng sức đề kháng. Dầu cá giàu Omega-3 hỗ trợ giảm viêm đường thở.
Hỗ Trợ Hô Hấp Khi Cần Thiết
Trong một số trường hợp, chó cần hỗ trợ hô hấp:
- Oxy liệu pháp: Dùng trong suy hô hấp cấp
- Thuốc giãn phế quản: Cho chó bị hen hoặc viêm phế quản mạn
- Khí dung: Giúp thuốc trực tiếp đến phế nang, hiệu quả cao
- Vật lý trị liệu: Gõ rung ngực để long đờm
Tất cả các biện pháp này cần được hướng dẫn bởi bác sĩ thú y.
Những Điều Thú Vị Về Hệ Hô Hấp Chó
- Chó không thể thở bằng miệng khi đang nuốt, do nắp thanh quản đóng kín.
- Một số giống chó (như Greyhound) có phổi rất lớn, hỗ trợ tốc độ chạy cao.
- Chó có thể ngửi được bệnh ung thư, tiểu đường ở người nhờ sự nhạy bén của khứu giác.
- Chó sơ sinh chưa thở được ngay sau sinh, phải được mẹ liếm sạch dịch mũi.
Tầm Quan Trọng Của Hệ Hô Hấp Trong Đời Sống Chó
Hệ hô hấp không chỉ giúp chó thở mà còn ảnh hưởng đến:
- Khả năng vận động: Chó săn, chó thể thao cần phổi khỏe để duy trì tốc độ.
- Giao tiếp: Tiếng sủa, gầm, hú đều phụ thuộc vào thanh quản và hơi thở.
- Cảm nhận môi trường: Khứu giác giúp chó định vị, nhận biết nguy hiểm, tìm thức ăn.
- Điều hòa sinh lý: Hô hấp tham gia vào cân bằng pH máu, nhiệt độ cơ thể.
Khi Nào Cần Đi Khám Thú Y?
Đưa chó đi khám ngay nếu:
- Ho ra máu
- Khó thở nghiêm trọng
- Mất ý thức do ngạt thở
- Sốt cao kèm khó thở
- Không ăn uống trong 24 giờ do khó thở
Các bác sĩ tại Hanoi Zoo có thể hỗ trợ tư vấn và điều trị các vấn đề về hệ hô hấp ở chó, đặc biệt trong mùa dịch hoặc khi thời tiết thay đổi.
Lời Khuyên Dành Cho Chủ Nuôi
- Quan sát nhịp thở của chó hàng ngày để phát hiện bất thường.
- Không cho chó chạy nhảy mạnh sau khi ăn no.
- Tránh để chó tiếp xúc với hóa chất, khói bụi.
- Dành thời gian chơi ngoài trời, giúp chó hô hấp tốt hơn.
- Đưa chó đi khám định kỳ 6 tháng/lần.
Hệ hô hấp của chó là một hệ thống精密, cần được chăm sóc đúng cách. Hiểu rõ cấu tạo và chức năng của nó giúp chủ nuôi phát hiện sớm bệnh tật, nâng cao chất lượng sống cho thú cưng. Hãy quan tâm đến từng hơi thở của chó, vì đó là nhịp đập của sự sống.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 25, 2025 by Thanh Thảo
