Giun đũa chó có lây từ mẹ sang con không? Câu trả lời là CÓ – và đây là một thực tế y học thú y đã được chứng minh rõ ràng. Giun đũa chó (Toxocara canis) không chỉ lây truyền qua môi trường mà còn có khả năng truyền trực tiếp từ chó mẹ sang chó con thông qua hai con đường sinh học: qua nhau thai và qua sữa mẹ. Điều này khiến việc phòng ngừa phải bắt đầu từ trước khi phối giống, chứ không chỉ khi chó con đã chào đời. Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện, khoa học và thực tiễn về cơ chế lây truyền, dấu hiệu nhận biết, tác hại nghiêm trọng và các biện pháp can thiệp hiệu quả, giúp chủ nuôi bảo vệ toàn diện cả chó mẹ lẫn đàn chó con.
Có thể bạn quan tâm: Câu Chuyện Chú Chó Trung Thành Hachiko: Biểu Tượng Vĩnh Cửu Của Lòng Trung Thành
Tổng quan về giun đũa chó và nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con
Giun đũa chó (Toxocara canis) là một trong những loại ký sinh trùng đường ruột phổ biến và nguy hiểm nhất ở loài chó, đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến chó con. Vòng đời phức tạp của loài ký sinh trùng này bao gồm nhiều giai đoạn: trứng, ấu trùng, và giun trưởng thành. Điều đặc biệt là ấu trùng giun đũa có khả năng di chuyển trong cơ thể vật chủ, xâm nhập vào các mô và cơ quan, rồi “ngủ đông” trong một thời gian dài trước khi được tái hoạt động.
Khi chó mẹ bị nhiễm giun đũa, dù không biểu hiện triệu chứng rõ rệt, cơ thể vẫn có thể chứa hàng nghìn ấu trùng tiềm ẩn trong các mô cơ, gan, thận hay phổi. Những ấu trùng này thường không gây hại cho chó mẹ khỏe mạnh, nhưng lại trở thành mối đe dọa nghiêm trọng trong thai kỳ. Khi chó mẹ mang thai, đặc biệt là vào những tuần cuối, sự thay đổi nội tiết tố sẽ kích hoạt các ấu trùng “ngủ đông”, khiến chúng di chuyển vào hệ tuần hoàn và có thể vượt qua hàng rào nhau thai để xâm nhập vào thai nhi.
Ngoài ra, trong giai đoạn cho con bú, các ấu trùng cũng di chuyển đến tuyến vú và được bài tiết vào sữa. Chó con khi bú sữa sẽ nuốt phải ấu trùng, dẫn đến nhiễm bệnh ngay từ những ngày đầu đời. Chính vì vậy, việc tẩy giun định kỳ cho chó mẹ – cả trước, trong và sau thai kỳ – là yếu tố then chốt để cắt đứt chuỗi lây truyền này.
Cơ chế lây truyền giun đũa từ chó mẹ sang chó con
Lây truyền qua nhau thai (truyền bẩm sinh)
Lây truyền qua nhau thai là con đường nguy hiểm và khó kiểm soát nhất. Khi chó mẹ mang thai, đặc biệt là vào 2-3 tuần cuối thai kỳ, các ấu trùng giun đũa trong cơ thể mẹ sẽ được kích hoạt do sự thay đổi hormone. Chúng di chuyển từ các mô cơ vào máu, sau đó vượt qua nhau thai để xâm nhập vào hệ tuần hoàn của thai nhi.
Điều này có nghĩa là chó con có thể đã bị nhiễm giun đũa trước khi chào đời. Khi sinh ra, những ấu trùng này sẽ di chuyển đến ruột non, phát triển thành giun trưởng thành và bắt đầu đẻ trứng. Đây là lý do vì sao chó con sơ sinh, dù chưa từng tiếp xúc với môi trường bên ngoài, vẫn có thể bị nhiễm giun đũa nặng.
Nghiên cứu của Hiệp hội Thú y Hoa Kỳ (AVMA) cho thấy tỷ lệ lây truyền qua nhau thai có thể lên đến 80-90% nếu chó mẹ không được tẩy giun đúng cách trong thai kỳ. Con đường này đặc biệt phổ biến ở các giống chó nhỏ và chó con sinh ra từ chó mẹ có sức đề kháng yếu.
Lây truyền qua sữa mẹ
Con đường thứ hai là lây truyền qua sữa mẹ. Sau khi sinh, các ấu trùng giun đũa trong cơ thể chó mẹ tiếp tục di chuyển theo hệ tuần hoàn đến tuyến vú và được bài tiết vào sữa. Khi chó con bú, chúng sẽ nuốt phải ấu trùng, dẫn đến nhiễm bệnh trong những tuần đầu đời.
Có thể bạn quan tâm: German Shepherd Là Chó Gì? Tìm Hiểu Chi Tiết Về Giống Chó Thông Minh, Trung Thành Hàng Đầu
Mặc dù chó con may mắn không bị lây qua nhau thai, nguy cơ nhiễm giun qua sữa mẹ vẫn rất cao. Các nghiên cứu từ Tạp chí Ký sinh trùng Động vật (Veterinary Parasitology) cho thấy 60-70% chó con bú sữa từ chó mẹ nhiễm giun sẽ bị lây nhiễm trong vòng 2-4 tuần đầu đời.
Dấu hiệu nhận biết giun đũa ở chó mẹ và chó con
Dấu hiệu ở chó mẹ
Chó mẹ trưởng thành thường có hệ miễn dịch mạnh, nên các triệu chứng giun đũa có thể không rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện ở mức độ nhẹ. Tuy nhiên, trong thai kỳ và cho con bú, khi hệ miễn dịch suy giảm, các dấu hiệu có thể trở nên rõ rệt hơn.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân: Dù được ăn uống đầy đủ, chó mẹ vẫn giảm cân do giun tranh giành chất dinh dưỡng.
- Bộ lông xơ xác, kém bóng mượt: Thiếu hụt dinh dưỡng khiến lông trở nên khô, brittle và dễ gãy.
- Bụng phình to bất thường: Do tích tụ một lượng lớn giun trưởng thành trong ruột.
- Rối loạn tiêu hóa: Nôn mửa, tiêu chảy, đôi khi thấy giun trong chất nôn hoặc phân.
- Mệt mỏi, giảm hoạt động: Chó mẹ trở nên uể oải, ít vận động hơn bình thường.
- Giun xuất hiện trong phân: Bằng chứng trực tiếp của nhiễm giun đũa.
Dấu hiệu ở chó con
Chó con là đối tượng dễ tổn thương nhất do hệ miễn dịch non yếu và kích thước cơ thể nhỏ. Các triệu chứng thường nghiêm trọng và dễ nhận biết hơn.
- Bụng to, căng phồng (bụng ễnh): Dấu hiệu đặc trưng nhất, do giun tích tụ trong ruột non.
- Lông xơ xác, thô ráp, xỉn màu: Thiếu dinh dưỡng ảnh hưởng đến sự phát triển lông.
- Chậm lớn, còi cọc: Không đạt được trọng lượng và kích thước chuẩn so với các bạn cùng lứa.
- Tiêu chảy kéo dài, phân lỏng có mùi hôi: Rối loạn tiêu hóa do giun gây kích ứng niêm mạc ruột.
- Nôn mửa, có thể thấy giun trong chất nôn: Giun trưởng thành có hình dạng giống sợi mì, màu trắng ngà.
- Ho, khó thở, thở khò khè: Khi ấu trùng di chuyển qua phổi, gây viêm phổi.
- Thiếu máu: Niêm mạc mắt, miệng, lợi nhợt nhạt do giun hút máu.
- Ngứa hậu môn: Chó con thường xuyên liếm hoặc chà xát hậu môn xuống đất.
Tác hại nghiêm trọng của giun đũa đối với chó con
Giun đũa không chỉ là ký sinh trùng gây khó chịu – chúng là mối đe dọa sinh tử đối với chó con. Khi đã xác định giun đũa chó có lây từ mẹ sang con không là có, việc hiểu rõ các nguy cơ trở nên cấp thiết.
Suy dinh dưỡng nghiêm trọng
Giun đũa ký sinh trong ruột non, hấp thụ phần lớn chất dinh dưỡng từ thức ăn. Dù chó con được cung cấp chế độ ăn chất lượng, chúng vẫn bị thiếu hụt trầm trọng, dẫn đến còi cọc, chậm lớn và suy yếu hệ miễn dịch. Hậu quả không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động đến sự phát triển nhận thức và hành vi.
Tắc ruột và thủng ruột
Trong trường hợp nhiễm giun nặng, số lượng giun trưởng thành có thể tăng đến mức tạo thành búi giun lớn, gây tắc nghẽn đường ruột – một cấp cứu y tế khẩn cấp. Nghiêm trọng hơn, búi giun có thể gây thủng ruột, dẫn đến viêm phúc mạc và tử vong nhanh chóng nếu không được phẫu thuật kịp thời.
Có thể bạn quan tâm: Gel Dinh Dưỡng Cho Chó Mèo Virbac Nutri Gel: Thành Phần, Công Dụng & Hướng Dẫn Sử Dụng Chi Tiết
Viêm phổi do ấu trùng di chuyển
Ấu trùng giun đũa có giai đoạn di chuyển qua phổi để đến ruột. Trong quá trình này, chúng có thể gây viêm phổi, xuất huyết phổi, dẫn đến ho kéo dài, khó thở và suy giảm chức năng hô hấp – đặc biệt nguy hiểm ở chó con có hệ hô hấp chưa hoàn thiện.
Ảnh hưởng đến hệ thần kinh
Mặc dù hiếm gặp, ấu trùng giun đũa có thể di chuyển lên não, gây ra các vấn đề thần kinh như co giật, mất phương hướng, rối loạn hành vi. Các nghiên cứu từ Đại học Thú y London (Royal Veterinary College) ghi nhận trường hợp chó con bị động kinh do ấu trùng giun di chuyển lên não.
Tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm khác
Chó con bị giun đũa thường có khả năng miễn dịch yếu hơn, khiến chúng dễ mắc các bệnh nguy hiểm khác như Parvovirus, Care, với tỷ lệ tử vong rất cao. Giun đũa làm suy yếu cơ thể, tạo điều kiện cho các mầm bệnh khác tấn công.
Chẩn đoán và điều trị giun đũa ở chó mẹ và chó con
Chẩn đoán
Phương pháp chẩn đoán chính xác nhất là xét nghiệm phân để tìm trứng giun đũa dưới kính hiển vi. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chó mẹ có thể mang ấu trùng “ngủ đông” trong các mô mà không thải trứng ra phân, nên kết quả âm tính không đảm bảo hoàn toàn an toàn.
- Chó mẹ: Nên xét nghiệm phân trước khi phối giống và trong giai đoạn cuối thai kỳ. Bác sĩ thú y có thể cần xem xét lịch sử sức khỏe và các yếu tố nguy cơ.
- Chó con: Nên xét nghiệm phân từ 2-3 tuần tuổi, kết hợp với các triệu chứng lâm sàng như bụng ễnh, còi cọc, tiêu chảy.
Điều trị cho chó mẹ
- Trước khi phối giống: Tẩy giun khoảng 1-2 tuần trước khi phối giống để loại bỏ giun trưởng thành và giảm ấu trùng tiềm ẩn.
- Trong thai kỳ: Một số thuốc tẩy giun an toàn như Fenbendazole có thể sử dụng trong 2-3 tuần cuối thai kỳ để giảm lây truyền qua nhau thai. Tuy nhiên, phải tuân thủ chỉ định của bác sĩ thú y.
- Trong giai đoạn cho con bú: Tẩy giun định kỳ mỗi 2-3 tuần để giảm lây truyền qua sữa.
Các thuốc phổ biến: Pyrantel Pamoate, Fenbendazole, Milbemycin Oxime. Liều lượng phải được tính toán chính xác theo cân nặng.
Điều trị cho chó con
Có thể bạn quan tâm: Câu Chuyện Về Những Chú Chó Thông Minh: Những Người Bạn Bốn Chân Với Trí Tuệ Vượt Trội
- Lịch trình tẩy giun: Bắt đầu từ 2-3 tuần tuổi, lặp lại mỗi 2 tuần cho đến 8-12 tuần tuổi, sau đó mỗi tháng một lần đến 6 tháng tuổi.
- Loại thuốc: Pyrantel Pamoate là lựa chọn an toàn và hiệu quả cho chó con nhỏ.
- Theo dõi phản ứng: Quan sát nôn mửa, tiêu chảy, mệt mỏi sau khi tẩy giun. Kiểm tra phân để xác nhận giun được thải ra.
Biện pháp phòng ngừa giun đũa lây từ mẹ sang con
Tẩy giun định kỳ cho chó mẹ
- Trước phối giống: Tẩy giun 1-2 tuần trước để loại bỏ giun trưởng thành và giảm ấu trùng tiềm ẩn.
- Trong thai kỳ: Sử dụng thuốc an toàn theo chỉ định trong 2-3 tuần cuối thai kỳ.
- Trong giai đoạn cho con bú: Tẩy giun mỗi 2-3 tuần để giảm lây truyền qua sữa.
Vệ sinh môi trường sống
- Dọn phân chó ngay lập tức: Trứng giun cần 1-3 tuần để trở nên có khả năng lây nhiễm. Dọn phân kịp thời giúp cắt đứt vòng đời.
- Vệ sinh khu vực sinh sản: Làm sạch và khử trùng ổ đẻ, khu vực bú sữa.
- Kiểm soát côn trùng, gặm nhấm: Gián, chuột có thể là vật chủ trung gian.
- Không cho chó ăn thịt sống: Thịt sống có thể chứa ấu trùng giun sán.
Kiểm tra sức khỏe trước khi phối giống
Khám thú y tổng quát, xét nghiệm phân để phát hiện và điều trị ký sinh trùng trước khi mang thai.
Chăm sóc chó con sau sinh
- Tẩy giun sớm: Bắt đầu từ 2-3 tuần tuổi.
- Giám sát sức khỏe: Theo dõi bụng, phân, hành vi, tăng trưởng.
- Dinh dưỡng đầy đủ: Chế độ ăn chất lượng giúp tăng sức đề kháng.
Giun đũa chó có lây sang người không?
Câu trả lời là CÓ. Giun đũa chó (Toxocara canis) là bệnh zoonosis – bệnh truyền từ động vật sang người. Con người, đặc biệt là trẻ em, có thể bị nhiễm khi vô tình nuốt phải trứng giun từ môi trường bị nhiễm phân chó.
Khi vào cơ thể người, ấu trùng giun đũa không thể phát triển thành giun trưởng thành, nhưng chúng di chuyển khắp cơ thể, gây ra các hội chứng:
- Visceral Larva Migrans (VLM): Ấu trùng di chuyển đến gan, phổi, tim, não – gây sốt, ho, khó thở, sụt cân.
- Ocular Larva Migrans (OLM): Ấu trùng xâm nhập vào mắt – có thể gây viêm võng mạc, giảm thị lực, thậm chí mù lòa.
- Neural Larva Migrans (NLM): Ấu trùng xâm nhập vào não – gây co giật, rối loạn hành vi, viêm màng não.
Biện pháp phòng tránh giun đũa cho con người
- Rửa tay thường xuyên: Sau khi tiếp xúc với chó, chơi ngoài trời, trước khi ăn.
- Dạy trẻ em rửa tay đúng cách: Tránh cho tay vào miệng sau khi chơi với chó hoặc ở nơi có đất cát.
- Dọn phân chó kịp thời: Ngay sau khi chó đi vệ sinh, dùng găng tay hoặc túi ni lông.
- Vệ sinh môi trường: Làm sạch khu vực chó ở, tránh để chó phóng uế bừa bãi.
- Tẩy giun định kỳ cho chó: Đây là biện pháp cốt lõi để giảm nguy cơ lây nhiễm cho người.
- Khám sức khỏe định kỳ cho chó: Xét nghiệm phân để phát hiện sớm ký sinh trùng.
- Không cho chó ăn thịt sống: Ngăn ngừa nhiều loại ký sinh trùng, không chỉ giun đũa.
Giun đũa chó có lây từ mẹ sang con không? Câu trả lời là có, và việc này diễn ra qua hai con đường sinh học: nhau thai và sữa mẹ. Hiểu rõ cơ chế lây truyền, các dấu hiệu nhận biết, tác hại nghiêm trọng và khả năng lây sang người là nền tảng để xây dựng chiến lược phòng ngừa hiệu quả. Bằng cách tẩy giun định kỳ, duy trì vệ sinh môi trường và theo dõi sức khỏe chặt chẽ, chủ nuôi không chỉ bảo vệ chó mẹ và chó con mà còn đảm bảo an toàn cho cả gia đình. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ thú y để có phác đồ tẩy giun phù hợp và cập nhật kiến thức mới nhất về chăm sóc thú cưng.
Tìm hiểu thêm về các loài động vật và nỗ lực bảo tồn tại Hanoi Zoo.
Cập Nhật Lúc Tháng mười một 25, 2025 by Thanh Thảo
